${\bf\it q}$-polynomial invariant of rooted trees

Abstract.

We describe in this note a new invariant of rooted trees. We argue that the invariant is interesting on it own, and that it has connections to knot theory and homological algebra. However, the real reason that we propose this invariant to readers is that we deal here with an elementary, interesting, new mathematics, and after reading this essay readers can take part in developing the topic, inventing new results and connections to other disciplines of mathematics, and likely, statistical mechanics, and combinatorial biology. We also provide a (free) translation of the paper in Polish.

1. Introduction

1.1. Quantum plane

We know well the Newton binomial formula:

$$(x+y)^{n}=\sum_{i=0}^{n}{n\choose i}x^{i}y^{n-i}.$$

Of course we assume here that the variables commute, that is $yx=xy$.

We can also visualize formulas for coefficients of $(x+y)^{n}$ by considering the tree $T_{b,a}$ of two long branches of length $b$ and $a$ respectively, coming from the root (Figure 1.1). We can ask now how many different ways there are to “pluck” the tree $T_{b,a}$ one leaf at a time. Of course we can tear (like in the child’s play “likes not like”) the left or right branch. In total: the left should be torn $b$ times and the right $a$ times so the answer about the number of different pluckings is clearly ${a+b\choose a}$. Our notes present a dramatic generalization of this example.

Figure 1.1; the tree $T_{b,a}$ with branches of length $b$ and $a$

We can ask now what happens with the binomial formula if we weaken commutativity by replacing it with $yx=qxy$ ($q$ commutes with $x$ and $y$). In applications in physics, $q$ is often taken to be a complex number but it is better to work generally with the ring $Z[q]$ and q-commutative polynomials of variables $x$ and $y$ over this ring (we call this ring of polynomials the quantum plane or noncommutative plane). The formula for $(x+y)^{n}$ in the quantum plane was known already in the XIX century, but if we do not know the result it is good to first work out small examples: $(x+y)^{2}=y^{2}+xy+yx+x^{2}=y^{2}+(1+q)xy+x^{2},$
$(x+y)^{3}=y^{3}+xy^{2}+yxy+y^{2}x+x^{2}y+xyx+yx^{2}+x^{3}=$
$y^{3}+(1+q+q^{2})xy^{2}+(1+q+q^{2})x^{2}y+y^{3},$
$(x+y)^{4}=y^{4}+xy^{3}+yxy^{2}+y^{2}xy+y^{3}x+x^{2}y^{2}+xyxy+xy^{2}x+yx^{2}y+yxyx+y^{2}x^{2}+x^{3}y+x^{2}yx+xyx^{2}+yx^{3}+x^{4}=$ $y^{4}+(1+q+q^{2}+q^{3})xy^{3}+(1+q+2q^{2}+q^{3}+q^{4})x^{2}y^{2}+(1+q+q^{2}+q^{3})x^{3}y+x^{4}=$ $y^{4}+(1+q+q^{2}+q^{3})xy^{3}+(1+q^{2})(1+q+q^{2})x^{2}y^{2}+(1+q+q^{2}+q^{3})x^{3}y+x^{4}$.
Observe that we can think of $1+q+...+q^{n-1}$ as a $q$-analogue of the number $n$. We define formally $[n]_{q}=1+q+...+q^{n-1}$. In particular, for $q=1$, $[n]_{q}=n$. In the same vein we define $q$ factorial of the $q$-number $[n]_{q}$ as: $[n]_{q}!=[n]_{q}[n-1]_{q}\cdots[2]_{q}[1]_{q}$, and $q$-analogue of the binomial coefficient by $\binom{n}{i}_{q}=\frac{[n]_{q}!}{[i]_{q}![n-i]_{q}!}$. Sometimes to stress symmetry, $i\leftrightarrow n-i$, of the Gaussian polynomial we write $\binom{n}{i,n-i}_{q}$. We also observe that the coefficient of $x^{2}y^{2}$ in $(x+y)^{4}$ is $(1+q^{2})(1+q+q^{2})=\frac{1+q+q^{2}+q^{3}}{1+q}(1+q+q^{2})=\frac{[4]_{q}[3]_{q}}{[2]_{q}}=\binom{4}{2}_{q}$.

In the notation we introduced, our calculations can be concisely written as:

$$(x+y)^{2}=y^{2}+[2]_{q}xy+x^{2},$$

$$(x+y)^{3}=y^{3}+[3]_{q}xy^{2}+[3]_{q}x^{2}y+x^{3},$$

$$(x+y)^{4}=y^{4}+[4]_{q}xy^{3}+\binom{4}{2}_{q}x^{2}y^{2}+[4]_{q}x^{3}y+x^{4}.$$

Now it is not difficult to guess the general formula for $(x+y)^{n}$ in the quantum plane:

Proposition 1.1.

If $yx=qxy$ then

$$(x+y)^{n}=\sum_{i=0}^{n}{n\choose i}_{q}x^{i}y^{n-i}.$$

Proof.

The simplest proof is by induction on $n$ however one can also find proofs without words, interpreting combinatorially left and right sides of the equation.
Inductive proof: We already checked the formula for $n\leq 4$, and we should add that we need the convention (as in the classical case).
that $[0]_{q}!=1$ and consequently ${n\choose 0}_{q}=1={n\choose n}_{q}$. Now we perform the inductive step (from $n-1$ to $n$):

$$(x+y)^{n}=(x+y)(x+y)^{n-1}=(x+y)\sum_{i=0}^{n-1}{n-1\choose i,n-i-1}_{q}x^{i}y^{n-i-1}=$$

$$\sum_{i=0}^{n-1}{n-1\choose i,n-i-1}_{q}x^{i+1}y^{n-i-1}+\sum_{i=0}^{n-1}q^{i}{n-1\choose i,n-i-1}_{q}x^{i}y^{n-i}=$$

$$\sum_{i=0}^{n}({n-1\choose i-1,n-i}_{q}+q^{i}{n-1\choose i,n-i-1}_{q})x^{i}y^{n-i}.$$

We use here the convention that ${n-1\choose-1,n}_{q}=0$.
We are left now to check that

$${n-1\choose i-1,n-i}_{q}+q^{i}{n-1\choose i,n-i-1}_{q})={n\choose i}_{q}.$$

We encourage the reader to check it by themselves before looking at the following calculation.

1. $[a+b]_{q}=1+q+...+q^{a+b-1}=(1+q+...+q^{a-1})+q^{a}(1+q+...+q^{b-1})=[a]_{q}+q^{a}[b]_{q}=[b]_{q}+q^{b}[a]_{q}$.

2. $$\binom{a+b}{a,b}_{q}=\frac{[a+b]_{q}!}{[a]_{q}![b]_{q}!}=[a+b]_{q}\frac{[a+b-1]_{q}!}{[a]_{q}![b]_{q}!}=$$

   $$([a]_{q}+q^{a}[b]_{q})\frac{[a+b-1]_{q}!}{[a]_{q}![b]_{q}!}=\frac{[a+b-1]_{q}!}{[a-1]_{q}![b]_{q}!}+q^{a}\frac{[a+b-1]_{q}!}{[a]_{q}![b-1]_{q}!}=$$

   $$\binom{a+b-1}{a-1,b}_{q}+q^{a}\binom{a+b-1}{a,b-1}_{q}=\binom{a+b-1}{a,b-1}_{q}+q^{b}\binom{a+b-1}{a-1,b}_{q}.$$

∎

We can now go back to the tree $T_{b,a}$ and play the game in the $q$-fashion that is the leaf taken from the right ($a$) branch is counted as $1$ but the leaf taken from the left is counted with the weight $q^{a}$. Thus we eventually get not the plucking number but the plucking polynomial $Q(T_{b,a})$ which by definition satisfies the recursive relation $Q(T_{b,a})=Q(T_{b,a-1})+q^{a}Q(T_{b-1,a})$. We also notice that $Q(T_{0,a})=Q(T_{b,0})=1$, thus we immediately recognize that the plucking polynomial is $Q(T_{b,a})=\binom{a+b}{a,b}_{q}$. This is the starting point to our definition of the polynomial of plane rooted trees mentioned in the title of the note.

