Sur les plus grands facteurs premiers d’entiers consécutifs

Zhiwei Wang  (Nancy) Institut Élie Cartan de Lorraine
Université de Lorraine
UMR 7502
54506 Vandœuvre-lès-Nancy
France
zhiwei.wang@univ-lorraine.fr
(Date: 12 mars 2024)
Résumé.

Let P+(n)superscript𝑃𝑛P^{+}(n) denote the largest prime factor of the integer n𝑛n and Py+(n)superscriptsubscript𝑃𝑦𝑛P_{y}^{+}(n) denote the largest prime factor p𝑝p of n𝑛n which satisfies py𝑝𝑦p\leqslant y. In this paper, firstly we show that the triple consecutive integers with the two patterns P+(n1)>P+(n)<P+(n+1)superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1) and P+(n1)<P+(n)>P+(n+1)superscript𝑃𝑛1expectationsuperscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n-1)<P^{+}(n)>P^{+}(n+1) have a positive proportion respectively. More generally, with the same methods we can prove that for any J,J3formulae-sequence𝐽𝐽3J\in\mathbb{Z},J\geqslant 3, the Jlimit-from𝐽J-tuple consecutive integers with the two patterns P+(n+j0)=min0jJ1P+(n+j)superscript𝑃𝑛subscript𝑗0subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑛𝑗P^{+}(n+j_{0})=\min\limits_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(n+j) and P+(n+j0)=max0jJ1P+(n+j)superscript𝑃𝑛subscript𝑗0subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑛𝑗P^{+}(n+j_{0})=\max\limits_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(n+j) also have a positive proportion respectively. Secondly for y=xθ𝑦superscript𝑥𝜃y=x^{\theta} with 0<θ10𝜃10<\theta\leqslant 1 we show that there exists a positive proportion of integers n𝑛n such that Py+(n)<Py+(n+1)superscriptsubscript𝑃𝑦𝑛superscriptsubscript𝑃𝑦𝑛1P_{y}^{+}(n)<P_{y}^{+}(n+1). Specially, we can prove that the proportion of integers n𝑛n such that P+(n)<P+(n+1)superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n)<P^{+}(n+1) is larger than 0.1356, which improves the previous result “0.1063” of the author.

L’auteur est partiellement soutenu par une bourse de “China Scholarship Council”.
\dottedcontents

section[1.16cm]1.8em5pt \dottedcontentssubsection[2.00cm]2.7em5pt

1. Introduction

Les entiers naturels ont deux structures fondamentales: additive et multiplicative. En général, les propriétés multiplicatives d’un entier et celles de sa perturbation additive sont indépendantes. Les nombres premiers de Fermat et les nombres premiers jumeaux sont deux exemples typiques. Dans cet article, nous nous intéressons aux facteurs premiers des entiers consécutifs. Désignons par P+(n)superscript𝑃𝑛P^{+}(n) le plus grand facteur premier d’un entier générique n1𝑛1n\geqslant 1 avec la convention que P+(1)=1superscript𝑃11P^{+}(1)=1. En tenant compte de la raison mentionnée ci dessus, il est naturel d’escompter que P+(n)<P+(n+1)superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n)<P^{+}(n+1) pour un entier sur deux et plus généralement:

Hypothèse (A).

Soit k2𝑘2k\geqslant 2 un entier fixé. Alors pour toute permutation (a1,a2,,ak)subscript𝑎1subscript𝑎2subscript𝑎𝑘(a_{1},a_{2},\ldots,a_{k}) de {0,1,,k1}0.1𝑘1\{0,1,\ldots,k-1\}, on a

Prob[P+(n+a1)<P+(n+a2)<<P+(n+ak)]=1k!,Probdelimited-[]superscript𝑃𝑛subscript𝑎1superscript𝑃𝑛subscript𝑎2superscript𝑃𝑛subscript𝑎𝑘1𝑘{\rm{Prob}}[P^{+}(n+a_{1})<P^{+}(n+a_{2})<\cdots<P^{+}(n+a_{k})]=\frac{1}{k!},

c’est-à-dire,

(1.1) 1xnxP+(n+a1)<P+(n+a2)<<P+(n+ak)11k!1𝑥subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛subscript𝑎1superscript𝑃𝑛subscript𝑎2superscript𝑃𝑛subscript𝑎𝑘11𝑘\frac{1}{x}\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n+a_{1})<P^{+}(n+a_{2})<\cdots<P^{+}(n+a_{k})\end{subarray}}1\to\frac{1}{k!}

pour x𝑥x\to\infty.

Cette conjecture est formulée par De Koninck et Doyon [4] dans le cadre de leur article sur la distance entre les entiers friables. Sans doute, une telle conjecture est très difficile à démontrer. Même dans le cas le plus simple, i.e. k=2𝑘2k=2, cette conjecture reste encore ouverte. Ce cas est un des “unconventional problems in number theory” d’Erdős (voir par exemple [7] ou [17]).

1.1. Les plus grands facteurs premiers de trois entiers consécutifs

En 1978, Erdős et Pomerance observent dans leur article [8] que les deux configurations

(1.2) P+(n1)>P+(n)<P+(n+1)superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)

ou

(1.3) P+(n1)<P+(n)>P+(n+1)superscript𝑃𝑛1expectationsuperscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n-1)<P^{+}(n)>P^{+}(n+1)

ont lieu pour une infinité d’entiers n𝑛n, et conjecturent qu’elles se produisent pour une proportion positive d’entiers. Par ailleurs, ils démontrent l’existence d’une infinité d’entiers n𝑛n satisfaisant

(1.4) P+(n1)<P+(n)<P+(n+1)superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n-1)<P^{+}(n)<P^{+}(n+1)

en considérant des entiers n𝑛n de la forme n=pk0𝑛superscript𝑝subscript𝑘0n=p^{k_{0}} avec k0subscript𝑘0k_{0} judicieusement choisi. Finalement, ils remarquent que «  On the other hand we cannot find infinitely many n𝑛n for which

(1.5) P+(n1)>P+(n)>P+(n+1),superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n-1)>P^{+}(n)>P^{+}(n+1),

but perhaps we overlook a simple proof.  »  En 2001, Balog [1] démontre leur conjecture et il obtient

|{nx:P+(n1)>P+(n)>P+(n+1)}|x1/2much-greater-thanconditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1superscript𝑥12\displaystyle\big{|}\big{\{}n\leqslant x:P^{+}(n-1)>P^{+}(n)>P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|}\gg x^{1/2}

pour x𝑥x\rightarrow\infty.

Dans cet article, nous montrons qu’il existe une proportion positive d’entiers n𝑛n tels que (1.2) et (1.3) sont vraies.

Notre résultat est le suivant.

Théorème 1.

Pour x𝑥x\rightarrow\infty, on a

(1.6) |{nx:P+(n1)>P+(n)<P+(n+1)}|>1,063×107x.conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛11.063superscript107𝑥\displaystyle\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|}>1,063\times 10^{-7}x.

et

(1.7) |{nx:P+(n1)<P+(n)>P+(n+1)}|>8,84×104x.conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛18.84superscript104𝑥\displaystyle\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n-1)<P^{+}(n)>P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|}>8,84\times 10^{-4}x.

L’idée de la preuve est de considérer pour (1.6) des entiers n𝑛n friables et pour (1.7) des entiers de la forme mp𝑚𝑝mp, où p𝑝p est un nombre premier de taille assez grande. On introduit ensuite un système de poids bien adapté et on utilise des théorèmes de type Bombieri-Vinogradov pour les entiers friables et pour les entiers avec un grand facteur premier.

1.2. Les plus grands facteurs premiers de deux entiers consécutifs

Dans ce sous-paragraphe, nous considérons les plus grands facteurs premiers de deux entiers consécutifs. Dans ce cas, la conjecture (1.1) peut être simplifiée de la manière suivante :

(1.8) |{nx:P+(n)<P+(n+1)}|12x.similar-toconditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛112𝑥|\{n\leqslant x:P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\}|\sim\tfrac{1}{2}x.

En 1978, Erdős et Pomerance [8] démontrent qu’il existe une proportion positive d’entiers n𝑛n avec P+(n)<P+(n+1)superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n)<P^{+}(n+1). Plus précisément, ils obtiennent

(1.9) |{nx:P+(n)<P+(n+1)}|>0,0099x(x).conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛10.0099𝑥𝑥\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|}>0,0099x\qquad(x\rightarrow\infty).

