Problem optymalizacyjny de Finettiego
dla procesów Lévy’ego

Abstract.

Celem tej pracy jest przedstawienie wybranych metod probabilistycznych w rozwiazywaniu tzw. dywidendowego problemu optymalizacyjnego oraz pokazanie zwiazków z innymi metodami analitycznymi zwiazanymi m.in. z teoria równań różniczkowych.

Słowa kluczowe. problem dywidendowy $\star$ proces Lévy’ego $\star$ optymalna strategia $\star$ równanie HJB

1. Przedstawienie problemu

Teoria optymalizacji (dyskretnej i losowej) czy też teoria sterowania stanowi obszerna dziedzine matematyki zwiazana z równaniami różniczkowymi, analiza matematyczna czy też informatyka. Celem tej pracy jest opis bardzo szczególnego stochastycznego problemu optymalizacyjnego, który w ostatnim czasie skupił ogromna uwage matematyków aktuarialno-finansowych oraz pokazanie jakie metody badawcze i pytania sa z nim zwiazane. To na co pragniemy zwrócić szczególna uwage to sa nowe metody probabilistyczne zwiazane z martyngałami pozwalajace na analize procesów posiadajacych skoki.

W pracy bedziemy zajmować sie spektralnie ujemnym procesem Lévy’ego $\{X_{t},\,t\geq 0\}$. Jest to proces stochastyczny o wartościach rzeczywistych, o stacjonarnych i niezależnych przyrostach i o trajektoriach prawie wszedzie typu cádlág. Określenie spektralnie ujemny oznacza, że dopuszczamy tylko skoki ujemne lub brak skoków. Bedziemy dopuszczać też możliwość dowolnej poczatkowej wartości $X_{0}=x$, co bedzie podkreślone w oznaczeniu przestrzeni probabilistycznej, na której formalnie ten proces jest zdefiniowany $(\Omega,\mathcal{F},\{\mathcal{F}_{t}\}_{t\geq 0\}},{\mathbb{P}}_{x})$, gdzie $\mathcal{F}_{t}$ jest naturalna, prawostronnie ciagła filtracja procesu $X$ oraz $\mathcal{F}=\bigvee_{\{t\geq 0\}}\mathcal{F}_{t}$. Później bedziemy pisać ${\mathbb{P}}_{0}={\mathbb{P}}$. Dwa przykłady procesów sa dla nas najistotniejsze. Pierwszy to liniowy ruch Browna

(1.1) $$X_{t}=x+\eta t+\sigma B_{t},\qquad\eta\in\mathbb{R},\sigma>0,$$

gdzie $B_{t}$ jest ruchem Browna. Drugim przykładem jest proces Craméra-Lundberga

(1.2) $$X_{t}=x+\eta t-\sum_{k=1}^{N_{t}}(C_{k}-{\mathbb{E}}C_{1}),$$

gdzie $C_{k}$ tworza ciag nieujemnych, niezależnych zmiennych losowych o jednakowym rozkładzie przychodzacych zgodnie z niezależnym od nich, jednorodnym procesem Poissona z intensywnościa $\lambda$. Powyżej ${\mathbb{E}}_{x}[\cdot]$ (${\mathbb{E}}[\cdot]$) jest wartościa oczekiwana wzgledem ${\mathbb{P}}_{x}$ (${\mathbb{P}}$) (czesto też bedziemy pisać ${\mathbb{E}}_{x}[\cdot,\mathbf{1}_{A}]={\mathbb{E}}_{x}[\cdot;A]$). W teorii ryzyka oba procesy opisuja ilość rezerw jakie firma posiada w momencie $t$. W przypadku (1.2) $x$ jest poczatkowym kapitałem, zmienne $C_{k}$ opisuja zgłaszane szkody, zaś $\eta+\lambda{\mathbb{E}}C_{1}$ podaje stała intensywność wpłat. Zwykle zakłada sie, że ${\mathbb{E}}X_{1}>0$ (lub powyżej $\eta>0$) czyli, że rezerwy rosna do nieskończoności z prawdopodobieństwem $1$. Tak też bedziemy zakładać w całej tej pracy. Dodatkowo bedziemy zakładać, że firma wypłaca tzw. dywidendy. Formalnie odpowiada to wprowadzeniu regulowanego procesu

(1.3) $$U^{\pi}_{t}=X_{t}-D^{\pi}_{t},\qquad t\geq 0,$$

gdzie $\pi$ jest dopuszczalna strategia wypłaty (sposobem wypłaty lub też sposobem wyboru procesu $D^{\pi}_{t}$); patrz de Finetti [11]. Cała ewolucja procesu w czasie jest możliwa do momentu ruiny

$$\tau^{\pi}=\inf\{t\in\mathbb{R}_{+}:U^{\pi}_{t}<0\}$$

czyli do pierwszego momentu, kiedy regulowany proces (po wypłacie dywidend) spadnie poniżej $0$. Powyżej wspomniana dopuszczalność oznacza, że proces $D^{\pi}_{t}$ jest adaptowalny wzgledem $\mathcal{F}_{t}$ (czyli decyzje sa podejmowane w oparciu o dostepna wiedze na temat dotychczasowej ewolucji procesu), typu cádlág oraz taki, który nie dopuszcza ruiny poprzez wypłate dywidend:

(1.4) $$\text{dla ka\.{z}dego $t\leq\tau^{\pi}$ mamy}\qquad\begin{cases}D^{\pi}_{t}-D^{\pi}_{t-}\leq\left(X_{t}-D^{\pi}_{t-}\right)\vee 0,&\\ \vspace{-0.5cm}\\ D^{\pi(c)}_{t}-D^{\pi(c)}_{u}\leq{\mathbb{E}}X_{1}(t-u)&\text{$\forall u\in[0,t)$,}\end{cases}$$

gdzie $D^{\pi(c)}_{t}$ oznacza cześć ciagła procesu $D^{\pi}_{t}$. Oznaczmy przez $\Pi$ zbiór wszystkich dopuszczalnych strategii.

Naszym celem jest maksymalizacja wypłaty z punktu widzenia akcjonariuszy (dla firmy wyznacza ona zatem najwieksza wypłate jaka powinna wypłacić). Jest ona równa średniej, zdyskontowanej i łacznej wypłacie dywidend wypłaconych do czasu ruiny:

(1.5) $$v(x):=\sup_{\pi\in\Pi}{\mathbb{E}}_{x}\left[\int_{0}^{\tau^{\pi}}\mathrm{e}^{-qt}\text{\rm d}D^{\pi}_{t}\right].$$

Stała $q\geq 0$ jest stopa dyskontowa. Innymi słowy, naszym celem jest znalezienie $v$ oraz identyfikacja optymalnej strategii $\pi^{*}$ (o ile ona istnieje), która realizuje powyższe supremum.