We can repeat our considerations with many variables, $x_{1},x_{2},...,x_{k}$. If variables commute we get the familiar multinomial formula (e.g. familiar to every student taking multivariable calculus):

$$(x_{1}+x_{2}+...+x_{k})^{n}=\sum_{a_{1},...,a_{k};\sum a_{i}=n}^{n}{n\choose a_{1},...,a_{k}}x_{1}^{a_{1}}x_{2}^{a_{2}}\cdots x_{k}^{a_{k}},$$

where ${n\choose a_{1},...,a_{k}}=\frac{[n]!}{[a_{1}]!...[a_{k}]!}$. As before the pleasant interpretation of ${n\choose a_{1},...,a_{k}}$ is the number of pluckings of a tree $T_{a_{k},...,a_{2},a_{1}}$ of $k$ long branches of length $a_{k},...,a_{2},a_{1}$, respectively, as illustrated in Figure 1.2.

Figure 1.2; the tree $T_{a_{k},...,a_{1}}$ with branches of length $a_{k},...,a_{1}$

We can now consider a noncommutative space with $x_{j}x_{i}=qx_{i}x_{j}$, for $i<j$. We will get the q-multinomial formula:

$$(x_{1}+x_{2}+...+x_{k})^{n}=\sum_{a_{1},...,a_{k};\sum a_{i}=n}^{n}{n\choose a_{1},...,a_{k}}_{q}x_{1}^{a_{1}}x_{2}^{a_{2}}\cdots x_{k}^{a_{k}},$$

where ${n\choose a_{1},...,a_{k}}_{q}=\frac{[n]_{q}!}{[a_{1}]_{q}!...[a_{k}]_{q}!}$. To prove the formula we can again use an induction on $n$ and again the following two properties are of value:

1. $[a_{1}+a_{2}+...+a_{k}]_{q}=[a_{1}]_{q}+q^{a_{1}}[a_{2}]_{q}+q^{a_{1}+a_{2}}[a_{2}]_{q}+...+q^{a_{1}+a_{2}+...+a_{k-1}}[a_{k}]_{q}.$

2. $${a_{1}+a_{2}+...+a_{k}\choose a_{1},a_{2},...,a_{k}}_{q}={a_{1}+a_{2}+...+a_{k}-1\choose a_{1}-1,a_{2},...,a_{k}}_{q}+$$

   $$q^{a_{1}}{a_{1}+a_{2}+...+a_{k}-1\choose a_{1},a_{2}-1,...,a_{k}}_{q}+...+q^{a_{1}+a_{2}+...+a_{k-1}}{a_{1}+a_{2}+...+a_{k}-1\choose a_{1},a_{2},...,a_{k}-1}_{q}.$$

As in the $q$-binomial case, we can interpret the $q$-multinomial coefficients by $q$-plucking the tree $T_{a_{k},...,a_{2},a_{1}}$, that is assuming the following plucking formula

$$Q(T_{a_{k},...,a_{2},a_{1}})=Q(T_{a_{k},...,a_{2},a_{1}-1})+q^{a_{1}}Q(T_{a_{k},...,a_{2}-1,a_{1}})+$$

$$q^{a_{1}+a_{2}}Q(T_{a_{k},...,a_{3}-1,a_{2},a_{1}})+...+q^{a_{1}+a_{2}+...+a_{k-1}}Q(T_{a_{k}-1,...,a_{2},a_{1}}).$$

The recursion is the same as for the $q$-multinomial coefficient so we conclude that

$$Q(T_{a_{k},...,a_{2},a_{1}})={a_{1}+a_{2}+...+a_{k}\choose a_{1},a_{2},...,a_{k}}_{q}.$$

One can find more properties of $q$-binomial coefficients in [K-C].

2. Recursive definition of $q$-polynomial of plane rooted tree

Our description of the quantum plane and noncommutative space is already over one hundred years old (e.g. MacMahon (1854-1929)). It may, therefore, look surprising that a simple generalization to rooted trees, which we present here, is totally new. Maybe the explanation lies in the observation that, because there are so many $q$-analogues, a new one is studied only if there is an outside reason to do so (like the Jones revolution in knot theory, in my case). Perhaps our $q$-polynomial is buried somewhere in a work of MacMahon contemporaries?

We start our definition from the polynomial of a plane (that is embedded in the plane) rooted tree. In Corollary 2.3 (iii) we show that the polynomial does not depend on the plane embedding and is therefore an invariant of rooted trees.

In our work we use the convention that trees are growing up (like in Figure 2.1).

Definition 2.1.

Consider the plane rooted tree $T$ ( compare Figure 2.1). We associate to $T$ the polynomial $Q(T,q)$ (or succinctly $Q(T)$) in the variable $q$ as follows.

1. If $T$ is the one vertex tree, then $Q(T,q)=1$.

2. If $T$ has some edges (i.e. $|E(T)|>0$) then

   $$Q(T,q)=\sum_{v\in\mbox{ leaves }}q^{r(T,v)}Q(T-v,q),$$

   where the sum is taken over all leaves, that is vertices of degree $1$ (not a root), of $T$ and $r(T,v)$ is the number of edges of $T$ to the right of the unique path connecting $v$ with the root (an example is given in Figure 2.1).

In Figure 2.2 we give an example of the expansion by our formula and if we complete the calculation we get the polynomial $Q(T)$:

$$1+4q+9q^{2}+17q^{3}+28q^{4}+41q^{5}+56q^{6}+71q^{7}+83q^{8}+91q^{9}+94q^{10}+$$

$$91q^{11}+83q^{12}+71q^{13}+56q^{14}+41q^{15}+28q^{16}+17q^{17}+9q^{18}+4q^{19}+q^{20}.$$

Figure 2.1; Plane rooted tree and an example of $r(T,v)$

Figure 2.2; Tree expansion in the q-world

As an example we can check that for $T_{1,1,...,1}$ a star with $n$ rays we get $Q(T_{1,1,,...,1})=[n]_{q}!$. In particular, $Q(\bigvee)=(1+q)=[2]_{q}$. One can look at a proof of the formula by direct induction on $n$, but of course it is a very special case of the last formula of Section 1.

The first important result in our theory of $Q(T)$ polynomials is the product formula for trees glued along their roots (wedge or pointed product).

Theorem 2.2.

Let $T_{1}\vee T_{2}$ be a wedge product of trees $T_{1}$ and $T_{2}$ (). Then:

$$Q(T_{1}\vee T_{2})=\binom{|E(T_{1})|+|E(T_{2})|}{|E(T_{1})|}_{q}Q(T_{1})Q(T_{2})$$

Proof.

We proceed by induction on the number of edges of $T$, $|E(T)|$, with the obvious initial case of no edges in one of the trees, that is $|E(T_{1})|=0$ or $|E(T_{2})|=0$. For simplicity we write $E_{i}$ for $|E(T_{i})|$.
Let $T$ be a rooted plane tree with $E_{1}E_{2}\neq 0$, then we have:

$$Q(T)=\sum_{v\in L(T)}q^{r(T,v)}Q(T-v)=$$

$$\sum_{v\in L(T_{1})}q^{r(T_{1},v)+E_{2}}Q(T_{1}-v)\vee T_{2})+\sum_{v\in L(T_{2})}q^{r(T_{2},v)}Q(T_{1}\vee(T_{2}-v))\stackrel{{\scriptstyle inductive\ assumption}}{{=}}$$

$$\sum_{v\in L(T_{1})}q^{r(T_{1},v)+E_{2}}{E_{1}+E_{2}-1\choose E_{1}-1,E_{2}}_{q}Q(T_{1}-v)Q(T_{2})+$$

$$\sum_{v\in L(T_{2})}q^{r(T_{2},v)}{E_{1}+E_{2}-1\choose E_{1},E_{2}-1}_{q}Q(T_{1})Q(T_{2}-v)=$$

$$Q(T_{2})q^{E_{2}}{E_{1}+E_{2}-1\choose E_{1}-1,E_{2}}_{q}\sum_{v\in L(T_{1})}q^{r(T_{1},v)}Q(T_{1}-v)+$$

$$Q(T_{1}){E_{1}+E_{2}-1\choose E_{1},E_{2}-1}_{q}\sum_{v\in L(T_{2})}q^{r(T_{2},v)}Q(T_{2}-v)\stackrel{{\scriptstyle definition}}{{=}}$$

$$Q(T_{1})Q(T_{2})(q^{E_{2}}{E_{1}+E_{2}-1\choose E_{1}-1,E_{2}}_{q}+{E_{1}+E_{2}-1\choose E_{1},E_{2}-1}_{q})=$$

$$Q(T_{1})Q(T_{2}){E_{1}+E_{2}\choose E_{1},E_{2}}_{q}\mbox{ as needed}.$$

∎

Directly from Theorem 2.2 we conclude several properties of the $q$-polynomial, $Q(T)$, which by the nature of its definition, as pointed up before, we propose to be called the plucking polynomial. We should stress, in particular, part (iii) which establishes the independence of the polynomial of its plane embedding.