En 2005, La Bretèche, Pomerance et Tenenbaum [5] améliorent la constante 0,0099 en 0,05544. De plus, dans leur article ils indiquent que 0,05544 peut être remplacée par 0,05866, grâce à une observation de Fouvry. Récemment, nous [21] avons réussi à généraliser ce problème dans les petits intervalles. En particulier, nous avons amélioré la constante 0,05866 en 0,1063.

Rivat [15] propose une autre voie pour approcher (1.8). Pour 2yx,2𝑦𝑥2\leqslant y\leqslant x, notons Py+(n)superscriptsubscript𝑃𝑦𝑛P_{y}^{+}(n), le plus grand facteur premier de n𝑛n inférieur à y𝑦y, Py+(n)=max{p|n:py},superscriptsubscript𝑃𝑦𝑛:conditional𝑝𝑛𝑝𝑦P_{y}^{+}(n)=\max\{p|n:\,p\leqslant y\}, avec la convention Py+(n)=1superscriptsubscript𝑃𝑦𝑛1P_{y}^{+}(n)=1 si le plus petit facteur premier de n𝑛n est strictement supérieur à y𝑦y.

Pour quels y𝑦y, avons-nous la formule

(1.10) |{nx:Py+(n)<Py+(n+1)}|12x?similar-toconditional-set𝑛𝑥subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛112𝑥?|\{n\leqslant x:P^{+}_{y}(n)<P^{+}_{y}(n+1)\}|\sim\tfrac{1}{2}x\,?

En posant

fy(n):={1si Py+(n+1)>Py+(n),1si Py+(n+1)<Py+(n),assignsubscript𝑓𝑦𝑛cases1si Py+(n+1)>Py+(n),otherwise1si Py+(n+1)<Py+(n),f_{y}(n):=\begin{cases}1&\text{si $\,P^{+}_{y}(n+1)>P^{+}_{y}(n)$,}\\ \vskip 2.84526pt\cr-1&\text{si $\,P^{+}_{y}(n+1)<P^{+}_{y}(n)$,}\end{cases}

Rivat montre que

|1an+bxfy(an+b)|a,bxexp(logx10logy)subscriptmuch-less-than𝑎𝑏subscript1𝑎𝑛𝑏𝑥subscript𝑓𝑦𝑎𝑛𝑏𝑥𝑥10𝑦\Big{|}\sum_{\begin{subarray}{c}1\leqslant an+b\leqslant x\end{subarray}}f_{y}(an+b)\Big{|}\ll_{a,b}x\exp\bigg{(}-\frac{\log x}{10\log y}\bigg{)}

est valable pour (a,b(b+1))=1𝑎𝑏𝑏11\big{(}a,\,b(b+1)\big{)}=1 et

(1.11) x3et3yexp(logx100log2x).formulae-sequence𝑥3et3𝑦𝑥100subscript2𝑥\displaystyle x\geqslant 3\qquad\text{et}\qquad 3\leqslant y\leqslant\exp\bigg{(}\frac{\log x}{100\log_{2}x}\bigg{)}.

Cela implique que la formule asymptotique (1.10) a lieu uniformément dans le domaine (1.11). Puisque (1.8) est équivalente à (1.10) avec y=x𝑦𝑥y=x, il serait intéressant d’étendre le domaine de y𝑦y dans (1.11) ci-dessus à y=xα𝑦superscript𝑥𝛼y=x^{\alpha}0<α10𝛼10<\alpha\leqslant 1 est une constante.

Nous n’avons pas réussi à obtenir une telle extension de (1.11). Notre théorème fournit cependant une minoration du membre de gauche de (1.10) quand y=xα𝑦superscript𝑥𝛼y=x^{\alpha}.

Théorème 2.

Soit α]0, 1].\alpha\in]0,\,1]. Il existe C(α)>0𝐶𝛼0C(\alpha)>0 tel que

(1.12) |{nx:Py+(n)<Py+(n+1)}|C(α)xconditional-set𝑛𝑥subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛1𝐶𝛼𝑥\displaystyle\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\ P^{+}_{y}(n)<P^{+}_{y}(n+1)\big{\}}\big{|}\geqslant C(\alpha)x

pour x𝑥x\rightarrow\infty.

Notre démonstration fournit des expressions explicites de C(α)𝐶𝛼C(\alpha) admissibles. On renvoie le lecteur à (8.6) et (9.20) pour une définition précise de C(α)𝐶𝛼C(\alpha) respectivement dans les intervalles ]0,1/2]]0,1/2] et ]1/2,1].]1/2,1]. Le suivant est trois exemples de valeurs de C(α)𝐶𝛼C(\alpha) admissibles:

C(13)>0,0506,C(12)>0,0914,C(23)>0,0948.formulae-sequence𝐶130.0506formulae-sequence𝐶120.0914𝐶230.0948\displaystyle C\Big{(}\frac{1}{3}\Big{)}>0,0506,\qquad C\Big{(}\frac{1}{2}\Big{)}>0,0914,\qquad C\Big{(}\frac{2}{3}\Big{)}>0,0948.

Lorsque α𝛼\alpha tend vers 00, notre résultat devient moins intéressant, en effet,

limα0C(α)0,subscript𝛼0𝐶𝛼0\lim\limits_{\alpha\rightarrow 0}C(\alpha)\rightarrow 0,

ce qui est contraire à l’intuition. Cela est dû au système de poids que nous utilisons qui est certainement très perfectible pour des petites valeurs de α.𝛼\alpha.

Dans cet article nous souhaitons donner un premier résultat valable pour tout α]0,1].\alpha\in]0,1]. Nous espérons dans un prochain travail améliorer les valeurs de C(α)𝐶𝛼C(\alpha) pour α𝛼\alpha proche de 0.00.

Pour α=1𝛼1\alpha=1, le Théorème 2 fournit une amélioration de la proportion 0,10630.10630,1063 obtenue dans [21]. Nous montrons ainsi que P+(n)<P+(n+1)superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n)<P^{+}(n+1) (ou P+(n)>P+(n+1)superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n)>P^{+}(n+1)) a lieu pour au moins 2 entiers sur 15, plus précisément on a le corollaire suivant.

Corollaire 1.

Pour x𝑥x\rightarrow\infty, on a

(1.13) |{nx:P+(n)<P+(n+1)}|>0,1356x.conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛10.1356𝑥\displaystyle\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|}>0,1356x.

Signalons que la constante 0,1356 peut être remplacée par 0,411 sous l’hypothèse d’Elliott-Halberstam et l’hypothèse d’Elliott-Halberstam pour des entiers friables (avec “qx1ε𝑞superscript𝑥1𝜀q\leqslant x^{1-\varepsilon}\,” à la place de “qx1/2/(logx)B𝑞superscript𝑥12superscript𝑥𝐵q\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}\,” dans (3.4) du Lemme 3.2 ci-dessous).

1.3. Les plus grands facteurs premiers de plusieurs entiers consécutifs

De Koninck et Doyon [4] ont remarqué que sous l’Hypothèse (A) on a

|{nx:P+(n+j0)=min0jJ1P+(n+j)}|J1xsimilar-toconditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛subscript𝑗0subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑛𝑗superscript𝐽1𝑥\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n+j_{0})=\min_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(n+j)\big{\}}\big{|}\sim J^{-1}x

pour x𝑥x\to\infty. Notre méthode permet d’obtenir une proportion positive inconditionnelle.

Théorème 3.

Soient J3𝐽3J\geqslant 3 un entier et j0{0,,J1}subscript𝑗00𝐽1j_{0}\in\{0,\dots,J-1\}. Alors on a

(1.14) |{nx:P+(n+j0)=min0jJ1P+(n+j)}|{C3(J)+o(1)}xconditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛subscript𝑗0subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑛𝑗subscript𝐶3𝐽𝑜1𝑥\displaystyle\big{|}\big{\{}n\leqslant x:P^{+}(n+j_{0})=\min_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(n+j)\big{\}}\big{|}\geqslant\{C_{3}(J)+o(1)\}x

pour x𝑥x\rightarrow\infty, où

(1.15) C3(J):=max0<α<12(J1)ρ(1α)(αlog12α(J1))J1>0assignsubscript𝐶3𝐽subscript0𝛼12𝐽1𝜌1𝛼superscript𝛼12𝛼𝐽1𝐽10\displaystyle C_{3}(J):=\max_{0<\alpha<\frac{1}{2(J-1)}}\rho\bigg{(}\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\bigg{(}\alpha\log\frac{1}{2\alpha(J-1)}\bigg{)}^{J-1}>0

Nous avons un résultat similaire pour le max à la place de min.