2. Uogólnienia

Wiekszość prezentowanego tutaj materiału po pewnych modyfikacjach może być użyta w ogólniejszych lub nieco innych problemach dywidendowych. W szczególności można rozważać nastepujace wariacje prezentowanego modelu.

Koszty transakcji czyli tzw. kontrola impulsowa. Można wprowadzić tzw. stałe koszty transakcji $K>0$, które sa płacone firmie za każda wypłate dywidend. W tym przypadku:

$$v(x)=\sup_{\pi\in\Pi}{\mathbb{E}}_{x}\left[\int_{0}^{\tau^{\pi}}\mathrm{e}^{-qt}\text{\rm d}D^{\pi}_{t}-K\int_{0}^{\tau^{\pi}}\mathrm{e}^{-qt}\text{\rm d}N^{\pi}_{t}\right],$$

gdzie $N^{\pi}_{t}$ jest procesem liczacym skoki procesu $D^{\pi}$. Mówi sie wtedy o kontroli impulsowej zwiazanej z wyborem momentów płacenia dywidend oraz ich wielkości; patrz [3].

Model z funkcja Gerbera-Shiu. W modelu tym uwzglednia sie koszt wielkości długu w momencie ruiny. W tym celu wprowadza sie tzw. funkcje kary $w:(-\infty,0]\to(-\infty,0]$ oraz funkcje Gerbera-Shiu:

$${\mathcal{W}}_{w}^{\pi}(x):={\mathbb{E}}_{x}\left[\mathrm{e}^{-q\tau^{\pi}}w\left(U^{\pi}_{\tau^{\pi}}\right);\tau^{\pi}<\infty\right].$$

W przypadku kiedy $w=-1$ funkcja $-{\mathcal{W}}_{w}^{\pi}(x)$ opisuje tzw. prawdopodobieństwo ruiny. W tym modelu funkcja wartości jest suma:

$$v(x):=\sup_{\pi\in\Pi}\left\{{\mathbb{E}}_{x}\left[\int_{0}^{\tau^{\pi}}\mathrm{e}^{-qt}\text{\rm d}D^{\pi}_{t}\right]+\mathcal{W}(x)\right\};$$

patrz [3].

Model dualny. W tym przypadku rozważa sie proces Lévy’ego $X_{t}$ spektralnie dodatni, to znaczy pozbawiony ujemnych skoków; patrz [6] i referencje tam zawarte.

Inne momenty zatrzymania i wpłaty. Można rozważać inne momenty ruiny. Szczególnie interesujaca jest tzw. Paryska ruina, która dopuszcza przebywanie poniżej $0$ procesu regulowanego ale nie dłużej niż ustalony z góry horyzont czasowy; patrz [8]. Sa też modele, w których dopuszcza sie wpłaty $R^{\pi}_{t}$ czyli dodatkowa regulacje zwiazana z ’podnoszeniem’ procesu w góre. Pierwsza możliwościa sa wpłaty kompensujace ruine i utrzymujace proces w półosi $[0,\infty)$. W tym przypadku proces regulowany jest równy

$$U^{\pi}_{t}=X_{t}-D^{\pi}_{t}+R^{\pi}_{t}$$

oraz funkcja wartości jest równa:

$$v(x)=\sup_{\pi\in\Pi}{\mathbb{E}}_{x}\left[\int_{0}^{\infty}\mathrm{e}^{-qt}\text{\rm d}D^{\pi}_{t}-\phi\int_{0}^{\infty}\mathrm{e}^{-qt}\text{\rm d}R^{\pi}_{t}\right],$$

gdzie $\phi$ sa stałymi kosztami wpłat; patrz [2]. Inna możliwościa jest całkowanie powyżej tylko do momentu pojawienia sie pierwszego skoku dostatecznie dużego aby regulowany proces przed wpłata znalazł sie poniżej ustalonego poziomu $c<0$.

Proces odnowy skoków. W tym przypadku proces $N_{t}$ z (1.2) można zastapić procesem odnowy, w którym wykładnicze czasy pomiedzy kolejnymi skokami sa zastapione dowolna, dodatnia zmienna losowa. Literatura w tym przypadku jest ogromna, patrz np. [1] i referencje tam zawarte.

$X$ jest rozwiazaniem stochastycznego równania różniczkowego. Najprostszym przypadkiem jest kiedy intensywność wpłat zależy od obecnego stanu rezerw, czyli $X_{t}$ rozwiazuje nastepujace stochastyczne równanie różniczkowe:

$$dX_{t}=\eta(X_{t})\;dt-dZ_{t},\qquad X_{0}=x,$$

gdzie $Z_{t}$ jest procesem Lévy’ego (najcześciej subordynatorem, czyli rosnacym procesem Lévy’ego) zaś $\eta(\cdot)$ jest ustalona, dodatnia funkcja, patrz [20]. W przypadku kiedy $Z_{t}=\sigma B_{t}$ dla $\sigma>0$, proces $X_{t}$ jest szczególnym procesem dyfuzji. Na ten temat jest bardzo aktywnie rozwijany i istnieje ogromna literatura, patrz np. [21] i referencje tam zawarte.

Inne funkcje wypłaty. Można rozważać tylko strategie $D^{\pi}_{t}$, które sa absolutnie ciagłe z gestościa $d_{t}^{\pi}$. W tym przypadku wybiera sie tzw. dodatnia funkcje użyteczności $U(\cdot)$, która znika na ujemnej półosi. W tym przypadku:

$$v(x)=\sup_{\pi\in\Pi}{\mathbb{E}}_{x}\left[\int_{0}^{\infty}\mathrm{e}^{-qt}U(d^{\pi}_{t})\text{\rm d}t\right];$$

patrz np. [12].

Wielowymiarowe procesy Lévy’ego. W tym przypadku rozważa sie $X_{t}$ w $\mathbb{R}^{d}$ dla $d\geq 2$; patrz [9, 5].

Ze wzgledu na przejrzystość dalsza cześć pracy bedzie dotyczyć wyłacznie modelu zaprezentowanego w Rozdziale 1.