Corollary 2.3.

1. Let a plane tree be a wedge product of $k$ trees () that is

   $$T=T_{k}\vee...\vee T_{2}\vee T_{1},\mbox{ then }$$

   $$Q(T)=\binom{E_{k}+E_{k-1}+...+E_{1}}{E_{k},E_{k-1},...,E_{1}}_{q}Q(T_{k})Q(T_{k-1})\cdots Q(T_{1}),$$

   where $E_{i}=|E(T_{i})|$ is the number of edges in $T_{i}$.

2. (State product formula)

   $$Q(T)=\prod_{v\in V(T)}W(v),$$

   where $W(v)$ is a weight of a vertex (we can call it a Boltzmann weight) defined by:

   $$W(v)=\binom{E(T^{v})}{E(T^{v}_{k_{v}}),...,E(T^{v}_{1})}_{q},$$

   where $T^{v}$ is a subtree of $T$ with root $v$ (part of $T$ above $v$, in other words $T^{v}$ grows from $v$) and $T^{v}$ may be decomposed into wedge of trees as follows: $T^{v}=T^{v}_{k_{v}}\vee...\vee T^{v}_{2}\vee T^{v}_{1}.$

3. (Independence from a plane embedding) Plucking polynomial, $Q(T)$ does not depend on a plane embedding, it is therefore an invariant of rooted trees.

4. (Change of root). Let $e$ be be an edge of a tree $T$ with the endpoints $v_{1}$ and $v_{2}$. Denote by $E_{1}$ the number of edges of the tree $T_{1}$ with the root $v_{1}$ and $E_{2}$ the number of edges of the tree $T_{2}$ with the root $v_{2}$, where

   $$\mbox{ $T=$\psfig{height=45.52458pt}. Then }Q(T,v_{1})=\frac{[E_{1}+1]_{q}}{[E_{2}+1]_{q}}Q(T,v_{2}).$$

Proof.

(i) The formula (i) follows by using $(k-1)$-times the product formula of Theorem 2.2 and the fact that the $q$-multinomial coefficient is a product of binomial coefficients:

$$\binom{a_{k}+a_{k-1}+...+a_{2}+a_{1}}{a_{k},a_{k-1},...,a_{2},a_{1}}_{q}\stackrel{{\scriptstyle def.}}{{=}}\frac{[a_{k}+a_{k-1}+...+a_{2}+a_{1}]_{q}!}{[a_{k}]_{q}![a_{k-1}]_{q}!...[a_{2}]_{q}![a_{1}]_{q}!}=$$

$$\frac{[a_{2}+a_{1}]_{q}!}{[a_{2}]_{q}![a_{1}]_{q}!}\cdot\frac{[a_{3}+a_{2}+a_{1}]_{q}!}{[a_{3}]_{q}![a_{2}+a_{1}]_{q}!}\cdot...\cdot\frac{[a_{k}+a_{k-1}+...+a_{2}+a_{1}]_{q}!}{[a_{k}]_{q}![a_{k-1}+...+a_{2}+a_{1}]_{q}!}=$$

$$=\binom{a_{2}+a_{1}}{a_{2},a_{1}}_{q}\binom{a_{3}+a_{2}+a_{1}}{a_{3},a_{2}+a_{1}}_{q}\binom{a_{4}+a_{3}+a_{2}+a_{1}}{a_{4},a_{3}+a_{2}+a_{1}}_{q}...\binom{a_{k}+a_{k-1}+...+a_{2}+a_{1}}{a_{k},a_{k-1}+...+a_{2}+a_{1}}_{q}$$

(ii) The formula (ii) follows by using (i) several times.
(iii) Independence of embedding follows from the fact that the state product formula (ii) does not depend on the embedding.
(iv) We compare product formulas of Theorem 2.2 for $v_{1}$ and $v_{2}$ and we get:

$$Q(T,v_{1})={E_{1}+E_{2}+1\choose E_{1},E_{2}+1}_{q}Q(T_{1})Q(T_{2})\mbox{ and }$$

$$Q(T,v_{2})={E_{1}+E_{2}+1\choose E_{1}+1,E_{2}}_{q}Q(T_{1})Q(T_{2}),$$

from which the formula of (iv) follows directly.

∎

There are other nice properties of $Q(T)$ (e.g. the observation that it has polynomial time complexity) and I am sure readers will discover more. Here we give a few properties which have some importance in knot theory.

Corollary 2.4.

1. $Q(T)$ is of the form $c_{0}+c_{1}q+...+c_{N}q^{N}$ where:
   (i) $c_{0}=1=c_{N}$, $c_{i}>0$ for every $i\leq N$,
   (ii) $c_{i}=c_{N-i}$, that is $Q(T)$ is a palindromic polynomial (often, less precisely we say symmetric polynomial),
   (iii) the sequence $c_{0},c_{1},...,c_{N}$ is unimodal, that is for some $j$:

   $$c_{0}\leq c_{1}\leq...\leq c_{j}\geq c_{j+1}\geq\ldots\geq c_{N}$$

   (in our case $j=\lfloor\frac{N}{2}\rfloor$ or $\lceil\frac{N}{2}\rceil$).
   (iv) For a nontrivial tree $T$, that is a tree with at least one edge, we have:

   $$c_{1}=\sum_{v\in V(T)}(k_{v}-1),$$

   where $k_{v}=deg_{T^{v}}(v)$ is the number of edges growing up from $v$, that is the degree of $v$ in the tree $T^{v}$ growing from $v$ (as in Corollary 2.3 (ii)). In particular, if $T$ is a binary tree, $c_{1}(T)$ is the number of vertices of $T$ which are not leaves.

2. 1. $Q(T)$ is a product of $q$-binomial coefficients (of type ${a+b\choose a}_{q}$).

   2. $Q(T)$ is a product of cyclotomic polynomials.

3. The degree of the polynomial $N=degQ(T)$ can be described by the formula:

   $$N=degQ(T)=\sum_{v\in V(T)}(\sum_{1\leq i<j\leq k_{v}}E_{i}^{v}E_{j}^{v}),$$

   where, as in Corollary 2.3(ii) $T^{v}$ is a subtree of $T$ with the root $v$ (part of $T$ above $v$, in other words $T^{v}$ is growing from $v$) and $T^{v}$ can be presented as a bouquet of trees: $T^{v}=T^{v}_{k_{v}}\vee...\vee T^{v}_{2}\vee T^{v}_{1}.$

Proof.