Théorème 4.

Soient J3𝐽3J\geqslant 3 un entier et j0{0,,J1}subscript𝑗00𝐽1j_{0}\in\{0,\dots,J-1\}. Alors on a

(1.16) |{nx:P+(n+j0)=max0jJ1P+(n+j)}|{C4(J)+o(1)}xconditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛subscript𝑗0subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑛𝑗subscript𝐶4𝐽𝑜1𝑥\displaystyle\big{|}\big{\{}n\leqslant x:P^{+}(n+j_{0})=\max_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(n+j)\big{\}}\big{|}\geqslant\{C_{4}(J)+o(1)\}x

pour x𝑥x\rightarrow\infty, où

(1.17) C4(J):=max2J22J1<α<11αβ<γ<α2(J1)(βlogγβ)J1log1α>0.\displaystyle C_{4}(J):=\max_{\begin{subarray}{c}\frac{2J-2}{2J-1}<\alpha<1\\ 1-\alpha\leqslant\beta<\gamma<\frac{\alpha}{2(J-1)}\end{subarray}}\bigg{(}\beta\log\frac{\gamma}{\beta}\bigg{)}^{J-1}\log\frac{1}{\alpha}>0.

1.4. Application : distance entre les entiers friables

Pour mesurer la distance entre les entiers friables, De Koninck et Doyon [4] ont introduit la fonction suivante :

(1.18) δ(n):=minm{n}P+(m)P+(n)|mn|assign𝛿𝑛subscript𝑚superscript𝑛superscript𝑃𝑚superscript𝑃𝑛𝑚𝑛\displaystyle\delta(n):=\min_{\begin{subarray}{c}m\in\mathbb{N}^{*}\setminus\{n\}\\ P^{+}(m)\leqslant P^{+}(n)\end{subarray}}|m-n|

et ont montré sous l’Hypothèse (A) la formule asymptotique

nxδ(n)1(4log22)xsimilar-tosubscript𝑛𝑥𝛿superscript𝑛1422𝑥\sum_{n\leqslant x}\delta(n)^{-1}\sim(4\log 2-2)x

pour x𝑥x\rightarrow\infty. De plus, le Théorème 10 de [4] entraîne la minoration inconditionnelle

(1.19) nxδ(n)1>23x+o(x)subscript𝑛𝑥𝛿superscript𝑛123𝑥𝑜𝑥\displaystyle\sum_{n\leqslant x}\delta(n)^{-1}>\tfrac{2}{3}x+o(x)

pour x𝑥x\rightarrow\infty.

Nous pouvons obtenir grâce au Théorème 1, une majoration inconditionnelle.

Corollaire 2.

Pour x𝑥x\rightarrow\infty, on a

(1.20) nxδ(n)1<(15,315×108)x.subscript𝑛𝑥𝛿superscript𝑛115.315superscript108𝑥\displaystyle\sum_{n\leqslant x}\delta(n)^{-1}<(1-5,315\times 10^{-8})x.

On remarque qu’on peut très légèrement améliorer ce résultat (voir (11.1)) en appliquant le Théorème 3 à la place du Théorème 1.

Par analogie à δ(n)𝛿𝑛\delta(n), nous proposons étudier la zone de P(n)limit-from𝑃𝑛P(n)-friabilité autour de n𝑛n

δ(n):=minm{n}P+(m)P+(n)|nm|.assignsubscript𝛿𝑛subscript𝑚superscript𝑛superscript𝑃𝑚superscript𝑃𝑛𝑛𝑚\displaystyle\delta_{*}(n):=\min_{\begin{subarray}{c}m\in\mathbb{N}^{*}\setminus\{n\}\\ P^{+}(m)\geqslant P^{+}(n)\end{subarray}}|n-m|.

En adaptant la démonstration du Théorème 10 de [4], on peut facilement montrer que pour x𝑥x\rightarrow\infty

(1.21) nxδ(n)1>{23+o(1)}x.subscript𝑛𝑥subscript𝛿superscript𝑛123𝑜1𝑥\displaystyle\sum_{n\leqslant x}\delta_{*}(n)^{-1}>\big{\{}\tfrac{2}{3}+o(1)\big{\}}x.

De façon similaire à la démonstration du Corollaire 2, on peut obtenir une majoration pour δ(n)subscript𝛿𝑛\delta_{*}(n) en utilisant l’inégalité (1.7) du Théorème 1.

Corollaire 2*.

Pour x𝑥x\rightarrow\infty, on a

nxδ(n)1<(14,42×104)x.subscript𝑛𝑥subscript𝛿superscript𝑛114.42superscript104𝑥\displaystyle\sum_{n\leqslant x}\delta_{*}(n)^{-1}<(1-4,42\times 10^{-4})x.

On peut obtenir respectivement une majoration des quatre cas de figure pour les triplets d’entiers consécutifs en utilisant les minorations (1.19) et (1.21), ou en combinant le Théorème 1 avec le Corollaire 1.

Corollaire 3.

Pour x𝑥x\rightarrow\infty, on a

|{nx:P+(n1)>P+(n)<P+(n+1)}|<23x,conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛123𝑥\displaystyle\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|}<\tfrac{2}{3}x,
|{nx:P+(n1)<P+(n)>P+(n+1)}|<23x,conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛123𝑥\displaystyle\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n-1)<P^{+}(n)>P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|}<\tfrac{2}{3}x,
|{nx:P+(n1)<P+(n)<P+(n+1)}|<(0.86448.84×104)x,conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛108644884superscript104𝑥\displaystyle\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n-1)<P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|}<(0.8644-8.84\times 10^{-4})x,
|{nx:P+(n1)>P+(n)>P+(n+1)}|<(0.86448.84×104)x.conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛108644884superscript104𝑥\displaystyle\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n-1)>P^{+}(n)>P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|}<(0.8644-8.84\times 10^{-4})x.

Dans le paragraphe 2 de cet article, on rappelle la majoration du crible linéaire obtenue par Iwaniec et des résultats de Hildebrand, Fouvry et Tenenbaum sur les entiers friables ainsi que sur les entiers sans facteur premier dans un intervalle donné.

Le paragraphe 3 porte sur divers théorèmes de type Bombieri-Vinogradov. Nous obtenons notamment pour la suite des entiers avec un grand facteur premier un niveau de distribution en x4/7εsuperscript𝑥47𝜀x^{4/7-\varepsilon} lorsque la moyenne est prise avec un poids bien factorisable. C’est une “ légère ”
généralisation du théorème de Bombieri-Friedlander-Iwaniec qui pourra peut-être servir dans d’autres contextes.

Les paragraphes suivants sont dévolus aux preuves des différents résultats annoncés dans cette introduction.

Remarque.

Peu après la présentation des ces travaux en mai 2017 lors de la conférence «  Prime Numbers and Automatic Sequences   » au CIRM à Marseille, Joni Teräväinen [19] m’a annoncé qu’il avait une autre preuve de la densité inférieure strictement positive des ensembles étudiés au Théorème 1. Sa démonstration ne fournit pas de minoration explicite des densités inférieures mais présente une approche différente et intéressante sur ce problème.

Remerciements.

Ce travail a été réalisé sous la direction de mes directeurs de thèse Cécile Dartyge et Jie Wu. Je les remercie vivement pour les nombreuses suggestions cruciales qu’ils ont proposées dans l’élaboration de ce travail.


2. Deux lemmes de cribles

2.1. Borne supérieure du crible linéaire

Dans ce paragraphe nous rappelons un résultat d’Iwaniec sur le crible linéaire. Nous énonçons ici seulement la majoration car seule celle-ci sera utilisée dans cet article.

Soient 𝒜𝒜\mathcal{A} une suite finie d’entiers, 𝒫𝒫\mathcal{P} un ensemble de nombres premiers, z2𝑧2z\geqslant 2 un nombre réel, d𝑑d un entier sans facteur carré dont les facteurs premiers appartiennent à 𝒫𝒫\mathcal{P}. Notons

𝒜d:={a𝒜:da},P𝒫(z):=p<z,p𝒫p.formulae-sequenceassignsubscript𝒜𝑑conditional-set𝑎𝒜conditional𝑑𝑎assignsubscript𝑃𝒫𝑧subscriptproductformulae-sequence𝑝𝑧𝑝𝒫𝑝\mathcal{A}_{d}:=\big{\{}a\in\mathcal{A}\,:\,d\mid a\big{\}},\qquad P_{\mathcal{P}}(z):=\prod_{p<z,\,p\in\mathcal{P}}p.