3. Dualna reprezentacja

W przypadku kiedy $X_{t}$ jest procesem dyfuzji czasami udaje sie pokazać dostateczna gładkość funkcji wartości $v$ tak aby móc stosować klasyczne metody równań Hamiltona-Jacobiego-Bellmana (oznaczane dalej jako HJB). W przypadku procesów (skokowych) Lévy’ego zwykle to sie nie udaje, ponieważ funkcja wartości jest ciagła (ale nie klasy $\mathcal{C}^{1}$) w przypadku kiedy $X_{t}$ jest procesem o ograniczonym wahaniu oraz jest klasy $\mathcal{C}^{1}$ (ale nie klasy $\mathcal{C}^{2}$) kiedy proces $X_{t}$ ma nieograniczone wahanie. Tymczasem równanie HJB jest nastepujacej postaci:

(3.1) $$\max\left\{{\mathcal{L}}g(x)-qg(x),1-g^{\prime}(x)\right\}=0,\qquad x>0,$$

gdzie $\mathcal{L}$ oznacza infitezymalny generator półgrupy przejścia procesu $X$:

(3.2) $$\mathcal{L}g(x)=\frac{\sigma^{2}}{2}g^{\prime\prime}(x)+\eta g^{\prime}(x)+\int_{\mathbb{R}_{+}\backslash\{0\}}[g(x-y)-g(x)+yg^{\prime}(x)\mathbf{1}_{\{y<1\}}]\nu(\text{\rm d}y),$$

który działa na dostatecznie gładkich funkcjach $g$; patrz Sato [22, Tw. 31.5]. Powyżej miara $\nu$ jest miara wartości bezwzglednej skoków (stad jej nośnik jest na dodatniej półosi). Można zaproponować dwie metody radzenia sobie z problemem niedostatecznej gładkości funkcji wartości: metoda martyngałowa oraz metoda rozwiazań lepkościowych systemu HJB. W tej pracy skoncentruje sie na pierwszej metodzie.

Przypomnijmy, że proces $\{M_{t},t\geq 0\}$ jest supermartyngałem (martyngałem) (wzgledem filtracji $\mathcal{F}_{t}$) jeśli ${\mathbb{E}}|M_{t}|<\infty$ oraz ${\mathbb{E}}[M_{t}|\mathcal{F}_{s}]\geq M_{s}$ (${\mathbb{E}}[M_{t}|\mathcal{F}_{s}]=M_{s}$). Warunkowa wartość oczekiwana ${\mathbb{E}}[M_{t}|\mathcal{F}_{s}]$ to taka $\mathcal{F}_{s}$ całkowalna zmienna losowa $Z$, że dla każdego zdarzenia $A\in\mathcal{F}_{s}$ mamy $\int_{A}Z\text{\rm d}{\mathbb{P}}=\int_{A}M_{t}\text{\rm d}{\mathbb{P}}$. Niech $\tau_{0}^{-}=\inf\{t\geq 0:X_{t}<0\}$.

Definnicja 3.1.

Powiemy, że funkcja $g:\mathbb{R}_{+}\to\mathbb{R}$ jest stochastycznym nad-rozwiazaniem równania HJB  (3.1) jeśli $g$ jest prawostronnie różniczkowalna z $g_{+}^{\prime}(x)\geq 1$ oraz proces

(3.3) $$M^{g}:=\left\{\mathrm{e}^{-q\left(t\wedge\tau_{0}^{-}\right)}g\left(X_{t\wedge\tau_{0}^{-}}\right),\ t\geq 0\right\}$$

jest jednostajnie całkowalnym nadmartyngałem ($M^{g}_{t}$ tworza rodzine jednostajnie całkowalnym zmiennych losowych). Oznaczmy przez $\mathcal{G}$ rodzine stochastycznych nad-rozwiazań.

Okazuje sie, że funkcja wartości $v$ jest najmniejszym stochastycznym superrozwiazaniem (3.1).

Twierdzenie 3.2.

(3.4) $$v(x)=\min_{g\in\mathcal{G}}g(x).$$

Zauważmy, że teraz w celu identyfikacji funkcji wartości formalnie wymagamy tylko istnienia prawostronnej pochodnej i sprawdzenia warunku supermartyngałowego. Konstrukcja ta przypomina konstrukcje tzw. obwiedni Snella znanej w matematyce finansowej. Najważniejsze jest jednak poniższe twierdzenie weryfikacyjne bedace oczywistym wnioskiem z powyższego twierdzenia.

Wniosek 3.3.

Jeśli dla pewnego $\pi^{*}$ funkcja $v_{\pi^{*}}(x)={\mathbb{E}}_{x}\left[\int_{0}^{\tau^{\pi^{*}}}\mathrm{e}^{-qt}\text{\rm d}D^{\pi^{*}}_{t}\right]$ jest stochastycznym nad-rozwiazaniem HJB (3.1), to $v(x)=v_{\pi^{*}}(x)$ i $\pi^{*}$ jest optymalna strategia.

4. Strategia barierowa

Zgodnie z twierdzeniem weryfikacyjnym podanym we Wniosku 3.3, zastosujemy tzw. metode: ”zgadnij i sprawdź”, która polega na znalezieniu funkcji wartości dla konkretnej strategii i sprawdzeniu czy jest ona stochastycznym superrozwiazaniem. Ta wybrana strategia bedzie strategia barierowa $\pi_{a}$, zgodnie z która wypłacamy wszystko ponad ustalony poziom $a\geq 0$ jako dywidendy. Innymi słowy:

(4.1) $$D^{\pi_{a}}_{t}=\left(\overline{X}_{t}-a\right)\wedge 0,$$

gdzie $\overline{X}_{t}:=\sup_{0\leq t}X_{s}$. Niech

$$v_{a}(x):={\mathbb{E}}_{x}\left[I_{q}\right],$$

gdzie zmienna losowa

$$I_{q}:=\int_{0}^{\tau^{\pi_{a}}}\mathrm{e}^{-qt}\text{\rm d}D^{\pi_{a}}_{t}$$

opisuje łaczne zdyskontowane dywidendy wypłacone do momentu ruiny przy strategii $\pi_{a}$. W nastepnym kroku zidentyfikujemy $v-a(x)$ tak aby znaleźć warunki dostateczne na to aby $v_{a}$ było stochastycznym superrozwiazaniem.

Zauważmy, że $v_{a}(x)=x-a+x_{a}(a)$ dla $x>a$, ponieważ kiedy $x>a$ od razu ( w momencie $t=0$) wypłacamy ’nadwyżke’ $x-a$ jak dywidende i startujemy proces z $a$. Dodatkowo, dla $x\leq a$ aby móc zaczać wypłacać dywidendy najpierw musimy sie znaleźć w punkcie $a$, który przekraczamy w sposób ciagły (ponieważ nie mamy ściśle dodatnich skoków), unikajac ujemnych wartości, gdzie nastepuje ruina. Do tego czasu nie wypłacamy żadnych dywidend. Stad z własności Markowa dla procesu Lévy’ego $X$ zachodzi

(4.2) $$v_{a}(x)=h(x)v_{a}(a),$$

gdzie

$$h_{a}(x):={\mathbb{E}}_{x}\left[e^{-q\tau_{a}^{+}};\tau^{+}_{a}<\tau_{0}^{-}\right]$$

dla $\tau_{a}^{+}=\inf\{t\geq 0:X_{t}\geq a\}$. Dość łatwo jest pokazać, że $h$ ma jednostronne pochodne oraz, że $v_{a,-}^{\prime}(a)=v_{a,+}^{\prime}(a)=1$ co daje $v_{a}(x)=h_{a}(x)/h_{a,-}^{\prime}(a)$. Wystarczy zatem skoncentrować sie na znalezieniu funkcji $h_{a}(x)$, która podaje rozwiazanie tzw. dwustronnego problemu wyjścia ’w góre’. Ponownie z własności Markowa oraz braku dodatnich skoków wynika, że dla $b>a$ mamy $h_{b}(x)=h_{a}(x)h_{b}(a)$ i stad istnieje funkcja $W^{(q)}(x)$ taka, że

(4.3) $$h_{a}(x)=\frac{W^{(q)}(x)}{W^{(q)}(a)}.$$

Funkcja $W^{(q)}(x)$ jest tzw. (pierwsza) funkcja skalujaca i udaje sie ja jednoznacznie zidentyfikować za pomoca teorii martyngałów; patrz Dodatek 8.