1(i) follows easily from the definition of the plucking polynomial. Namely we see that the constant term is obtained in a unique way by always plucking the most rightmost leaf from the tree (repeating this each time in the calculation). Thus $c_{0}=1$. Similarly, the highest power of $q$ is obtained uniquely by always plucking the leftmost leaf of the tree.
The condition that $c_{i}>0$ for any $i\leq N$ requires a more careful look at the recursive computation of $Q(T)$ and the proof is absolutely elementary; we leave it to the reader because in (iii) we provide much a stronger condition (but using a nontrivial fact proven by Sylvester).
(1)(ii) We start from observing the symmetry of $q$-binomial coefficients; namely we have:

$${a+b\choose a,b}_{q^{-1}}=q^{-ab}{a+b\choose a,b}_{q}.$$

Then we use an easy observation that a product of symmetric polynomials is symmetric, and the fact we proved already and formulated in (2) that the polynomial $Q(T)$ is always a product of binomial coefficients.
(1)(iii) follows from the nontrivial fact, originally proved by Sylvester that $q$-binomial coefficients are unimodal and from a simple observation that a product of symmetric (i.e. palindromic) positive unimodal polynomials is symmetric unimodal. (see [Sta, Win]).
(1)(iv) The formula for $c_{1}$ follows from the observation that ${a+b\choose a,b}_{q}=1+q+...$ for $a,b>0$ and more generally, ${a_{1}+a_{2}+...+a_{k}\choose a_{1},a_{2},...,a_{k}}_{q}=1+(k-1)q+...$ for $a_{1},a_{2},...,a_{k}>0$.. Then the conclusion follows from the product formula of Corollary 2.3.
(2) and (3): These conditions follow directly from the product formula of Corollary 2.3(ii). ∎

With regard to Corollary 2.4(iii) we can ask: for which trees, is $Q(T)$ strictly unimodal, that is

$$c_{0}<c_{1}<...<c_{j}>c_{j+1}>\ldots>c_{N}$$

for some $j$; compare the computation for the tree of Figure 2.1 (see also [Pak-Pan]).

3. Comments and Connections

As I was stressing from the beginning, and by now many readers may agree, the $q$-polynomial (plucking polynomial) is interesting on its own. However, I would have never constructed or discovered it if I had not observed its shadow in my knot theory research. Concretely it was my work with M.Dabkowski and his student C.Li concerning skein modules of generalized (lattice) crossings, Figure 3.1, which gave some initial motivation, [DLP]. In that paper we do not use $Q(T)$, as it was observed after the paper was completed. We will use it, however, in future research [D-P]. Knot theory also motivates specific generalizations of the plucking polynomial by enhancing it with a delay function, $f:L(V)\to{\mathcal{N}}=\{n\in{\mathbb{Z}}\ |\ n\geq 1\}$. This function regulates which leaves are used in the recursive formula (Definition 2.1) and which are “delayed”. In fact we have much flexibility in the definition so we challenge a reader to play with possibilities.

The relation of the plucking polynomial to the Kauffman bracket skein modules is precise but difficult to describe succinctly. To have a concrete idea we can say that it concerns the study of the generalized (lattice) crossing (Figure 3.1), under the assumption that we resolve every crossing using the Kauffman bracket skein relation
, and replace every trivial component by the Laurent polynomial $-A^{2}-A^{-2}$.

Figure 3.1; $T_{m\times n}$: $m\times n$ lattice crossing

One can generalize the plucking polynomial to any graph. If a graph $G$ has a base-point $b$ then the invariant $Q(G,b)$ is a collection (multiset) of plucking polynomials of spanning trees $G$ with the root $b$ [Prz]. I challenge the reader to study connections of this invariant with known invariants of graphs.

Our polynomial also has relations to homological algebra:
let $\mathcal{C}$ be a chain complex, that is a sequence of abelian groups, $C_{n}$, and homomorphisms $\partial_{n}:C_{n}\to C_{n-1}$, so that $\partial_{n-1}\partial_{n}=0$. On the basis of a chain complex we build homology groups by defining $H_{n}(\mathcal{C})=\ker\partial_{n}/im(\partial_{n+1})$. Very often in topology and homological algebra the boundary operation $\partial_{n}$ is an alternating sum of homomorphisms, called face maps: $\partial_{n}=\sum_{i=0}^{n}(-1)^{i}d_{i}$. M. Kapranov asked about what happens if $(-1)^{i}$ is replaced by $q^{n}$, that is we define

$$\partial^{q}_{n}=\sum_{i=0}^{n}q^{i}d_{i}.$$

He noticed that if $q$ is a $k$th root of unity different from $1$ (i.e. $q^{k}=1,q\neq 1$) then the $k$th iteration of $\partial^{q}$ is the zero map ($\partial^{q}_{n-k+1}...\partial^{q}_{n-1}\partial^{q}_{n}=0$), [Kapr]. The fact that Kapranov’s idea is related to our $q$-polynomial is clear, however deep connections require careful study: possibly you – the reader – could make a breakthrough.

4. Acknowledgements

J. H. Przytycki was partially supported by the GWU REF grant, and Simons Collaboration Grant-316446.

Department of Mathematics,
The George Washington University,
Washington, DC 20052
e-mail: przytyck@gwu.edu,
University of Maryland College Park,
and University of Gdańsk

A free translation of the paper in Polish  
 
 
Płaszczyzna kwantowa i $q$-wielomian drzew z korzeniem
Józef H. Przytycki  
 

Streszczenie Prezentujemy tutaj nowy niezmiennik drzew z korzeniem. Sa̧dzimy, że jest on nie tylko ciekawy sam w sobie, ale również poprzez zwia̧zki z teoria̧ wȩzłow i algebra̧ homologiczna̧. Jednak prawdziwym powodem prezentacji tego wielomianu czytelnikom Macierzatora jest to, że mamy tu do czynienia z całkowicie elementarna̧ niemniej zupełnie nowa̧ interesujaca̧ matematyka̧. Po przeczytaniu tego eseju czytelnicy moga̧ brać udział w rozwoju niezmiennika, zastosowaniach i zwia̧zkach z innymi działami matematyki czy też mechaniki statystycznej lub kombinatorycznej biologii.

1. Wstȩp

Nieprzemienna płaszczyzna zwana także płaszczyzna̧ kwantowa̧ rozważana już była ponad sto lat temu przez MacMahona. Używa siȩ jej w wielu dziedzinach matematyki i fizyki. Tutaj pokażemy jak naturalnie prowadzi ona do wielomianowego niezmiennika drzew i grafów.

1.1. Nieprzemienna płaszczyzna zwana także płaszczyzna̧ kwantowa̧

Wszyscy znamy standardowy wzór na dwumian Newtona:

$$(x+y)^{n}=\sum_{i=0}^{n}{n\choose i}x^{i}y^{n-i}$$

Oczywiście zakładamy tutaj przemienność zmiennych czyli $yx=xy$. Możemy wyobrazić sobie dowód bez słów pisza̧c

$$(x+y)^{n}=(x+y)(x+y)(x+y)...(x+y)\mbox{ $n$ razy}$$

i interpretuja̧c współczynnik przy jednomianie $x^{i}y^{n-i}$ jako liczbȩ wyborów $i$ nawiasów z posród $n$ nawiasów, z których wybieramy $x$ (z pozostaiłych wybieramy $y)$. Liczba̧ ta̧ jest ${n\choose i}$.

Jeśli dowodzimy wzór dwumianowy przez indukcjȩ to wykorzystujemy tożsamość ${n\choose i}={n-1\choose i-1}+{n-1\choose i}$, tȩ sama̧ tożsamość z która̧ zwia̧zany jest trójka̧t Pascala.

Można jednak zadać pytanie co siȩ stanie gdy przemienność nieznacznie osłabimy i założymy, że $yx=qxy$ ($q$ jest przemienne z $x$ i $y$). W zastosowaniach z fizyki $q$ jest czȩsto wybrana̧ liczba̧ zespolona̧ ale dla nas najlepiej myśleć ogólnie, że $q$ jest zmienna̧ czyli pracujemy w pierścieniu wielomianów $Z[q]$.