On souhaite évaluer

S(𝒜;𝒫,z):=|{a𝒜:(a,P𝒫(z))=1}|.assign𝑆𝒜𝒫𝑧conditional-set𝑎𝒜𝑎subscript𝑃𝒫𝑧1S(\mathcal{A};\mathcal{P},z):=|\{a\in\mathcal{A}:(a,\,P_{\mathcal{P}}(z))=1\}|.

On suppose que |𝒜d|subscript𝒜𝑑|\mathcal{A}_{d}| vérifie une formule de la forme

|𝒜d|=w(d)dX+r(𝒜,d)pourdP𝒫(z),subscript𝒜𝑑𝑤𝑑𝑑𝑋𝑟𝒜𝑑conditionalpour𝑑subscript𝑃𝒫𝑧|\mathcal{A}_{d}|=\frac{w(d)}{d}X+r(\mathcal{A},d)\quad\textmd{pour}\;d\mid P_{\mathcal{P}}(z),

X𝑋X est une approximation de |𝒜|𝒜|\mathcal{A}| indépendante de d𝑑d, w𝑤w une fonction multiplicative vérifiant 0<w(p)<p0𝑤𝑝𝑝0<w(p)<p pour p𝒫𝑝𝒫p\in\mathcal{P}, w(d)d1X𝑤𝑑superscript𝑑1𝑋w(d)d^{-1}X un terme principal et r(𝒜,d)𝑟𝒜𝑑r(\mathcal{A},d) un terme d’erreur que l’on espère petit en moyenne sur d𝑑d. De plus, on définit

V(z):=p<z,p𝒫(1w(p)p).assign𝑉𝑧subscriptproductformulae-sequence𝑝𝑧𝑝𝒫1𝑤𝑝𝑝V(z):=\prod_{p<z,\,p\in\mathcal{P}}\bigg{(}1-\frac{w(p)}{p}\bigg{)}.

On a ainsi [12]

Lemme 2.1.

On suppose qu’il existe une constante K2𝐾2K\geqslant 2 telle que

up<v(1w(p)p)1logvlogu(1+Klogu)subscriptproduct𝑢𝑝𝑣superscript1𝑤𝑝𝑝1𝑣𝑢1𝐾𝑢\prod_{u\leqslant p<v}\bigg{(}1-\frac{w(p)}{p}\bigg{)}^{-1}\leqslant\frac{\log v}{\log u}\bigg{(}1+\frac{K}{\log u}\bigg{)}

pour tout v>u2𝑣𝑢2v>u\geqslant 2. Alors pour tout ε>0𝜀0\varepsilon>0 et D1/2z2superscript𝐷12𝑧2D^{1/2}\geqslant z\geqslant 2, on a

S(𝒜;𝒫,z)XV(z){F(logDlogz)+E}+<exp(8/ε3)dP𝒫(z)λ+(d)r(𝒜,d),𝑆𝒜𝒫𝑧𝑋𝑉𝑧𝐹𝐷𝑧𝐸subscript8superscript𝜀3subscriptconditional𝑑subscript𝑃𝒫𝑧superscriptsubscript𝜆𝑑𝑟𝒜𝑑S(\mathcal{A};\mathcal{P},z)\leqslant XV(z)\bigg{\{}F\bigg{(}\frac{\log D}{\log z}\bigg{)}+E\bigg{\}}+\sum_{\ell<\exp(8/\varepsilon^{3})}\,\sum_{d\mid P_{\mathcal{P}}(z)}\lambda_{\ell}^{+}(d)r(\mathcal{A},d),

F(s)=2eγs1(0<s3)𝐹𝑠2superscripte𝛾superscript𝑠10𝑠3F(s)=2\mathrm{e}^{\gamma}s^{-1}\;(0<s\leqslant 3), γ𝛾\gamma est une constante d’Euler, λ+(d)superscriptsubscript𝜆𝑑\lambda_{\ell}^{+}(d) désigne un coefficient bien factorisable de niveau D𝐷D et d’ordre 111. Le terme d’erreur E𝐸E satisfait

E=O(ε+ε8eK(logD)1/3).𝐸𝑂𝜀superscript𝜀8superscripte𝐾superscript𝐷13E=O\big{(}\varepsilon+\varepsilon^{-8}{\rm e}^{K}(\log D)^{-1/3}\big{)}.

Les λ+(d)superscriptsubscript𝜆𝑑\lambda_{\ell}^{+}(d) sont les poids de Rosser-Iwaniec. On pourra trouver une définition précise dans [12]. Ici nous indiquons simplement que |λ+(d)|1.superscriptsubscript𝜆𝑑1|\lambda_{\ell}^{+}(d)|\leqslant 1. La notation de fonction bien factorisable est définie au début du paragraphe 3.2.

2.2. Entiers sans facteur premier dans un intervalle donné

Soit

(2.1) P(y,z):=z<pyp.assign𝑃𝑦𝑧subscriptproduct𝑧𝑝𝑦𝑝P(y,z):=\prod_{z<p\leqslant y}p.

On désigne pour z<yx𝑧𝑦𝑥z<y\leqslant x

(2.2) S(x;y,z):={nx:(n,P(y,z))=1}assign𝑆𝑥𝑦𝑧conditional-set𝑛𝑥𝑛𝑃𝑦𝑧1\displaystyle S(x;\,y,z):=\{n\leqslant x:(n,\,P(y,z))=1\}

l’ensemble des entiers sans facteur premier dans l’intervalle (z,y]𝑧𝑦(z,\,y] et n’excédant pas x𝑥x. On note le cardinal

Ψ0(x;y,z):=|S(x;y,z)|.assignsubscriptΨ0𝑥𝑦𝑧𝑆𝑥𝑦𝑧\Psi_{0}(x;\,y,z):=\big{|}S(x;\,y,z)\big{|}.

Alors Ψ0(x;y,z)subscriptΨ0𝑥𝑦𝑧\Psi_{0}(x;\,y,z) est évaluée par le lemme suivant (voir [16, Exercice 299] ou [18] pour la correction).

Lemme 2.2.

On a

Ψ0(x;y,z)=ϑ0(λ,u)x{1+O(1/logz)}subscriptΨ0𝑥𝑦𝑧subscriptitalic-ϑ0𝜆𝑢𝑥1𝑂1𝑧\Psi_{0}(x;\,y,z)=\vartheta_{0}(\lambda,u)x\{1+O(1/\log z)\}

uniformément pour yz2𝑦𝑧2y\geqslant z\geqslant 2 et xyz𝑥𝑦𝑧x\geqslant yz, où

u:=logxlogy,λ:=logzlogyformulae-sequenceassign𝑢𝑥𝑦assign𝜆𝑧𝑦u:=\frac{\log x}{\log y},\qquad\lambda:=\frac{\log z}{\log y}

et

(2.3) ϑ0(λ,u):=ρ(u/λ)+0uρ(t/λ)ω(ut)dtassignsubscriptitalic-ϑ0𝜆𝑢𝜌𝑢𝜆superscriptsubscript0𝑢𝜌𝑡𝜆𝜔𝑢𝑡differential-d𝑡\vartheta_{0}(\lambda,u):=\rho(u/\lambda)+\int_{0}^{u}\rho(t/\lambda)\omega(u-t){\rm{d}}t

avec la convention ϑ0(0,u)=0subscriptitalic-ϑ00𝑢0\vartheta_{0}(0,u)=0. La fonction de Buchstab ω(u)𝜔𝑢\omega(u) est définie comme la solution continue du système

{uω(u)=1si 1u2,(uω(u))=ω(u1)siu>2.cases𝑢𝜔𝑢1si1𝑢2superscript𝑢𝜔𝑢𝜔𝑢1si𝑢2\begin{cases}u\omega(u)=1&\ {\rm{si}}\ \ 1\leqslant u\leqslant 2,\\ (u\omega(u))^{\prime}=\omega(u-1)&\ {\rm{si}}\ \ u>2.\end{cases}

De plus, nous prolongeons ω(u)𝜔𝑢\omega(u) par 00 pour u<1𝑢1u<1. La fonction de Dickman ρ(u)𝜌𝑢\rho(u) est définie par l’unique solution continue de l’équation différentielle aux différences

(2.4) {ρ(u)=1si 0u1,uρ(u)=ρ(u1)siu>1.cases𝜌𝑢1si 0𝑢1𝑢superscript𝜌𝑢𝜌𝑢1si𝑢1\begin{cases}\rho(u)=1&\ {\rm{si}}\ \ 0\leqslant u\leqslant 1,\\ u\rho^{\prime}(u)=-\rho(u-1)&\ {\rm{si}}\ \ u>1.\end{cases}

2.3. Entiers friables

Posons

(2.5) S(x,y):={nx:P+(n)y},Ψ(x,y):=|S(x,y)|formulae-sequenceassign𝑆𝑥𝑦conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛𝑦assignΨ𝑥𝑦𝑆𝑥𝑦S(x,y):=\{n\leqslant x:P^{+}(n)\leqslant y\},\qquad\Psi(x,y):=|S(x,y)|

et

(2.6) Ψ(x,y;a,q):=nS(x,y)na(modq)1,Ψq(x,y):=nS(x,y)(n,q)=11.formulae-sequenceassignΨ𝑥𝑦𝑎𝑞subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑛𝑎mod𝑞1assignsubscriptΨ𝑞𝑥𝑦subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑛𝑞11\Psi(x,y;\,a,q):=\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x,\,y)\\ n\equiv a(\text{mod}\,q)\end{subarray}}1,\qquad\Psi_{q}(x,y):=\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x,\,y)\\ (n,\,q)=1\end{subarray}}1.