W tym celu na mocy twierdzenia Lévy’ego-Chińczyna dla procesu $X$ definiujemy wykładnik Laplace’a $\psi(\theta$:

(4.4) $${\mathbb{E}}[\mathrm{e}^{\theta(X_{t}-X_{0})}]=\mathrm{e}^{t\psi(\theta)},\;\psi(\theta)=\frac{\sigma^{2}}{2}\theta^{2}+\eta\,\theta+\int_{0}^{\infty}(\mathrm{e}^{-\theta x}-1+\theta x\mathbf{1}_{\{|x|<1\}})\nu(\text{\rm d}x),$$

gdzie $\int_{0}^{1}x^{2}\nu(\text{\rm d}x)<\infty$. Wykładnik Laplace’a $\psi$ ze wzgledu na brak skoków dodatnich procesu $X$ jest poprawnie zdefiniowany przynajmniej na dodatniej półosi, na której jest ściśle wypukły spełniajacy $\lim_{\theta\to\infty}\psi(\theta)=+\infty$. Dodatkowo, $\psi$ jest ściśle rosnaca na $[\Phi(0),\infty)$, gdzie $\Phi(0)$ jest najwiekszym pierwiastkiem równania $\psi(\theta)=0$. Przez $\Phi:[0,\infty)\to[\Phi(0),\infty)$ bedziemy oznaczać prawostronna funkcje odwrotna do $\psi$. Wtedy funkcja $W^{(q)}$ jest niemalejaca, ciagła i znikajaca na ujemnej półosi funkcja posiadajaca nastepujaca transformate Laplace’a:

(4.5) $$\int_{0}^{\infty}\mathrm{e}^{-\theta x}W^{(q)}(y)\text{\rm d}y=(\psi(\theta)-q)^{-1},\qquad\qquad\theta>\Phi(q).$$

Powyższa funkcja pełni kluczowa role w teorii fluktuacji. Można pokazać, że jeśli $X$ ma trajektorie o ograniczonym wahaniu wtedy $W^{(q)}(x)$ jest klasy $\mathcal{C}^{1}$ wtedy i tylko wtedy gdy miara $\nu$ nie ma atomów; patrz [13]. W przypadku kiedy $X$ ma trajektorie o nieograniczonym wahaniu wtedy $W^{(q)}(x)$ jest zawsze klasy $\mathcal{C}^{1}$. Dodatkowo, jeśli $X$ ma komponente brownowska, tzn. $\sigma>0$ to $\mathcal{C}^{1}$ może być zastapione przez $\mathcal{C}^{2}$. Załóżmy od teraz, że miara skoków nie ma atomów. Wtedy $W^{(q)}(x)\in\mathcal{C}^{1}$. Podsumujmy:

Twierdzenie 4.1.

(4.6) $$v_{a}(x) = \begin{cases}\frac{W^{(q)}(x)}{W^{(q)\prime}(a)},&0\leq x\leq a,\\ &\\ x-a+\frac{W^{(q)}(a)}{W^{(q)\prime}(a)},&x>a.\end{cases}$$

Zauważmy, że gładkość $v_{a}(x)$ jest taka sama jak funkcji skalujacej $W^{(q)}(x)$. Niech $a^{*}$ bedzie optymalna bariera, to znaczy maksymalizujaca powyższa funkcje, co jest równoważne temu, że

(4.7) $$a^{*}=\inf\{a>0:W^{(q)\prime}(a)\leq W^{(q)\prime}(x)\ \ \text{dla ka\.{z}dego $x\geq 0$}\}.$$

Czasami wygodniej jest spojrzeć szerzej na strategie barierowa. Proces $\{a-U_{t}^{\pi_{a}},t\geq 0\}$ wzgledem ${\mathbb{P}}_{a}$ ma taki sam rozkład jak odbity proces od obecnego supremum $\{(x\wedge Y_{t},t\geq 0\}$ wzgledem ${\mathbb{P}}$ dla $Y_{t}=:\overline{X}_{t}-X_{t}$. Wtedy wypłacone dywidendy $D^{\pi_{a}}_{t}$ liczone do czasu ruiny $\tau^{\pi_{a}}$ maja taki sam rozkład jak $\overline{X}_{t}$ wzgledem ${\mathbb{P}}$ liczony do pierwszego momentu przekroczenia $a$ przez $Y$, to znaczy do $\inf\{t\geq 0:Y_{t}>a\}$. Jeśli zatem $\{(t,\epsilon_{t}):t\geq 0\}$ jest (markowanym) punktowym procesem Poissona wycieczek z zera procesu $Y$ zaś $L_{t}^{-1}$ zwiazanym z nim czasem lokalnym, to po zamianie czasu mamy:

$$I_{q}=\int_{0}^{\infty}e^{-qL^{-1}_{t}}\mathbf{1}_{(\sup_{s\leq t}\overline{\epsilon}_{s}\leq a)}dt,$$

gdzie $\overline{\epsilon}_{t}$ jest wysokościa wycieczki. Stad $I_{q}$ jest szczególnym przypadkiem nastepujacej całki:

(4.8) $$I_{q}=\int_{0}^{\infty}e^{-q\xi_{t}}\mathbf{1}_{(\sup_{s\leq t}\Delta\beta_{s}\leq a)}dt,$$

gdzie $\Delta\beta_{t}=\beta_{t}-\beta_{t-}$ oraz $(\xi,\beta)=\{(\xi_{t},\beta_{t}):t\geq 0\}$ jest (tutaj szczególnym) dwuwymiarowym subordynatorem.

Z powyższej obserwacji można uzyskać ${\mathbb{E}}_{x}I^{n}_{q}$ dla $n=1,2,3,\ldots$. Dodatkowo z twierdzeń Tauberwoskich typu Kashary (patrz [7, Tw. 4.12] ) można uzyskać na przykład nastepujacy rezultat.

Twierdzenie 4.2.

Załóżmy, że $X$ spełnia warunek Spitzera-Doneya w $0$, tzn. istnieje $\rho\in(0,1)$ takie, że

(4.9) $$\lim_{t\downarrow 0}\frac{1}{t}\int_{0}^{t}{\mathbb{P}}(X_{s}\geq 0)ds=\rho.$$

Wtedy

$$\lim_{y\to\infty}\frac{-\log\mathbb{P}_{x}(I_{q}>y)}{(1-\rho)\varpi(y)}=1,$$

gdzie $\varpi(x)$ jest jedynym rozwiazaniem w $(0,\infty)$ równania $\psi(\theta)=\theta x$.