Jeśli nie znamy wyniku należy zacza̧c od przykładów:
$(x+y)^{2}=y^{2}+xy+yx+x^{2}=y^{2}+(1+q)xy+x^{2},$
$(x+y)^{3}=y^{3}+xy^{2}+yxy+y^{2}x+x^{2}y+xyx+yx^{2}+x^{3}=$
$y^{3}+(1+q+q^{2})xy^{2}+(1+q+q^{2})x^{2}y+y^{3},$

Widzimy, ze $1+q$ odgrywa rolȩ dwójki w standardowym wzorze dwumianowym. Podobnie $1+q+q^{2}$ odgrywa rolȩ trójki. Sugeruje to, że rolȩ liczby $n$ odgrywać bȩdzie $1+q+q^{2}+...+q^{n-1}$, szczególnie, że dla $q=1$ otrzymamy $n$. Wprowadźmy wiec oznaczenie na ten kwantowy odpowiednik liczby $n$: $[n]_{q}=1+q+q^{2}+...+q^{n-1}$
Liczmy dalej: $(x+y)^{4}=y^{4}+xy^{3}+yxy^{2}+y^{2}xy+y^{3}x+x^{2}y^{2}+xyxy+xy^{2}x+yx^{2}y+yxyx+y^{2}x^{2}+x^{3}y+x^{2}yx+xyx^{2}+yx^{3}+x^{4}=$ $y^{4}+(1+q+q^{2}+q^{3})xy^{3}+(1+q+2q^{2}+q^{3}+q^{4})x^{2}y^{2}+(1+q+q^{2}+q^{3})x^{3}y+x^{4}=$ $y^{4}+(1+q+q^{2}+q^{3})xy^{3}+(1+q^{2})(1+q+q^{2})x^{2}y^{2}+(1+q+q^{2}+q^{3})x^{3}y+x^{4}=$ $y^{4}+[4]_{q}xy^{3}+(1+q^{2})[3]_{q}x^{2}y^{2}+[4]_{q}x^{3}y+y^{4}$.
Tutaj naturalna̧, zaczyna być sugestia, że nie tylko $1+q+...q^{n-1}$ powinno byc $q$-odpowiednikiem liczby $n$, ale tym samym duchu powinnismy zdefiniować silniȩ $q$-liczby $[n]_{q}$ jako: $[n]_{q}!=[n]_{q}[n-1]_{q}\cdots[2]_{q}[1]_{q}$, a $q$-odpowiednik symbolu Newtona, zwany także $q$-wielomianem Gaussa jako $\binom{n}{i}_{q}=\frac{[n]_{q}!}{[i]_{q}![n-i]_{q}!}$ (czȩsto by podkreślić symetriȩ $q$-wielomianu Gaussa bȩdziemy też używać zapisu $\binom{n}{i,n-i}_{q}$). Mozemy wtedy zapisać współczynnik przy $x^{2}y^{2}$ jako:
$(1+q^{2})[3]_{q}=\frac{[4]_{q}[3]_{q}}{[2]_{q}}=\frac{[4]_{q}!}{[2]_{q}![2]_{q}!}={4\choose 2}_{q}$.

W naszej notacji poprzednie rachunki moga̧ być zapisane zwiȩźle jak poniżej:

$$(x+y)^{2}=y^{2}+[2]_{q}xy+x^{2},$$

$$(x+y)^{3}=y^{3}+[3]_{q}xy^{2}+[3]_{q}x^{2}y+x^{3},$$

$$(x+y)^{4}=y^{4}+[4]_{q}xy^{3}+\frac{[4]_{q}[3]_{q}}{[2]_{q}}x^{2}y^{2}+[4]_{q}x^{3}y+x^{4}=$$

$$y^{4}+[4]_{q}xy^{3}+\binom{4}{2}_{q}x^{2}y^{2}+[4]_{q}x^{3}y+x^{4}.$$

Można teraz zgadna̧ć ogólna̧ formułȩ:

Stwierdzenie 1.1.

$$(x+y)^{n}=\sum_{i=0}^{n}{n\choose i}_{q}x^{i}y^{n-i}.$$

Dowód. Dowód bez słów zostawiam czytelnikom, mimo że jest podobny do przemiennego przypadku wymaga wiȩkszego skupienia i ja go widzȩ gdy jestem wyspany i po kawie…

Nietrudno zasugerować jednak dowód przez indukcjȩ po $n$. Sprawdziliśmy już formułȩ dla $n\leq 4$ (by formuła działała potrzebujemy, jak w klasycznym przypadku, konwencji, że $[0]_{q}!=1$ i w konsekwencji ${n\choose 0}_{q}=1={n\choose n}_{q}$.
Teraz przeprowadzimy krok indukcyjny (od $n-1$ do $n$):

$$(x+y)^{n}=(x+y)(x+y)^{n-1}=(x+y)\sum_{i=0}^{n-1}{n-1\choose i,n-i-1}_{q}x^{i}y^{n-i-1}=$$

$$\sum_{i=0}^{n-1}{n-1\choose i,n-i-1}_{q}x^{i+1}y^{n-i-1}+\sum_{i=0}^{n-1}q^{i}{n-1\choose i,n-i-1}_{q}x^{i}y^{n-i}=$$

$$\sum_{i=0}^{n}({n-1\choose i-1,n-i}_{q}+q^{i}{n-1\choose i,n-i-1}_{q})x^{i}y^{n-i}.$$

Używamy konwencji, że ${n-1\choose-1,n}_{q}=0$.
Pozostaje nam sprawdzić, że

$${n-1\choose i-1,n-i}_{q}+q^{i}{n-1\choose i,n-i-1}_{q}={n\choose i}_{q}.$$

Zachȩcamy czytelnika do sprawdzenia tego samemu bez patrzenia na nastepuja̧ce obliczenie:

1. $[a+b]_{q}=1+q+...+q^{a+b-1}=(1+q+...+q^{a-1})+q^{a}(1+q+...+q^{b-1})=[a]_{q}+q^{a}[b]_{q}=[b]_{q}+q^{b}[a]_{q}$.

2. $$\binom{a+b}{a,b}_{q}=\frac{[a+b]_{q}!}{[a]_{q}![b]_{q}!}=[a+b]_{q}\frac{[a+b-1]_{q}!}{[a]_{q}![b]_{q}!}=$$

   $$([a]_{q}+q^{a}[b]_{q})\frac{[a+b-1]_{q}!}{[a]_{q}![b]_{q}!}=\frac{[a+b-1]_{q}!}{[a-1]_{q}![b]_{q}!}+q^{a}\frac{[a+b-1]_{q}!}{[a]_{q}![b-1]_{q}!}=$$

   $$\binom{a+b-1}{a-1,b}_{q}+a^{q}\binom{a+b-1}{a,b-1}_{q}=\binom{a+b-1}{a,b-1}_{q}+b^{q}\binom{a+b-1}{a-1,b}_{q}.$$

Możemy interpretować klasyczna̧ formułe na współczynniki $(x+y)^{n}$ przez rozważenie drzewa $T_{b,a}$ o dwóch długich krawȩdziach (lub raczej gałȩziach) o długości $b$ i $a$ odpowiednio, wychodza̧cych z korzenia, tak jak to jest pokazane na rysunku 1.1. Można zadać pytanie na ile sposobów drzewo to da siȩ oskubać jak w dziecinnej zabawie “lubi – nie lubi”, liść po liściu. Za każdym razem musimy tylko zdecydować czy skubiemy lewa̧ czy prawa̧ gała̧ź; lewa ma być skubana $b$ razy a prawa $a$ razy. Jasne, że musimy wybrać $a$ spośród $a+b$ ruchów także odpowiedź to ${a+b\choose a}$. Nasza praca opowiada o dramatycznym uogólnieniu tego przykładu.

Rysunek 1.1; drzewo $T_{b,a}$ z gałȩziami o długości $b$ i $a$

Wróćmy do naszego drzewa o dwóch gałȩziach, i spróbujmy grać grȩ skubania w $q$-stylu: Znaczyć to bȩdzie, że każde skubanie bȩdzie miało wagȩ $q$ podniesiona̧ do jakiejś potȩgi. Dokładniej, liść z prawej strony bȩdzie miał wagȩ $1$ a liść z lewej strony wagȩ $q^{a}$ (jako przyczynȩ takiego wyboru podamy to, że ma on $a$ odcinków (krawȩdzi) po swej prawej stronie). Tak wiec jako wynik otzymamy nie liczbȩ “skubań” ale wielomian skubań, który oznaczymy przez $Q(T_{b,a})$. Nasza definicja daje nastȩpuja̧ca̧ rekurencyjna̧ relacjȩ: $Q(T_{b,a})=Q(T_{b,a-1})+q^{a}Q(T_{b-1,a})$. Zauwaiżamy także, że $Q(T_{0,a})=Q(T_{b,0})=1$. Możemy teraz rozpoznać, że wielomian skubania dany jest formuła̧: $Q(T_{b,a})=\binom{a+b}{a,b}_{q}$. To jest punkt wyjściowy do ogólnej definicji $q$-wielomianu drzewa z korzeniem o którym mowa w tytule tego eseju.