Les deux lemmes respectivement suivants, dus à Hildebrand [11, Theorem 1] et à Fouvry-Tenenbaum [9, Théorème 1], serviront dans la démonstration du Théorème 1.

Lemme 2.3.

Soit ε>0𝜀0\varepsilon>0. Alors on a

Ψ(x,y)=xρ(u){1+Oε(log(u+1)logy)}Ψ𝑥𝑦𝑥𝜌𝑢1subscript𝑂𝜀𝑢1𝑦\Psi(x,y)=x\rho(u)\bigg{\{}1+O_{\varepsilon}\bigg{(}\frac{\log(u+1)}{\log y}\bigg{)}\bigg{\}}

uniformément pour

(Hε)subscript𝐻𝜀 xx0(ε),exp{(log2x)5/3+ε}yx,formulae-sequence𝑥subscript𝑥0𝜀superscriptsubscript2𝑥53𝜀𝑦𝑥x\geqslant x_{0}(\varepsilon),\qquad\exp\{(\log_{2}x)^{5/3+\varepsilon}\}\leqslant y\leqslant x,

u=logx/logy𝑢𝑥𝑦u=\log x/\log y et ρ(u)𝜌𝑢\rho(u) est définie par (2.4).

Lemme 2.4.

Soit ε>0𝜀0\varepsilon>0. Alors on a

Ψq(x,y)=φ(q)qΨ(x,y){1+O(log2(qy)log2xlogy)}subscriptΨ𝑞𝑥𝑦𝜑𝑞𝑞Ψ𝑥𝑦1𝑂subscript2𝑞𝑦subscript2𝑥𝑦\Psi_{q}(x,y)=\frac{\varphi(q)}{q}\Psi(x,y)\bigg{\{}1+O\bigg{(}\frac{\log_{2}(qy)\log_{2}x}{\log y}\bigg{)}\bigg{\}}

uniformément pour

(Hε)subscript𝐻𝜀 xx0(ε),exp{(log2x)5/3+ε}yxformulae-sequence𝑥subscript𝑥0𝜀superscriptsubscript2𝑥53𝜀𝑦𝑥x\geqslant x_{0}(\varepsilon),\qquad\exp\{(\log_{2}x)^{5/3+\varepsilon}\}\leqslant y\leqslant x

et

(Qε)subscript𝑄𝜀 log2(q+2)(logylog(u+1))1ε.subscript2𝑞2superscript𝑦𝑢11𝜀\log_{2}(q+2)\leqslant\bigg{(}\frac{\log y}{\log(u+1)}\bigg{)}^{1-\varepsilon}.

3. Deux théorèmes de type Bombieri-Vinogradov

Dans cette section, nous démontrons deux théorèmes de type Bombieri-Vinogradov que l’on utilisera dans la démonstration du Théorème 2.

3.1. Théorème de type Bombieri-Vinogradov pour S(x;y,z)𝑆𝑥𝑦𝑧S(x;\,y,z)

Soit S(x;y,z)𝑆𝑥𝑦𝑧S(x;\,y,z) l’ensemble défini comme dans (2.2). Notre théorème de type Bombieri-Vinogradov pour S(x;y,z)𝑆𝑥𝑦𝑧S(x;\,y,z) est le suivant.

Proposition 1.

Pour tout A>0𝐴0A>0 et tout ε>0𝜀0\varepsilon>0, il existe une constante B=B(A)>0𝐵𝐵𝐴0B=B(A)>0 telle que l’on ait

qx1/2/(logx)Bmaxtxmax(a,q)=1|nS(t;y,z)na(modq)11φ(q)nS(t;y,z)(n,q)=11|A,εx(logx)Asubscriptmuch-less-than𝐴𝜀subscript𝑞superscript𝑥12superscript𝑥𝐵subscript𝑡𝑥subscript𝑎𝑞1subscript𝑛𝑆𝑡𝑦𝑧𝑛𝑎mod𝑞11𝜑𝑞subscript𝑛𝑆𝑡𝑦𝑧𝑛𝑞11𝑥superscript𝑥𝐴\sum_{q\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}}\max_{t\leqslant x}\max_{(a,\,q)=1}\bigg{|}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(t;\,y,z)\\ n\equiv a({\rm mod}\,q)\end{subarray}}1-\frac{1}{\varphi(q)}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(t;\,y,z)\\ (n,\,q)=1\end{subarray}}1\bigg{|}\ll_{A,\varepsilon}\frac{x}{(\log x)^{A}}

uniformement pour

(3.1) 2zyxetexp{(logx)2/5+ε}yx,formulae-sequence2𝑧𝑦𝑥etsuperscript𝑥25𝜀𝑦𝑥2\leqslant z\leqslant y\leqslant x\qquad\text{et}\qquad\exp\{(\log x)^{2/5+\varepsilon}\}\leqslant y\leqslant x,

φ(q)𝜑𝑞\varphi(q) est la fonction d’Euler.

Pour démontrer cette proposition, rappelons d’abord un résultat général de Motoshashi [13]. Soit f𝑓f une fonction arithmétique vérifiant les propriétés suivantes:

  • (𝒜)𝒜(\mathscr{A})

    f(n)τ(n)Cmuch-less-than𝑓𝑛𝜏superscript𝑛𝐶f(n)\ll\tau(n)^{C}, où τ(n)𝜏𝑛\tau(n) désigne la fonction diviseur et C𝐶C est une constante.

  • ()(\mathscr{B})

    Si le conducteur d’un caractère de Dirichlet non principal χ𝜒\chi est O((logx)D)𝑂superscript𝑥𝐷O((\log x)^{D}), alors

    nxf(n)χ(n)x(logx)3D(x2),much-less-thansubscript𝑛𝑥𝑓𝑛𝜒𝑛𝑥superscript𝑥3𝐷𝑥2\sum_{n\leqslant x}f(n)\chi(n)\ll x(\log x)^{-3D}\qquad(x\geqslant 2),

    D𝐷D est une constante positive.

  • (𝒞)𝒞(\mathscr{C})

    Soit

    Ef(y;q,a):=nyna(modq)f(n)1φ(q)ny(n,q)=1f(n),assignsubscript𝐸𝑓𝑦𝑞𝑎subscript𝑛𝑦𝑛𝑎mod𝑞𝑓𝑛1𝜑𝑞subscript𝑛𝑦𝑛𝑞1𝑓𝑛E_{f}(y;\,q,a):=\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant y\\ n\equiv a({\rm mod}\,q)\end{subarray}}f(n)-\frac{1}{\varphi(q)}\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant y\\ (n,q)=1\end{subarray}}f(n),

    alors pour tout A>0𝐴0A>0, il existe une constante B=B(A)>0𝐵𝐵𝐴0B=B(A)>0 telle que

    qx1/2/(logx)Bmaxyxmax(a,q)=1|Ef(y;q,a)|x(logx)A(x2).much-less-thansubscript𝑞superscript𝑥12superscript𝑥𝐵subscript𝑦𝑥subscript𝑎𝑞1subscript𝐸𝑓𝑦𝑞𝑎𝑥superscript𝑥𝐴𝑥2\sum_{q\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}}\max_{y\leqslant x}\max_{(a,\,q)=1}\big{|}E_{f}(y;\,q,a)\big{|}\ll\frac{x}{(\log x)^{A}}\qquad(x\geqslant 2).

    Les constantes A,B,C,D𝐴𝐵𝐶𝐷A,B,C,D ne dépendent que la fonction f𝑓f.