Warunek (4.9) jest równoważny nastepujacemu warunkowi (patrz [10]):

(4.10) $$\lim_{t\downarrow 0}\mathbb{P}(X_{t}\geq 0)=\rho.$$

Procesem spełniajacym powyższy warunek jest na przykład spektralnie ujemny proces stabilny z indeksem $\alpha\in(1,2)$.

5. Optymalność i rozwiazania lepkościowe

Zauważmy, że wprost z definicji $a^{*}$ wynika, że $v_{a^{*}}^{\prime}(x)\geq 1$. Dodatkowo, z (4.3) wynika, że

$${\mathbb{E}}\left[e^{-q\tau_{0}^{-}\wedge\tau_{a}^{+}}W^{(q)}(X_{\tau_{0}^{-}\wedge\tau_{a}^{+}})|\mathcal{F}_{t}\right]=\mathrm{e}^{-q(t\wedge\tau_{0}^{-}\wedge\tau_{a}^{+})}W^{(q)}(X_{t\wedge\tau_{0}^{-}\wedge\tau_{a}^{+}})$$

jest jednostajnie całkowalnym martyngałem. Stad proces $\mathrm{e}^{-qt\wedge\tau_{0}^{-}\wedge\tau_{a}^{+}}v_{a^{*}}(X_{t\wedge\tau_{0}^{-}\wedge\tau_{a}^{+}})$ dziedziczy własność martyngałowa. Wreszcie dla $x>a^{*}$ z (3.2) mamy, że

(5.1) $$\mathcal{L}v_{a^{*}}(x)=\eta+\int_{\mathbb{R}_{+}\backslash\{0\}}[v_{a^{*}}(x)(x-y)-v_{a^{*}}(x)+y\mathbf{1}_{\{y<1\}}]\nu(\text{\rm d}y)$$

niezależnie od gładkości funkcji skalujacej. Z twierdzenia Dynkina zastosowanego do wykładniczo zabijanego procesu $X$ z intensywnościa $q$ oraz z Wniosku 3.3 wynika nastepujacy rezultat.

Twierdzenie 5.1.

Jeśli

(5.2) $$\mathcal{L}v_{a^{*}}(x)-qv_{a^{*}}(x)\leq 0\qquad\text{dla $x>a^{*}$,}$$

to $v(x)=v_{a^{*}}(x)$ oraz $\pi_{a^{*}}$ jest optymalna strategia $\pi^{*}$.

Uwaga 5.2.

Z powyższych rozważań wynika również, ze strategia barierowa $\pi_{a^{*}}$ jest zawsze optymalna w podrodzinie strategii ograniczonych przez $a^{*}$.

Zanim przyjrzymy sie założeniu (5.2), zastanówmy sie jaka strategia jest zawsze optymalna (bez dodatkowych założeń). Okazuje sie, że ta strategia jest tzw. strategia bandowa zdefiniowana w nastepujacy sposób. Strategia $\pi_{\underline{b},\underline{a}}$ jest zwiazana z ciagiem

$$b_{1}=0\leq a_{1}<b_{2}\leq a_{2}<...<b_{n}\leq a_{n}<\ldots,$$

i nastepujaca regulacja:

• Kiedy $U^{\pi_{\underline{b},\underline{a}}}_{t}=U^{\underline{b},\underline{a}}_{t}=y\in(a_{n},b_{n+1})$, wypłacamy $y-a_{n}$;

• Kiedy $U^{\underline{b},\underline{a}}=a_{n}$ odbijamy proces $X$ od bariery $a_{n}$;

• Kiedy $U^{\underline{a},\underline{b}}\in[b_{n},a_{n})$ nie wypłacamy dywidend.

Mamy wiec trzy obszary: $\mathcal{A}_{1}$ gdzie wypłacamy dywideny w postaci jednorazowej wypłaty (co odpowiada skokowi procesu regulowanego do najbliższej ’odbijajacej’ bariery $a_{n}$), $\mathcal{A}_{2}$ gdzie proces regulowany jest odbijany w $a_{n}$ i $\mathcal{A}_{3}$ gdzie nie sa wypłacane dywidendy (brak regulacji). Przypadek $b_{1}=0$ i $a_{1}=a^{*}$ odpowiada strategii barierowej. Argumenty oparte o indukcje matematyczna oraz obserwacji podanej w Uwadze 5.2 daja (po dość zaawansowanej analizie) nastepujace twierdzenie.

Twierdzenie 5.3.

Strategia bandowa jest zawsze optymalna.

Z ta strategia nieodłacznie zwiazane jest rozwiazanie lepkościowe systemu (3.1). W przypadku kiedy można pokazać, że funkcja wartości $v$ jest wystarczajaco gładka to równanie staje sie zwykłym równaniem różniczkowo-całkowym. Zacznijmy od tego, że dość łatwo jest pokazać, że funkcja $v(x)$ jest zawsze lokalnie Lipschitzowska.

Definnicja 5.4.

Funkcje lokalnie Lipschitzowska $\overline{u}:\mathbb{R}_{+}\rightarrow\mathbb{R}$ nazywamy nad-rozwiazaniem lepkościowym (3.1) w $x\in\mathbb{R}_{+}$ jeśli każda funkcja klasy $\mathcal{C}^{2}$ $\varphi:\mathbb{R}_{+}\rightarrow\mathbb{R}\$ taka, że $\varphi(x)=\overline{u}(x)$ oraz $\overline{u}-\varphi$ osiaga minimum w $x$, spełnia nastepujaca nierówność:

$$\max\left\{{\mathcal{L}}\varphi(x)-q\varphi(x),1-\varphi^{\prime}(x)\right\}\leq 0.$$

Podobnie, funkcje lokalnie Lipschitzowska $\underline{u}:\mathbb{R}_{+}\rightarrow\mathbb{R}$ nazywamy pod-rozwiazaniem lepkościowym (3.1) w $x\in\mathbb{R}_{+}$ jeśli każda funkcja klasy $\mathcal{C}^{2}$ $\vartheta:\mathbb{R}_{+}\rightarrow\mathbb{R}\$ taka, że $\vartheta(x)=\underline{u}(x)$ oraz $\underline{u}-\varphi$ osiaga minimum w $x$, spełnia nastepujaca nierówność:

$$\max\left\{{\mathcal{L}}\vartheta(x)-q\vartheta(x),1-\vartheta^{\prime}(x)\right\}\geq 0.$$

Funkcja, która jest jednocześnie pod-rozwiazaniem i nad-rozwiazaniem lepkościowym bedziemy nazywać rozwiazaniem lepkościowym (3.1).

Twierdzenie 5.5.