Możemy powtórzyc nasze rozważania używaja̧c wielu zmiennych, $x_{1},x_{2},...,x_{k}$. Jeśli zmienne sa̧ przemienne to otrzymujemy znana̧ nam pewnie wszystkim z rachunku różniczkowego wielu zmiennych wielomianowa̧ formułȩ Newtona:

$$(x_{1}+x_{2}+...x_{k})^{n}=\sum_{a_{1},...,a_{k};\sum a_{i}=n}^{n}{n\choose a_{1},...,a_{k}}x_{1}^{a_{1}}x_{2}^{a_{2}}\cdots x_{k}^{a_{k}},$$

gdzie ${n\choose a_{1},...,a_{k}}=\frac{n!}{a_{1}!...a_{k}!}$. Tak jak przedtem miła̧ interpretacja̧ tego wyrażenia ${n\choose a_{1},...,a_{k}}$ jest liczba skubań drzewa $T_{a_{k},...,a_{2},a_{1}}$ o $k$ długich gałȩziach długości $a_{k},...,a_{2},a_{1}$ tak jak to jest pokazane na rysunku 1.2 poniżej.

Rysunek 1.2; drzewo $T_{a_{k},...,a_{1}}$ z gałȩziami długości $a_{k},...,a_{1}$

Możemy teraz rozpatrzyć nieprzemienna̧ przestrzeń z $x_{j}x_{i}=qx_{i}x_{j}$ dla $i<j$. Otrzymamy teraz formułȩ:

$$(x_{1}+x_{2}+...x_{k})^{n}=\sum_{a_{1},...,a_{k};\sum a_{i}=n}^{n}{n\choose a_{1},...,a_{k}}_{q}x_{1}^{a_{1}}x_{2}^{a_{2}}\cdots x_{k}^{a_{k}},$$

gdzie ${n\choose a_{1},...,a_{k}}_{q}=\frac{[n]_{q}!}{[a_{1}]_{q}!...[a_{k}]_{q}!}$.  
Aby wykazać tȩ formułȩ możemy, jak przedtem, użyć indukcji po $n$ i nastepuja̧ce tożsamości sa̧ kluczowe w dowodzie:

1. $[a_{1}+a_{2}+...+a_{k}]_{q}=[a_{1}]_{q}+q^{a_{1}}[a_{2}]_{q}+q^{a_{1}+a_{2}}[a_{2}]_{q}+...+q^{a_{1}+a_{2}+...+a_{k-1}}[a_{k}]_{q}.$

2. $${a_{1}+a_{2}+...+a_{k}\choose a_{1},a_{2},...,a_{k}}_{q}={a_{1}+a_{2}+...+a_{k}-1\choose a_{1}-1,a_{2},...,a_{k}}_{q}+$$

   $$q^{a_{1}}{a_{1}+a_{2}+...+a_{k}-1\choose a_{1},a_{2}-1,...,a_{k}}_{q}+...+q^{a_{1}+a_{2}+...+a_{k-1}}{a_{1}+a_{2}+...+a_{k}-1\choose a_{1},a_{2},...,a_{k}-1}_{q}.$$

Ponownie możemy interpretować $q$-wielomianowe współczynniki poprzez $q$-skubanie drzewa $T_{a_{k},...,a_{2},a_{1}}$, zakładaja̧c przy $q$-skubaniu nastȩpuja̧ca̧ formułȩ:

$$Q(T_{a_{k},...,a_{2},a_{1}})=Q(T_{a_{k},...,a_{2},a_{1}-1})+q^{a_{1}}Q(T_{a_{k},...,a_{2}-1,a_{1}})+$$

$$q^{a_{1}+a_{2}}Q(T_{a_{k},...,a_{3}-1,a_{2},a_{1}})+...+q^{a_{1}+a_{2}+...+a_{k-1}}Q(T_{a_{k}-1,...,a_{2},a_{1}}).$$

Ponieważ rekurencyjny wzór jest taki sam jak dla $q$ wielomianowych symboli Newtona wiȩc

$$Q(T_{a_{k},...,a_{2},a_{1}})={a_{1}+a_{2}+...+a_{k}\choose a_{1},a_{2},...,a_{k}}_{q}.$$

2. Rekurencyjna definicja $q$-wielomianu płaskiego drzewa z korzeniem

Pokażemy tutaj jak nasze rozważania o kwantowej płaszczyznie i nieprzemiennej przestrzeni można uogólnić do dowolnego drzewa z korzeniem (tzn. punktem wyróżnionym czy bazowym). Zaczniemy od założenia, że drzewo jest płaskie (to znaczy zanurzone na płaszczyźnie), a pózniej wykażemy, że otrzymany $q$-wielomian skubania nie zależy od włożenia. Możemy wȩc powiedzieć, że $q$-wielomian jest niezmiennikiem drzewa z korzeniem.

Tak wiȩc zakładamy w tej konstrukcji, że drzewo z korzeniem jest zanurzone na płaszczyznie (płaskie drzewo). W naszej konwencji drzewo rośnie do góry.

Definition 2.1.

Niech $T$ bȩdzie płaskim drzewem z korzeniem $v_{0}$, wtedy wieloman $Q_{T,v_{0}}(q)$ lub krótko $Q(T)\in{\mathbb{Z}}[q]$ jest zdefiniowany przez warunek pocza̧tkowy $Q(\bullet)=1$ i relacjȩ rekurencyjna̧

$$Q(T)=\sum_{v\in L(T)}q^{r(T,v)}Q(T-v),\mbox{ gdzie $L(T)$ jest zbiorem li\'{s}ci drzewa $T$, }$$

to znaczy wierzchołków stopnia $1$ różnych od korzenia, a $r(T,v)$ jest liczba̧ krawȩdzi $T$ na prawo od jedynej drogi ła̧cza̧cej $v$ z korzeniem $v_{0}$; porównaj rysunek 2.1.

Rysunek 2.1; płaskie drzewo z korzeniem i przykład liczenia wykładnika $r(T,v)$

Dla przykładu policzyliśmy już, że $Q(\bigvee)=(1+q)=[2]_{q}$ lub ogólniej $Q(T_{n})=[n]_{q}!$, gdzie $T_{n}$ jest gwiazda̧ z $n$ promieniami, $[n]_{q}=1+q+...+q^{n-1}$ a $q$-silnia zdefiniowana jest analogicznie jak zwykła silnia: $[n]_{q}!=[n]_{q}[n-1]_{q}\cdots[2]_{q}[1]_{q}$ (czyli notacja jakiej używaliśmy w przypadku kwantowej powierzchni).

Twierdzenie 2.2.