Le résultat suivant est dû à Motohashi [13, Theorem 1].

Lemme 3.1.

Soient f𝑓f et g𝑔g deux fonctions arithmétiques vérifiant les propriétés (𝒜)𝒜(\mathscr{A}), ()(\mathscr{B}) et (𝒞)𝒞(\mathscr{C}). Alors la convolution multiplicative fg𝑓𝑔f\ast g vérifie aussi (𝒜)𝒜(\mathscr{A}), ()(\mathscr{B}) et (𝒞)𝒞(\mathscr{C}).

De manière analogue à P+(n)superscript𝑃𝑛P^{+}(n), désignons par P(n)superscript𝑃𝑛P^{-}(n) le plus petit facteur premier d’un entier n1𝑛1n\geqslant 1 avec la convention P(1)=superscript𝑃1P^{-}(1)=\infty. Posons

(3.2) S~(x,y):={nx:P(n)>y},Φ(x,y):=|S~(x,y)|formulae-sequenceassign~𝑆𝑥𝑦conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛𝑦assignΦ𝑥𝑦~𝑆𝑥𝑦\widetilde{S}(x,y):=\{n\leqslant x:P^{-}(n)>y\},\qquad\Phi(x,y):=|\widetilde{S}(x,y)|

et

(3.3) Φ(x,y;a,q):=nS~(x,y)na(modq)1,Φq(x,y):=nS~(x,y)(n,q)=11.formulae-sequenceassignΦ𝑥𝑦𝑎𝑞subscript𝑛~𝑆𝑥𝑦𝑛𝑎mod𝑞1assignsubscriptΦ𝑞𝑥𝑦subscript𝑛~𝑆𝑥𝑦𝑛𝑞11\Phi(x,y;\,a,q):=\sum_{\begin{subarray}{c}n\in\widetilde{S}(x,\,y)\\ n\equiv a(\text{mod}\,q)\end{subarray}}1,\qquad\Phi_{q}(x,y):=\sum_{\begin{subarray}{c}n\in\widetilde{S}(x,\,y)\\ (n,\,q)=1\end{subarray}}1.

Nous utilisons des théorèmes de type Bombieri-Vinogradov pour les entiers criblés et pour les entiers friables.

Lemme 3.2.

Pour tout A>0𝐴0A>0, il existe une constante B=B(A)>0𝐵𝐵𝐴0B=B(A)>0 telle que l’on ait

(3.4) qx1/2/(logx)Bmaxzxmax(a,q)=1|Ψ(z,y;a,q)Ψq(z,y)φ(q)|Ax(logx)Asubscriptmuch-less-than𝐴subscript𝑞superscript𝑥12superscript𝑥𝐵subscript𝑧𝑥subscript𝑎𝑞1Ψ𝑧𝑦𝑎𝑞subscriptΨ𝑞𝑧𝑦𝜑𝑞𝑥superscript𝑥𝐴\displaystyle\sum_{q\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}}\max_{z\leqslant x}\max_{(a,\,q)=1}\bigg{|}\Psi(z,y;\,a,q)-\frac{\Psi_{q}(z,y)}{\varphi(q)}\bigg{|}\ll_{A}\frac{x}{(\log x)^{A}}
(3.5) qx1/2/(logx)Bmaxzxmax(a,q)=1|Φ(z,y;a,q)Φq(z,y)φ(q)|Ax(logx)Asubscriptmuch-less-than𝐴subscript𝑞superscript𝑥12superscript𝑥𝐵subscript𝑧𝑥subscript𝑎𝑞1Φ𝑧𝑦𝑎𝑞subscriptΦ𝑞𝑧𝑦𝜑𝑞𝑥superscript𝑥𝐴\displaystyle\sum_{q\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}}\max_{z\leqslant x}\max_{(a,\,q)=1}\bigg{|}\Phi(z,y;\,a,q)-\frac{\Phi_{q}(z,y)}{\varphi(q)}\bigg{|}\ll_{A}\frac{x}{(\log x)^{A}}

uniformément pour xy2𝑥𝑦2x\geqslant y\geqslant 2.

La formule (3.5) a été démontrée par Wolke [22], qui dans le même article annonce une formule équivalente pour les friables. La formule (3.4) a été démontrée par Fouvry-Tenenbaum [9]. On trouvra dans l’article [10] de Fouvry-Tenenbaum (voir également les travaux récents de Drappeau [6]) une formule avec une majoration en Ψ(x,y)(logx)AΨ𝑥𝑦superscript𝑥𝐴\Psi(x,y)(\log x)^{-A} à la place de x(logx)A𝑥superscript𝑥𝐴x(\log x)^{-A} lorsque y>exp{(logx)2/3+ε}𝑦superscript𝑥23𝜀y>\exp\{(\log x)^{2/3+\varepsilon}\}. Cependant, dans nos preuves, l’inégalité (3.4) sera suffisante. En particulier, nous exploitons l’uniformité en ``maxzx"``subscript𝑧𝑥"``\max\limits_{z\leqslant x}" dans (3.4) et qui n’apparaît pas dans [10].

Nous somme maintenant prêts pour la preuve de la Proposition 1.

Démonstration.

Soient λ𝜆\lambda la fonction caractéristique de l’ensemble S(x;y,z)𝑆𝑥𝑦𝑧S(x;\,y,z), c’est-à-dire,

λ(n):={1sinS(x;y,z),0sinon.assign𝜆𝑛cases1si𝑛𝑆𝑥𝑦𝑧0sinon\lambda(n):=\begin{cases}1&\quad\textmd{si}\ \ n\in S(x;\,y,z),\\ 0&\quad\textmd{sinon}.\end{cases}

Définissons deux fonctions arithmétiques vzsubscript𝑣𝑧v_{z} et uysubscript𝑢𝑦u_{y} par

vz(n):={1siP+(n)z,0sinon,uy(n):={1siP(n)>y,0sinon.formulae-sequenceassignsubscript𝑣𝑧𝑛cases1sisuperscript𝑃𝑛𝑧0sinonassignsubscript𝑢𝑦𝑛cases1sisuperscript𝑃𝑛𝑦0sinonv_{z}(n):=\left\{\begin{array}[]{ll}1&\quad\textmd{si}\ \ P^{+}(n)\leqslant z,\\ 0&\quad\textmd{sinon},\end{array}\right.\qquad u_{y}(n):=\left\{\begin{array}[]{ll}1&\quad\textmd{si}\ \ P^{-}(n)>y,\\ 0&\quad\textmd{sinon}.\end{array}\right.

Alors vzsubscript𝑣𝑧v_{z} et uysubscript𝑢𝑦u_{y} sont multiplicatives et on a

(3.6) λ=vzuy.𝜆subscript𝑣𝑧subscript𝑢𝑦\lambda=v_{z}\ast u_{y}.

En fait, si nS(x;y,z)𝑛𝑆𝑥𝑦𝑧n\not\in S(x;\,y,z), il existe un premier p𝑝p tel que pnconditional𝑝𝑛p\mid n et zp<y𝑧𝑝𝑦z\leqslant p<y. D’où

vzuy(n)=d1d2=np|d1oup|d2vz(d1)uy(d2)=0=λ(n).subscript𝑣𝑧subscript𝑢𝑦𝑛subscriptsubscript𝑑1subscript𝑑2𝑛𝑝subscript𝑑1ou𝑝subscript𝑑2subscript𝑣𝑧subscript𝑑1subscript𝑢𝑦subscript𝑑20𝜆𝑛v_{z}\ast u_{y}(n)=\sum_{\begin{subarray}{c}d_{1}d_{2}=n\\ p|d_{1}\ \text{ou}\ p|d_{2}\end{subarray}}v_{z}(d_{1})u_{y}(d_{2})=0=\lambda(n).

Si nS(x;y,z)𝑛𝑆𝑥𝑦𝑧n\in S(x;\,y,z), alors cet entier peut être écrit de manière unique sous la forme

n=n1n2,P+(n1)z,P(n2)>y.formulae-sequence𝑛subscript𝑛1subscript𝑛2formulae-sequencesuperscript𝑃subscript𝑛1𝑧superscript𝑃subscript𝑛2𝑦n=n_{1}n_{2},\qquad P^{+}(n_{1})\leqslant z,\qquad P^{-}(n_{2})>y.