Funkcja $v$ jest rozwiazaniem lepkościowym systemu (3.1).

Majac to rozwiazanie można również zidentyfikować bandowa strategie optymalna:

$$\mathcal{A}_{1} = \left\{x\in\mathbb{R}_{+}:\mathcal{L}v(x)-qv(x)<0\text{, }1-v^{\prime}(x)=0\right\}$$

$$\mathcal{A}_{2} = \left\{x\in\mathbb{R}_{+}:\mathcal{L}v(x)-qv(x)=0\right\}$$

$$\mathcal{A}_{3} = \left(\mathcal{A}_{1}\cup\mathcal{A}_{3}\right)^{c}.$$

Powyższy rezultat ma ogromna wage choćby ze wzgledu na analize numeryczna. Jednakże nawet jeśli wiemy jaka strategia jest zawsze optymalna intrygujace pozostaje pytanie kiedy najprostsza strategia barierowa $\pi_{a^{*}}$ jest optymalna, lub, innymi słowy, kiedy zachodzi warunek (5.2). Oczywiście optymalne warunki powinny być wyrażone poprzez wyjściowe parametry modelu $(\eta,\sigma,\mu)$ czyli przez tzw. trójke Lévy’ego. Korzystajac z postaci funkcji $v_{a^{*}}(x)$ podanej w (4.6) oraz (5.1) można znaleźć poprzez dość proste rachunki zaskakujacy warunek dostateczny na to aby zachodziła nierówność (5.2).

Twierdzenie 5.6.

Jeśli

(5.3) $$W^{(q),\prime}(x)\geq W^{(q),\prime}(y)\qquad\text{dla ka\.{z}dego $x>y>a^{*}$,}$$

to $v(x)=v_{a^{*}}(x)$ oraz $\pi_{a^{*}}$ jest optymalna strategia.

Zgodnie z definicja $a^{*}$ podana w (4.7) dostateczny warunek (5.3) mówi, że strategia barierowa jest optymalna jeśli funkcja skalujaca jest wypukła po osiagnieciu globalnego minimum swojej pochodnej. Ta własność funkcji skalujacej jest zwiazana z innym ciekawym fenomenem opartym o teorie potencjału subordynatorów, który opiszemy w nastepnym rozdziale.

6. Funkcja skalujaca i funkcje Bernsteina

Zacznijmy od tego, że $q$-ta funkcja skalujaca wyraża sie poprzez zerowa funkcje skalujaca na nowej mierze probabilistycznej ${\mathbb{P}}^{\Phi(q)}$ zdefiniowanej poprzez pochodna Radona-Nikodyma typu Girsanowa:

(6.1) $$\frac{\text{\rm d}{\mathbb{P}}_{x}^{\Phi(q)}}{\text{\rm d}{\mathbb{P}}_{x}}\biggr{|}_{\mathcal{F}_{t}}=\mathcal{E}_{t}(\Phi(q)),$$

gdzie

(6.2) $$\mathcal{E}_{t}(\theta):=e^{\theta(X_{t}-X_{0})-\psi(\theta)t}$$

jest wykładniczym martyngałem. Przypomnijmy, że $\Phi(q)=\psi^{-1}(q)$ dla wykładnika Laplace’a $\psi$ procesu $X$ oraz ze wzgledu na założenie, że proces $X$ zmierza do nieskończoności, mamy $\Phi(0)>0$. Na ${\mathbb{P}}^{\Phi(q)}$ proces $X$ pozostaje spektralnie ujemnym procesem Lévy’ego z nowym wykładnikiem Laplace’a

(6.3) $$\psi_{q}(\theta)=\Psi(\theta+\Phi(q))-q.$$

Formalnie mamy:

(6.4) $$W^{(q)}(x)=e^{\Phi(q)x}W_{\Phi(q)}(x),$$

gdzie $W_{\Phi(q)}(x)=W_{\Phi(q)}^{(0)}(x)$ jest zerowa funkcja skalujaca na ${\mathbb{P}}^{\Phi(q)}$ co z (4.5) jest równoważne faktowi, że

(6.5) $$\int_{0}^{\infty}\mathrm{e}^{-\theta x}W_{\Phi(q)}(y)\text{\rm d}y=(\psi_{q}(\theta))^{-1};$$

patrz [15]. Z procesem odbitym w infimum $\widehat{Y}_{t}=X_{t}-\inf_{s\leq t}X_{s}$ można zwiazać czas lokalny w $0$, $\{\widehat{L}_{t},t\geq 0\}$ oraz rozważać schodzacy proces drabinowy $\{(\widehat{L}_{t}^{-1},\widehat{H}_{t}),t\geq 0\}$, gdzie $\widehat{H}_{t}:=X_{\widehat{L}^{-1}_{t}}$ dla $t<\widehat{L}_{\infty}$. Dla tego (zabijanego wykładniczo) dwuwymiarowego subordynatora możemy zdefiniować jego wykładnik Laplace’a $\widehat{\kappa}$ w nastepujacy sposób:

$${\mathbb{E}}\left[e^{-\theta\widehat{L}_{1}^{-1}-\beta\widehat{H}_{1}}\right]=e^{-\kappa(\theta,\beta)}.$$

Ze wzgledu na brak dodatnich skoków wchodzacy proces drabinowy $H_{t}:=X_{L^{-1}_{t}}$ dla czasu lokalnego w supremum $L_{t}$ jest liniowy. Z faktoryzacji Wienera-Hopfa (patrz [22] i [17]) na ${\mathbb{P}}^{\Phi(q)}$ mamy:

(6.6) $$\psi_{q}(\theta)=\theta\widehat{\kappa}(q,\Phi(q)+\theta).$$

Stad:

(6.7) $$W_{\Phi(q)}(x)={\mathbb{E}}^{\Phi(q)}\int_{0}^{\infty}\mathbf{1}_{\{\widehat{H}_{t}\in[0,x]\}}\text{\rm d}t$$

jest miara potencjałowa (funkcja odnowy) subordynatora $\widehat{H}$ z wykładnikiem Laplace’a $\widehat{\kappa}(q,\cdot)$ na ${\mathbb{P}}^{\Phi(q)}$.

Załóżmy teraz, że na ${\mathbb{P}}$ miara skoków $\nu$ ma gestość $\varrho(x)$ (tzn. $\nu([0,y])=\int_{0}^{y}\varrho(z)\text{\rm d}z$), która jest log-wypukła.