Niech $T_{1}\vee T_{2}$ bȩdzie bukietem (produktem sklejajacym korzenie)) (). Wtedy:

$$Q(T_{1}\vee T_{2})=\binom{|E(T_{1})|+|E(T_{2})|}{|E(T_{1})|}_{q}Q(T_{1})(Q(T_{2})$$

Dowód. Dowód przeprowadzamy przez indukcjȩ po ilości krawȩdzi , $|E(T)|$, drzewa $T=T_{1}\vee T_{2}$ z naturalnym warunkiem pocza̧tkowym gdy jedno z drzew nie ma krawȩdzi ($|E(T_{1})||E(T_{2})|=0$) a formuła zachodzi w sposób oczywisty. Dla prostoty piszemy $E_{i}$ zamiast $|E(T_{i})|$.
Niech $T$ bȩdzie płaskim drzewem z korzeniem i $E_{1}E_{2}>0$. Wtedy otrzymujemy:

$$Q(T)=\sum_{v\in L(T)}q^{r(T,v)}Q(T-v)=$$

$$\sum_{v\in L(T_{1})}q^{r(T_{1},v)+E_{2}}Q((T_{1}-v)\vee T_{2})+\sum_{v\in L(T_{2})}q^{r(T_{2},v)}Q(T_{1}\vee(T_{2}-v))\stackrel{{\scriptstyle\mbox{za{\l}o\.{z}enie\ indukcyjne}}}{{=}}$$

$$\sum_{v\in L(T_{1})}q^{r(T_{1},v)+E_{2}}{E_{1}+E_{2}-1\choose E_{1}-1,E_{2}}_{q}Q(T_{1}-v)Q(T_{2})+$$

$$\sum_{v\in L(T_{2})}q^{r(T_{2},v)}{E_{1}+E_{2}-1\choose E_{1},E_{2}-1}_{q}Q(T_{1})Q(T_{2}-v)=$$

$$Q(T_{2})q^{E_{2}}{E_{1}+E_{2}-1\choose E_{1}-1,E_{2}}_{q}\sum_{v\in L(T_{1})}q^{r(T_{1},v)}Q(T_{1}-v)+$$

$$Q(T_{1}){E_{1}+E_{2}-1\choose E_{1},E_{2}-1}_{q}\sum_{v\in L(T_{2})}q^{r(T_{2},v)}Q(T_{2}-v)=$$

$$Q(T_{1})Q(T_{2})(q^{E_{2}}{E_{1}+E_{2}-1\choose E_{1}-1,E_{2}}_{q}+{E_{1}+E_{2}-1\choose E_{1},E_{2}-1}_{q})=$$

$$Q(T_{1})Q(T_{2}){E_{1}+E_{2}\choose E_{1},E_{2}}_{q}\mbox{ jak potrzeba}.$$

 

Wniosek 2.3.

1. Jeśli płaskie drzewo z korzeniem jest bukietem $k$ drzew () to znaczy

   $$T=T_{k}\vee...\vee T_{2}\vee T_{1},\mbox{ wtedy }$$

   $$Q(T)=\binom{E_{k}+E_{k-1}+...+E_{1}}{E_{k},E_{k-1},...,E_{1}}_{q}Q(T_{k})Q(T_{k-1})\cdots Q(T_{1}),$$

   gdzie $E_{i}=|E(T_{i})|$ jest liczba̧ krawȩdzi $T_{i}$.

2. (Formuła w postaci produktu po stanach)

   $$Q(T)=\prod_{v\in V(T)}W(v),$$

   gdzie $W(v)$ jest waga̧ wierzchołka (możemy nazywac to waga̧ Boltzmanna) zdefiniowana̧ przez:

   $$W(v)=\binom{E(T^{v})}{E(T^{v}_{k_{v}}),...,E(T^{v}_{1})}_{q},$$

   gdzie $T^{v}$ jest poddrzewem $T$ z korzeniem $v$ (czesc $T$ powyżej $v$, innymi słowy $T^{v}$ wyrasta z $v$) i $T^{v}$ może byc rozłożone na bukiet drzew: $T^{v}=T^{v}_{k_{v}}\vee...\vee T^{v}_{2}\vee T^{v}_{1}.$

3. (niezależność od włożenia) Wielomian skubania, $Q(T)$ nie zależy od włożenia jest wiȩc niezmiennikiem drzewa z korzeniem.

4. (zmiana korzenia). Niech $e$ bedzie krawȩdzia̧ drzewa $T$ z koncami $v_{1}$ i $v_{2}$ a $E_{1}$ jest liczba krawȩdzi od strony $v_{1}$ drzewa, a $E_{2}$ jest liczba krawȩdzi $T$ po stronie $v_{2}$ krawȩdzi $e$, gdzie

   $$\mbox{ $T=$\psfig{height=45.52458pt}. Wtedy }Q(T,v_{1})=\frac{[E_{1}+1]_{q}}{[E_{2}+1]_{q}}Q(T,v_{2}).$$

Dowód. (i) Wzór z (i) wynika przez użycie kilka razy formuły:

$$Q(T_{2}\vee T_{1})={E(T_{2})+E(T_{1})\choose E(T_{2}),E(T_{1})}_{q}Q(T_{2})Q(T_{1}),$$

jako, że mamy:

$$\binom{a_{k}+a_{k-1}+...+a_{2}+a_{1}}{a_{k},a_{k-1},...,a_{2},a_{1}}_{q}=\binom{a_{k-1}+...+a_{2}+a_{1}}{a_{k-1},...,a_{2},a_{1}}_{q}\binom{a_{k}+a_{k-1}+...+a_{2}+a_{1}}{a_{k},a_{k-1}+...+a_{2}+a_{1}}_{q}=...$$

$$=\binom{a_{2}+a_{1}}{a_{2},a_{1}}_{q}\binom{a_{3}+a_{2}+a_{1}}{a_{3},a_{2}+a_{1}}_{q}\binom{a_{4}+a_{3}+a_{2}+a_{1}}{a_{4},a_{3}+a_{2}+a_{1}}_{q}...\binom{a_{k}+a_{k-1}+...+a_{2}+a_{1}}{a_{k},a_{k-1}+...+a_{2}+a_{1}}_{q}$$

(ii) Formula (ii) wynika przez użycie (i) wiele razy.
(iii) Niezależność od włożenia wynika z faktu, że formuła produktowa z (ii) nie zależy od włożenia.
(iv) Porównujemy formułe z Twierdzenia 2.2 dla $v_{1}$ i $v_{2}$ otrzymuja̧c:

$$Q(T,v_{1})={E_{1}+E_{2}+1\choose E_{1},E_{2}+1}_{q}Q(T_{1})Q(T_{2})\mbox{ oraz }$$

$$Q(T,v_{2})={E_{1}+E_{2}+1\choose E_{1}+1,E_{2}}_{q}Q(T_{1})Q(T_{2});$$

teraz formuła zmiany korzenia wynika natychmiast.

 

Podamy teraz kilka wniosków opisuja̧cych proste bazowe własności $Q(T)$ i maja̧cych pewne znaczenie w teorii wȩzłów.

Wniosek 2.4.

1. $Q(T)$ jest postaci $c_{0}+c_{1}q+...+c_{N}q^{N}$ gdzie:
   (i) $c_{0}=1=c_{N}$, $c_{i}>0$ dla każdego $i\leq N$ oraz
   (ii) Niech $k_{v}$ oznacza liczbȩ krawȩdzi wyrastaja̧cych z wierzchołka $v$ do góry, inaczej mówia̧c jest to stopień wierzchołka $v$ w drzewie $T^{v}$ wyrastaja̧cym z $v$. W tej notacji, dla drzewa z korzeniem $T$ maja̧cym choć jedna̧ krawȩdź, współczynnik $c_{1}$ dany jest nastȩpuja̧ca̧ formuła̧:

   $$c_{1}=\sum_{v\in V(T)}(k_{v}-1).$$

   W szczególności w przypadku nietrywialnego drzewa binarnego, dla każdego wierzchołka różnego od liścia mamy $k_{v}=2$ a wiȩc $c_{1}=|V(T)|-|L(T)|$.
   (iii) $c_{i}=c_{N-i}$ (tzn. $Q(T)$ jest wielomianem symetrycznym (palindromicznym)).

2. 1. $Q(T)$ jest iloczynem $q$-symboli dwumianowych (typu ${a+b\choose a}_{q}$).

   2. $Q(T)$ jest iloczynem wielomianow cyklotomicznych.