Ainsi

vzuy(n)=d1d2=nvz(d1)uy(d2)=vz(n1)uy(n2)=1=λ(n).subscript𝑣𝑧subscript𝑢𝑦𝑛subscriptsubscript𝑑1subscript𝑑2𝑛subscript𝑣𝑧subscript𝑑1subscript𝑢𝑦subscript𝑑2subscript𝑣𝑧subscript𝑛1subscript𝑢𝑦subscript𝑛21𝜆𝑛v_{z}\ast u_{y}(n)=\sum_{d_{1}d_{2}=n}v_{z}(d_{1})u_{y}(d_{2})=v_{z}(n_{1})u_{y}(n_{2})=1=\lambda(n).

Donc pour démontrer le résultat souhaité, grâce au Lemme 3.1, il suffit de vérifier que les deux fonctions vzsubscript𝑣𝑧v_{z} et uysubscript𝑢𝑦u_{y} possèdent les propriétés (𝒜)𝒜(\mathscr{A}), ()(\mathscr{B}) et (𝒞)𝒞(\mathscr{C}).

La première est triviale.

Soient D>0𝐷0D>0, 1<q(logx)D1𝑞superscript𝑥𝐷1<q\leqslant(\log x)^{D} et c0,c1,c2subscript𝑐0subscript𝑐1subscript𝑐2c_{0},c_{1},c_{2} des constantes strictement positives, alors pour tout caractère de Dirichlet χ𝜒\chi non principal modulo q𝑞q, on a, d’après le Théorème 4 de [9]

nxP+(n)zχ(n)Ψ(x,z)ec1zx(logx)3Dmuch-less-thansubscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛𝑧𝜒𝑛Ψ𝑥𝑧superscriptesubscript𝑐1𝑧much-less-than𝑥superscript𝑥3𝐷\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n)\leqslant z\end{subarray}}\chi(n)\ll\Psi(x,\,z)\text{e}^{-c_{1}\sqrt{z}}\ll x(\log x)^{-3D}

sous la condition

x3,exp{c0(log2x)2}zx.formulae-sequence𝑥3subscript𝑐0superscriptsubscript2𝑥2𝑧𝑥x\geqslant 3,\qquad\exp\{c_{0}(\log_{2}x)^{2}\}\leqslant z\leqslant x.

De plus, si 2z<exp{c0(log2x)2}2𝑧subscript𝑐0superscriptsubscript2𝑥22\leqslant z<\exp\{c_{0}(\log_{2}x)^{2}\}, le Théorème III.5.1 de [16] implique trivialement que

nxP+(n)zχ(n)subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛𝑧𝜒𝑛\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n)\leqslant z\end{subarray}}\chi(n) Ψ(x,z)xe(logx)/(2logz)x(logx)3D.much-less-thanabsentΨ𝑥𝑧much-less-than𝑥superscripte𝑥2𝑧much-less-than𝑥superscript𝑥3𝐷\displaystyle\ll\Psi(x,\,z)\ll x\text{e}^{-(\log x)/(2\log z)}\ll x(\log x)^{-3D}.

Cela montre que vzsubscript𝑣𝑧v_{z} possède la propriété ()(\mathscr{B}) pour 2zx2𝑧𝑥2\leqslant z\leqslant x. De manière similaire, par le résultat de [23, Theorem 1], uysubscript𝑢𝑦u_{y} satisfait ()(\mathscr{B}) pour exp{(logx)2/5+ε}yx1/2.superscript𝑥25𝜀𝑦superscript𝑥12\exp\{(\log x)^{2/5+\varepsilon}\}\leqslant y\leqslant x^{1/2}. Si y>x1/2𝑦superscript𝑥12y>x^{1/2}, m𝑚m est premier et on sait que uy(m)subscript𝑢𝑦𝑚u_{y}(m) satisfait ()(\mathscr{B}) (voir [16]). Donc uysubscript𝑢𝑦u_{y} satisfait ()(\mathscr{B}) pour

exp{(logx)2/5+ε}yx.superscript𝑥25𝜀𝑦𝑥\exp\{(\log x)^{2/5+\varepsilon}\}\leqslant y\leqslant x.

On en déduit ensuite que vzsubscript𝑣𝑧v_{z} et uysubscript𝑢𝑦u_{y} satisfont (𝒞)𝒞(\mathscr{C}) en utilisant (3.4) et (3.5) du Lemme 3.2 respectivement. Finalement, à l’aide du Lemme 3.1 on déduit que λ=vzuy𝜆subscript𝑣𝑧subscript𝑢𝑦\lambda=v_{z}\ast u_{y} satisfait des propriétés (𝒜)𝒜(\mathscr{A}), ()(\mathscr{B}) et (𝒞)𝒞(\mathscr{C}) sous la condition

2zyx,exp{(logx)2/5+ε}yx.formulae-sequence2𝑧𝑦𝑥superscript𝑥25𝜀𝑦𝑥2\leqslant z\leqslant y\leqslant x,\qquad\exp\{(\log x)^{2/5+\varepsilon}\}\leqslant y\leqslant x.

La Proposition 1 est ainsi démontrée. ∎

3.2. Théorème de type Bombieri-Vinogradov avec une fonction bien factorisable

Pour un entier positif k𝑘k, on définit τk(n)subscript𝜏𝑘𝑛\tau_{k}(n) par

τk(n)=n=n1n2nk1.subscript𝜏𝑘𝑛subscript𝑛subscript𝑛1subscript𝑛2subscript𝑛𝑘1\tau_{k}(n)=\sum_{n=n_{1}n_{2}\cdots n_{k}}1.

Une fonction arithmétique λ(q)𝜆𝑞\lambda(q) est dite de niveau Q𝑄Q et d’ordre k𝑘k si

λ(q)=0(q>Q)et|λ(q)|τk(q)(qQ).formulae-sequence𝜆𝑞0𝑞𝑄et𝜆𝑞subscript𝜏𝑘𝑞𝑞𝑄\lambda(q)=0\quad(q>Q)\qquad\text{et}\qquad|\lambda(q)|\leqslant\tau_{k}(q)\quad(q\leqslant Q).

On dit que λ𝜆\lambda est bien factorisable de niveau Q𝑄Q si pour toute décomposition Q=Q1Q2𝑄subscript𝑄1subscript𝑄2Q=Q_{1}Q_{2} avec Q1,Q21subscript𝑄1subscript𝑄21Q_{1},Q_{2}\geqslant 1, il existe deux fonctions arithmétiques λ1,λ2subscript𝜆1subscript𝜆2\lambda_{1},\lambda_{2} de niveaux Q1,Q2subscript𝑄1subscript𝑄2Q_{1},Q_{2} et d’ordre k𝑘k telles que

λ=λ1λ2.𝜆subscript𝜆1subscript𝜆2\lambda=\lambda_{1}\ast\lambda_{2}.

Pour q𝑞superscriptq\in\mathbb{N}^{*} et (a,q)=1𝑎𝑞1(a,q)=1, on définit

(3.7) π(x;,a,q):=pxpa(modq)1,assign𝜋𝑥𝑎𝑞subscript𝑝𝑥𝑝𝑎mod𝑞1\pi(x;\,\ell,a,q):=\sum_{\begin{subarray}{c}\ell p\leqslant x\\ \ell p\equiv a(\text{mod}\,q)\end{subarray}}1,

pour =11\ell=1, on retrouve π(x;a,q)𝜋𝑥𝑎𝑞\pi(x;\,a,q) la fonction de compte des nombres premiers dans les progressions arithmétiques.

Le théorème de Bombieri-Vinogradov assure que π(x;a,q)𝜋𝑥𝑎𝑞\pi(x;\,a,q) est proche de li(x)/φ(q)li𝑥𝜑𝑞\text{li}(x)/\varphi(q) en moyenne pour qx1/2/(logx)A𝑞superscript𝑥12superscript𝑥𝐴q\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{A}. Bombieri, Friedlander et Iwaniec montrent que la borne qx1/2/(logx)A𝑞superscript𝑥12superscript𝑥𝐴q\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{A} peut être remplacée par x4/7ε,superscript𝑥47𝜀x^{4/7-\varepsilon}, si on insère un poids bien factorisable. Nous présentons ici une légère généralisation de résultat de [3].

Proposition 2.