Wtedy funkcja $x\rightarrow\nu(x,\infty)$ jest również log-wypukła. Z [14, Lem. 2.3] miara skoków drabinowego $\widehat{H}$ na ${\mathbb{P}}^{\Phi(q)}$ ma miare $\Upsilon$ równa

(6.8) $$\Upsilon(x,\infty):=e^{\Phi(q)x}\int_{x}^{\infty}e^{-\Phi(q)y}\nu(y,\infty)\text{\rm d}y.$$

Funkcja $x\rightarrow\Upsilon(x,\infty)$ jest log-wypukła. Z [23, Tw. 2.4] i [14, Lem. 2.2] wynika, że $\widehat{\kappa}(q,\cdot)$ jest funkcja Bernsteina z nierosnaca i wypukła potencjałowa gestościa $u_{q}(x)$ spełniajaca równanie Volterry:

$$d^{*}u_{q}(x)+\int_{0}^{t}\Upsilon(x-y,\infty)u_{q}(y)\text{\rm d}y=1,\qquad x>0,$$

gdzie $d^{*}$ jest dryfem $\widehat{H}_{t}$, tzn. $d^{*}=\lim_{\theta\to\infty}\widehat{\kappa}(q,\theta)/\theta$. Zatem $\widehat{\kappa}(q,\Phi(q)+\cdot)$ jest również funkcja Bernsteina z gestościa $e^{-\Phi(q)x}u_{q}(x)$, to znaczy, że

$$\frac{1}{\widehat{\kappa}(q,\Phi(q)+\theta)}=\int_{0}^{\infty}e^{-\theta x}e^{-\Phi(q)x}u_{q}(x)\text{\rm d}x.$$

Na mocy wzorów (6.5), (6.6) oraz (6.7) mamy, że

(6.9) $$W_{\Phi(q)}(x)=d+\int_{0}^{x}e^{-\Phi(q)y}u_{q}(y)\text{\rm d}y,$$

gdzie $d=\lim_{\theta\to\infty}1/\widehat{\kappa}(q,\Phi(q)+\theta)\geq 0$.

Korzystajac z (6.4) oraz (6.9) można udowodnić nastepujace twierdzenie.

Twierdzenie 6.1.

Załóżmy, że gestość miary skoków procesu Lévy’ego $X$ ma log-wypukła gestość. Wtedy $v(x)=v_{a^{*}}(x)$ i strategia barierowa jest optymalna.

Uwaga 6.2.

Ponieważ każda funkcja kompletnie monotoniczna jest log-wypukła, wiec jeśli miara skoków ma kompletnie monotoniczna gestość, to strategia barierowa jest optymalna. Założenie to pojawia sie też w innych rezultatach zwiazanych najcześciej z procesem supremum $\overline{X}_{t}$ lub wyjściem procesu $X$ z pewnego obszaru (najcześciej półprostej); patrz np. [18] i inne prace tego autora.

7. Przykłady

Liniowy ruch Browna. Jeśli $X_{t}=\sigma B_{t}+\eta t$ dla $\sigma>0$, to

$$W^{(q)}(x)=\frac{1}{\sigma^{2}\delta}[\mathrm{e}^{(-\omega+\delta)x}-\mathrm{e}^{-(\omega+\delta)x}],$$

gdzie $\delta=\sigma^{-2}\sqrt{\eta^{2}+2q\sigma^{2}}$ i $\omega=\mu\;/\sigma^{2}$. Wtedy z Tw. 6.1 strategia optymalna jest strategia barierowa $\pi_{a^{*}}$ z

$$a^{*}=\log\left|\frac{\delta+\omega}{\delta-\omega}\right|^{1/\delta}.$$

Model Craméra-Lundberga z wykładniczymi skokami. Jeśli $X$ jest dany w (1.2), gdzie $C_{i}$ maja rozkład wykładniczy z parametrem $\mu$, to $\psi(\theta)=(\eta+{\mathbb{E}}C_{1})\theta-\lambda\theta/(\mu\;+\theta)$ i

$$W^{(q)}(x)=p^{-1}\left(A_{+}\mathrm{e}^{q^{+}(q)x}-A_{-}\mathrm{e}^{q^{-}(q)x}\right),$$

gdzie $A_{\pm}=\frac{\mu+q^{\pm}(q)}{q^{+}(q)-q^{-}(q)}$ z $q^{+}(q)=\Phi(q)$ i $q^{-}(q)$ bedacymi pierwiastkami kwadratowego równania $\psi(\theta)=q$. Wtedy z Tw. 6.1 strategia optymalna jest strategia barierowa $\pi_{a^{*}}$ z

$$a^{*}=\frac{1}{q^{+}(q)-q^{-}(q)}\log\frac{q^{-}(q)^{2}(\mu\;+q^{-}(q))}{q^{+}(q)^{2}(\mu\;+q^{+}(q))}.$$

Przykład Azcue-Muler podany w [4]. Jest to przykład procesu, dla którego strategia barierowa nie jest optymalna. Jeśli $X$ jest dany w (1.2), gdzie $C_{i}$ maja rozkład Gamma rzedu $2$ z parametrem $\mu=1$, tzn.

$${\mathbb{P}}(C_{1}\in\text{\rm d}y)=ye^{-y}\text{\rm d}y.$$

Czyli gestość skoków nie jest log-wypukła. Dodatkowo niech $\lambda=10$, $\eta=\frac{97}{5}$, $q=\frac{1}{10}$. Wtedy $\psi(\theta)-q=(\eta+{\mathbb{E}}C_{1})\theta+\lambda(\frac{\mu}{\mu+\theta})^{2}-\lambda-q=\frac{\eta+{\mathbb{E}}C_{1}}{(\mu+\theta)^{2}}(\theta+\zeta_{1})(\theta+\zeta_{2})(\theta-\zeta_{0}),$ gdzie $\zeta_{0}\approx 0.0396$, $\zeta_{1}\approx 0.0794$, $\zeta_{2}\approx 1.4882$. Stad:

$$W^{(q)}(x)=\sum_{i=1}^{3}e^{\zeta_{i}x}A_{i}$$

dla pewnych, jawnych stałych $A_{i}$. Optymalna strategia $\pi^{*}$ jest strategia bandowa z bandami $a_{1}\approx 1.83$ i $b_{1}\approx 10.45$.

Podziekowania

Praca powstała w wyniku realizacji projektu badawczego o nr 2013/09/B/HS4/01496 finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki.