3. Stopień wielomianu $N=degQ(T)$ można zapisać formuła̧:

   $$N=degQ(T)=\sum_{v\in V(T)}(\sum_{1\leq i<j\leq k_{v}}E_{i}^{v}E_{j}^{v}),$$

   gdzie, jak we wniosku 2.3(ii), $T^{v}$ jest poddrzewem $T$ z korzeniem $v$ (cześć $T$ powyżej $v$, innymi słowy $T^{v}$ wyrasta z $v$) i $T^{v}$ może być rozłożone na bukiet drzew: $T^{v}=T^{v}_{k_{v}}\vee...\vee T^{v}_{2}\vee T^{v}_{1}.$

Dowód. 1(i) najłatwiej wykazać z definicji; nietrudno zobaczyć, że wyraz stały otrzymujemy w jednoznaczny sposób biora̧c liść najbardziej z prawej strony drzewa i powtarzaja̧c to w każdym kroku obliczen; stad $c_{0}=1$. Podobnie, najwyższa̧ potȩgȩ $q$ otrzymujemy biora̧c liść polożony najbardziej z lewej strony drzewa w definicji rekurencyjne $Q(T)$, i ze wszystkie inne wybory dadza̧ mniejsza̧ potȩgȩ.
Warunek $c_{i}>0$ dla każdego $i\leq n$ wymaga uważniejszego przyjrzenia siȩ liczeniu $Q(T)$ ale dowód jest zupełnie elementarny; zostawiamy go czytelnikom jako, że w Twierdzeniu poniżej dowodzimy dużo mocniejszy warunek (ale używaja̧c znanego z literatury nietrywialnego faktu).
(1)(ii) Najprościej użyc tutaj formuły produktowej i zobaczyć kontrybucjȩ każdego wierzchołka do wartości $c_{1}$:
Mamy teraz ${a+b\choose a,b}_{q}=1+q+...$ jeśli $a,b>0$. Z tego wynika, używaja̧c formuly z dowodu wniosku 2.3, że ${a_{1}+a_{2}+...+a_{k}\choose a_{1},a_{2},...a_{k}}_{q}=1+(k-1)q+...$ dla $a_{1},a_{2},...,a_{k}>0$. Końcowy wynik dla $c_{1}$ wynika z formuły produktowej wniosku 2.3.

(1)(iii) Najprościej zacza̧ć od sprawdzenia symetrii $q$-współczynnika Newtona. Mamy:

$${a+b\choose a,b}_{q^{-1}}=q^{-ab}{a+b\choose a,b}_{q}.$$

Dalej używamy wniosku 2.3 i faktu ze iloczyn wielomianów symetrycznych jest symetryczny.
(2) i (3) Warunki te wynikaja̧ bezpośrednio ze wzoru produktowego we wniosku 2.3(ii).  

Ćwiczenie 2.5.

Znaleźć wzór na $c_{2}$ wielomianu $Q(T)$ dla każdego drzewa z korzeniem $T$.

Trudniejszym do wykazania jest nastȩpuja̧cy interesuja̧cy fakt.

Twierdzenie 2.6.

Ciag $c_{0},c_{1},...,c_{N}$ jes unimodalny, tzn dla pewnego $j$ (tutaj $\lfloor\frac{N}{2}\rfloor$ lub $\lceil\frac{N}{2})\rceil$) mamy $c_{0}\leq c_{1}\leq...\leq c_{j}\geq c_{j+1}\geq\ldots\geq c_{N}$.

Dowód. Unimodalność wynika z nietrywialnego faktu, pokazanego przez Sylvestra, że $q$-symbole dwumianowe sa unimodalne, ponadto używamy prostszej obserwacji, że produkt symetrycznych (palindromicznych) dodatnich unimodalnych wielomianów jest unimodalny (see [Sta-1, Win]).  

Można próbować uogólnić Twierdzenie 2.6(iii) odpowiadaja̧c na nastȩpuja̧ce pytanie: dla jakich drzew ich wielomian $Q(T)$ jest ściśle unimodalny, to znaczy

$$c_{0}<c_{1}<...<c_{\lfloor N/2\rfloor}=c_{\lceil N/2\rceil}>\ldots>c_{N};$$

(porównaj [Pak-Pan].).

3. Komentarze i powia̧zania

Jak podkreślałem we wstȩpie wielomian “skubania” jest ciekawy sam w sobie ale nigdy bym go nie skonstruował czy odkrył gdybym nie spostrzegł jego cienia w moich badaniach w teorii wȩzłów. Dla mnie motywacja̧ była praca z moim byłym studentem Mieczysławem Da̧bkowskim i jego studentem doktoranckim Changsongiem Li dotycza̧ca modułów motkowych uogólnionego (kratowego) skrzyżowania; rysunek 3.1, [DLP]. W pracy tej, nie używamy wielomianu $Q(T)$ jako, że był on odkryty po napisaniu pracy. Bȩdziemy go używać w przyszłych badaniach [D-P]. Wȩzły motywuja̧ też pewne uogólnienie wielomianu skubania, przez wyposażenie drzewa w funkcjȩ opóźniaja̧ca̧, $f:L(V)\to{\mathcal{N}}=\{n\in{\mathbb{Z}}\ |\ n\geq 1\}$, mowia̧ca̧ kiedy możemy użyc liścia w formule rekurencyjnej (dajemy tu dużo swobody czytelnikom jak zdefiniować taki wielomian “skubania” z funkcja̧ opóźniaja̧ca̧).

Zwia̧zek wielomanu “skubania” z nawiasem Kauffmana splotów jest precyzyjny ale trudny do zwiȩzłego zapisania. Aby mieć pewna̧ ideȩ powiem krótko, że dotyczy on badania uogólnionego (kratowego)
skrzyżowania (rysunek 3.1) przy założeniu, że każde skrzyżowanie można rozwia̧zać relacja̧ motkowa̧ Kauffmana, jak na rysunku 3.2, a każda̧ trywialna̧ zamkniȩta̧ składowa̧ można wyeliminować zastȩpuja̧c ja̧ wielomianem Laurenta $-A^{2}-A^{-2}$.

Rysunek 3.1; $T_{m\times n}$: $m\times n$ skrzyżowanie kratowe

Rysunek 3.2; wygładzenia Kauffmana skrzyżowania i relacja motkowa

Wieloman skubania można uogólnić do dowolnych grafów. Jesli graf $G$ ma punkt wyróżniony $b$ to niezmiennik $Q(G,b)$ jest po prostu rodzina̧ (wielo-zbiorem) wielomianów skubania wszystkich drzew rozpinajacych graf $G$ z korzeniem $b$ (krótka̧ wzmiankȩ na temat tego niezmiennika zamieściłem w [Prz-2]). Zwia̧zek naszego niezmiennika ze znanymi niezmiennikami grafów wymaga szczegółowych badań.

Nasz wielomian ma też zwia̧zek z algebra̧ homologiczna̧:
Niech $\mathcal{C}$ bedzie kompleksem łańcuchowym to znaczy cia̧giem grup abelowych, $C_{n}$ i homomorfizmów $\partial_{n}:C_{n}\to C_{n-1}$ tak, że $\partial_{n-1}\partial_{n}=0$. Na bazie kompleksu łancuchowego definiujemy grupy homologii przez $H_{n}(\mathcal{C})=\ker\partial_{n}/im(\partial_{n+1}$. Bardzo czȩsto homomorfizm brzegu, $\partial_{n}$ jest suma̧ alternujaca̧ homomorfizmów zwanych funkcjami ściany $\partial_{n}=\sum_{i=0}^{n}(-1)^{i}d_{i}$. Michał Kapranov zadał pytanie co siȩ stanie gdy $(-1)^{i}$ zostanie zasta̧pione przez $q^{n}$, to znaczy zdefiniujemy

$$\partial^{q}_{n}=\sum_{i=0}^{n}q^{i}d_{i}.$$

Zauważył on, że jeśli $q$ jest $k$-tym pierwiastkiem z jedności róznym od $1$ (tzn. $q^{k}=1,q\neq 1$) to $k$-ta iteracja $\partial^{q}$ daje zero ($\partial^{q}_{n-k+1}...\partial^{q}_{n-1}\partial^{q}_{n}=0$), [Kapr]. To, że idea Kapranova jest w jakiś sposób zwia̧zana z $q$-wielomianem drzewa z korzeniem wydaje siȩ jasne, ale precyzyjne zwia̧zki wymagaja̧ badań (może Ty czytelniku tym siȩ zajmiesz?).

Wydział Matematyki,
George Washington University,
oraz University of Maryland College Park,
a także Uniwersytet Gdański