8. Dodatek

W tym dodatku (w oparciu o [15]) krótko opiszemy jak za pomoca a teorii martyngałów rozwiazuje sie problem wyjścia (4.3):

$$h_{a}(x)={\mathbb{E}}_{x}\left[e^{-q\tau_{a}^{+}};\tau^{+}_{a}<\tau_{0}^{-}\right]=\frac{W^{(q)}(x)}{W^{(q)}(a)}.$$

Główna role spełnia tzw. martyngał Kella–Whitta (lub martyngał Kennedy’ego):

(8.1) $$K_{t}:=\psi(\theta)\int_{0}^{t}{\mathbb{E}}^{-\theta Y_{s}}\,\text{\rm d}s+1-{\mathbb{E}}^{-\theta Y_{t}}-\theta\overline{X}_{t},$$

którego martyngałowość wynika z równości:

$$\text{\rm d}K_{t} = -e^{-\theta\overline{X}_{t}+\psi(\theta)t}\,\text{\rm d}\mathcal{E}_{t}(\theta)$$

dla $\mathcal{E}_{t}(\theta)$ podanego w (6.2). Niech $\mathbf{e}_{q}$ bedzie niezależna od procesu $X$ zmienna losowa z parametrem $q$. Zauważmy,że stosujac twierdzenie Dooba o optymalnym momencie zatrzymania mamy:

$${\mathbb{E}}_{x}\biggl{(}\frac{\mathcal{E}_{t\wedge\tau_{a}^{+}}(\Phi(q))}{\mathcal{E}_{0}(\Phi(q))}\biggr{)}={\mathbb{E}}_{x}\Bigl{(}e^{\Phi(q)(X_{t\wedge\tau_{a}^{+}}-x)-q(t\wedge\tau_{a}^{+})}\Bigr{)}=1.$$

Czyli

(8.2) $${\mathbb{P}}_{x}(\overline{X}_{\mathbf{e}_{q}}>a)={\mathbb{P}}(\tau_{a}^{+}<\mathbf{e}_{q})={\mathbb{E}}_{x}\bigl{(}e^{-q\tau_{a}^{+}};\tau_{a}^{+}<\infty\bigr{)}=e^{-\Phi(q)(a-x)}.$$

Stad zmienna losowa $\overline{X}_{\mathbf{e}_{q}}$ na ${\mathbb{P}}$ ma rozkład wykładniczy z parametrem $\Phi(q)$. Ważna jest też w geometryczna obserwacja, że $-\underline{X}_{t}:=\inf_{s\leq t}X_{s}$ ma taki sam rozkład jak $Y_{t}$. Ponownie stosujac twierdzenie Dooba o optymalnym momencie zatrzymania dla $K_{t}$ używajac powyższej obserwacji uzyskujemy:

(8.3) $${\mathbb{E}}\bigl{(}{\mathbb{E}}^{\theta\underline{X}_{\mathbf{e}_{q}}}\bigr{)}=\frac{q(\theta-\Phi(q))}{\Phi(q)(\psi(\theta)-q)}\,.$$

Załóżmy na poczatku, że $\psi^{\prime}(0^{+})>0$ czyli $X_{t}\to\infty$ prawie wszedzie. Wtedy zmienna losowa $\ -\underline{X}_{\infty}$ jest skończona prawie wszedzie. Wziecie $q\downarrow 0$ w (8.3) daje:

$${\mathbb{E}}\bigl{(}e^{\theta\underline{X}_{\infty}}\bigr{)}=\psi^{\prime}(0)\,\frac{\theta}{\psi(\theta)}.$$

Całkowanie przez cześci produkuje:

$${\mathbb{E}}\bigl{(}e^{\theta\underline{X}_{\infty}}\bigr{)} = \int_{[0,\infty)}e^{-\theta x}\,{\mathbb{P}}(-\underline{X}_{\infty}\in\text{\rm d}x)$$

$$= \theta\int_{0}^{\infty}e^{-\theta x}{\mathbb{P}}(-\underline{X}_{\infty}<x)\,\text{\rm d}x$$

$$= \theta\int_{0}^{\infty}e^{-\theta x}{\mathbb{P}}_{x}(\underline{X}_{\infty}>0)\,\text{\rm d}x.$$

Definiujac zerowa funkcje skalujaca w nastepujacy sposób:

(8.4) $$W^{(0)}(x)=W(x)=\frac{1}{\psi^{\prime}(0^{+})}\,P_{x}(\underline{X}_{\infty}>0).$$

łatwo sprawdzić, ze spełnia ona definicje: jest lewostronnie ciagła, znika na ujemnej półosi i ma transformate Laplace’a $1/\psi(\theta)$ dla wszystkich $\theta>0$. Korzystajac z mocnej własności Markowa oraz z faktu, że proces Lévy’ego jest spektralnie ujemny (brak dodatnich skoków) uzyskujemy:

$${\mathbb{P}}_{x}(\underline{X}_{\infty}>0)$$

$$= {\mathbb{E}}_{x}\,{\mathbb{P}}_{x}(\underline{X}_{\infty}>0\,|\,\mathcal{F}_{\tau_{a}^{+}})$$

$$= {\mathbb{E}}_{x}\Bigl{(}{\mathbb{P}}_{a}(\underline{X}_{\infty}>0);\tau_{a}^{+}<\tau_{0}^{-}\Bigr{)}+{\mathbb{E}}_{x}\Bigl{(}{\mathbb{P}}_{X_{\tau_{0}^{-}}}(\underline{X}_{\infty}>0);\tau_{a}^{+}>\tau_{0}^{-})\Bigr{)}$$

$$= {\mathbb{P}}_{a}(\underline{X}_{\infty}>0)\,{\mathbb{P}}_{x}(\tau_{a}^{+}<\tau_{0}^{-}).$$

Czyli:

(8.6) $${\mathbb{P}}_{x}(\tau_{a}^{+}<\tau_{0}^{-})=\frac{W(x)}{W(a)}.$$

Załóżmy teraz, że $q>0$ lub $\psi^{\prime}(0)<0$ i $q=0$ Z wypukłości wykładnika Laplace’a $\psi$ wynika, że $\psi_{q}^{\prime}\left(0\right)=\psi^{\prime}\left(\Phi(q)\right)>0$ dla $\psi_{q}$ zdefiniowanego w (6.3). Zamiana miary (6.1) daje teraz ogólne rozwiazanie:

$${\mathbb{E}}_{x}\Bigl{(}e^{-q\tau_{a}^{+}};\tau_{a}^{+}<\tau_{0}^{-}\Bigr{)} = {\mathbb{E}}_{x}\biggl{(}\frac{\mathcal{E}_{\tau_{a}^{+}}(\Phi(q))}{\mathcal{E}_{0}(\Phi(q))}\mathbf{1}_{(\tau_{a}^{+}<\tau_{0}^{-})}\biggr{)}e^{-\Phi(q)(a-x)}$$

$$= e^{-\Phi(q)(a-x)}{\mathbb{P}}_{x}^{\Phi(q)}\bigl{(}\tau_{a}^{+}<\tau_{0}^{-}\bigr{)}=\frac{W^{(q)}(x)}{W^{(q)}(a)}$$

dla $q$-tej funkcji skalujacej $W^{(q)}$ podanej w (6.4). Co wiecej, dla $\theta>\Phi(q)$ mamy:

(8.7) $$\int_{0}^{\infty}e^{-\theta x}W^{(q)}(x)\,\text{\rm d}x = \int_{0}^{\infty}e^{-(\theta-\Phi(q))x}W_{\Phi(q)}(x)\,\text{\rm d}x$$

$$= \frac{1}{\psi_{\Phi(q)}(\theta-\Phi(q))}$$

$$= \frac{1}{\psi(\theta)-q}\,,$$

co jest zgodne z definicja (4.5).