Soient a𝑎superscripta\in\mathbb{Z}^{*}, A>0𝐴0A>0 et ε>0𝜀0\varepsilon>0. Alors pour toute fonction bien factorisable λ(q)𝜆𝑞\lambda(q) de niveau Q𝑄Q, la majoration suivante

(a,q)=1λ(q)L1L2(,q)=1(π(x;,a,q)li(x/)φ(q))a,A,εx(logx)Asubscriptmuch-less-than𝑎𝐴𝜀subscript𝑎𝑞1𝜆𝑞subscriptsubscript𝐿1subscript𝐿2𝑞1𝜋𝑥𝑎𝑞li𝑥𝜑𝑞𝑥superscript𝑥𝐴\displaystyle\sum_{(a,\,q)=1}\lambda(q)\sum_{\begin{subarray}{c}L_{1}\leqslant\ell\leqslant L_{2}\\ (\ell,\,q)=1\end{subarray}}\bigg{(}\pi(x;\,\ell,a,q)-\frac{{\rm{li}}(x/\ell)}{\varphi(q)}\bigg{)}\ll_{a,A,\varepsilon}\frac{x}{(\log x)^{A}}

ait lieu pour

Q=x4/7ε,1L1L2x1ε.formulae-sequence𝑄superscript𝑥47𝜀1subscript𝐿1subscript𝐿2superscript𝑥1𝜀Q=x^{4/7-\varepsilon},\qquad 1\leqslant L_{1}\leqslant L_{2}\leqslant x^{1-\varepsilon}.

La constante implicite dépend au plus de a𝑎a, A𝐴A et ε𝜀\varepsilon.

Démonstration.

En approchant li(x/)li𝑥\text{li}(x/\ell) par nxΛ(n)subscript𝑛𝑥Λ𝑛\sum_{\ell n\leqslant x}\Lambda(n) puis en observant que la contribution des n𝑛n tels que (n,qP(z))1𝑛𝑞𝑃𝑧1(n,\,qP(z))\neq 1 est négligeable, on vérifie qu’il suffit de montrer

(3.8) (a,q)=1λ(q)L1L2(,q)=1(nxna(modq)(n,P(z))=1Λ(n)1φ(q)nx(n,qP(z))=1Λ(n))a,A,εx(logx)Asubscriptmuch-less-than𝑎𝐴𝜀subscript𝑎𝑞1𝜆𝑞subscriptsubscript𝐿1subscript𝐿2𝑞1subscript𝑛𝑥𝑛𝑎mod𝑞𝑛𝑃𝑧1Λ𝑛1𝜑𝑞subscript𝑛𝑥𝑛𝑞𝑃𝑧1Λ𝑛𝑥superscript𝑥𝐴\displaystyle\sum_{(a,\,q)=1}\lambda(q)\sum_{\begin{subarray}{c}L_{1}\leqslant\ell\leqslant L_{2}\\ (\ell,\,q)=1\end{subarray}}\bigg{(}\sum_{\begin{subarray}{c}\ell n\leqslant x\\ \ell n\equiv a({\rm mod}\,q)\\ (n,\,P(z))=1\end{subarray}}\Lambda(n)-\frac{1}{\varphi(q)}\sum_{\begin{subarray}{c}\ell n\leqslant x\\ (n,\,qP(z))=1\end{subarray}}\Lambda(n)\bigg{)}\ll_{a,A,\varepsilon}\frac{x}{(\log x)^{A}}

avec z=exp(logx/log2x)𝑧𝑥subscript2𝑥z=\exp(\log x/\log_{2}x).

Puisque la démonstration est très proche de celle de [3, Theorem 10], nous indiquons les points essentiels et les différences entre les deux démonstrations. Pour cela, on introduit

Δ(LM1,,MjN1,,Nj;q,a)\displaystyle\Delta(L\mid M_{1},\ldots,M_{j}\mid N_{1},\ldots,N_{j};\,q,\,a)
:=m1mjn1nja(modq),mii,ni𝒩iμ(m1)μ(mj)1φ(q)(m1mjn1nj,q)=1,mii,ni𝒩iμ(m1)μ(mj),assignabsentsubscriptsuperscriptsubscript𝑚1subscript𝑚𝑗subscript𝑛1subscript𝑛𝑗𝑎mod𝑞formulae-sequenceformulae-sequencesubscript𝑚𝑖subscript𝑖subscript𝑛𝑖subscript𝒩𝑖𝜇subscript𝑚1𝜇subscript𝑚𝑗1𝜑𝑞subscriptsuperscriptsubscript𝑚1subscript𝑚𝑗subscript𝑛1subscript𝑛𝑗𝑞1formulae-sequenceformulae-sequencesubscript𝑚𝑖subscript𝑖subscript𝑛𝑖subscript𝒩𝑖𝜇subscript𝑚1𝜇subscript𝑚𝑗\displaystyle\hskip 14.22636pt:=\mathop{{\sum}^{*}}_{\begin{subarray}{c}\ell m_{1}\ldots m_{j}n_{1}\ldots n_{j}\equiv a({\rm mod}\,q)\\ \ell\in\mathscr{L},\,m_{i}\in\mathscr{M}_{i},\,n_{i}\in\mathscr{N}_{i}\end{subarray}}\mu(m_{1})\ldots\mu(m_{j})-\frac{1}{\varphi(q)}\mathop{{\sum}^{*}}_{\begin{subarray}{c}(\ell m_{1}\ldots m_{j}n_{1}\ldots n_{j},\,q)=1\\ \ell\in\mathscr{L},\,m_{i}\in\mathscr{M}_{i},\,n_{i}\in\mathscr{N}_{i}\end{subarray}}\mu(m_{1})\ldots\mu(m_{j}),

superscript\sum^{*} désigne que la somme est restreinte à des entiers m1,,mj,n1,,njsubscript𝑚1subscript𝑚𝑗subscript𝑛1subscript𝑛𝑗m_{1},\ldots,m_{j},n_{1},\ldots,n_{j} sans facteur premier <zabsent𝑧<z, et ,i,𝒩isubscript𝑖subscript𝒩𝑖\mathscr{L},\mathscr{M}_{i},\mathscr{N}_{i} sont les intervalles suivants

:=[(1Δ)L,L[,i:=[(1Δ)Mi,Mi[,Ni=[(1Δ)Ni,Ni[\mathscr{L}:=[(1-\Delta)L,\,L[,\quad\mathscr{M}_{i}:=[(1-\Delta)M_{i},\,M_{i}[,\quad N_{i}=[(1-\Delta)N_{i},\,N_{i}[

avec

m1mjn1nj=x,max(M1,,Mj)<x1/7formulae-sequencesubscript𝑚1subscript𝑚𝑗subscript𝑛1subscript𝑛𝑗𝑥subscript𝑀1subscript𝑀𝑗superscript𝑥17\ell m_{1}\ldots m_{j}n_{1}\ldots n_{j}=x,\qquad\max(M_{1},\ldots,M_{j})<x^{1/7}

et Δ=(logx)A1Δsuperscript𝑥subscript𝐴1\Delta=(\log x)^{-A_{1}} (A1subscript𝐴1A_{1} est une constante assez grande dépendant de A𝐴A).

Dans la démonstration de [3, Theorem 10], on remplace, pour jJ=7𝑗𝐽7j\leqslant J=7,

(M1,,MjN1,,Nj):=q1Qq2R(a,q1q2)=1γq1δq2Δ(M1,,MjN1,,Nj;q1q2,a)assignsubscript𝑀1conditionalsubscript𝑀𝑗subscript𝑁1subscript𝑁𝑗subscriptsubscriptsimilar-tosubscript𝑞1𝑄subscriptsimilar-tosubscript𝑞2𝑅𝑎subscript𝑞1subscript𝑞21subscript𝛾subscript𝑞1subscript𝛿subscript𝑞2Δsubscript𝑀1conditionalsubscript𝑀𝑗subscript𝑁1subscript𝑁𝑗subscript𝑞1subscript𝑞2𝑎\mathscr{E}(M_{1},\ldots,M_{j}\mid N_{1},\ldots,N_{j}):=\mathop{\sum_{q_{1}\sim Q}\,\sum_{q_{2}\sim R}}_{(a,\,q_{1}q_{2})=1}\gamma_{q_{1}}\delta_{q_{2}}\,\Delta(M_{1},\ldots,M_{j}\mid N_{1},\ldots,N_{j};\,q_{1}q_{2},\,a)

par

(LM1,,MjN1,,Nj):=q1Qq2R(a,q1q2)=1γq1δq2Δ(LM1,,MjN1,,Nj;q1q2,a).\mathscr{E}(L\mid M_{1},\ldots,M_{j}\mid N_{1},\ldots,N_{j}):=\mathop{\sum_{q_{1}\sim Q}\,\sum_{q_{2}\sim R}}_{(a,\,q_{1}q_{2})=1}\gamma_{q_{1}}\delta_{q_{2}}\,\Delta(L\mid M_{1},\ldots,M_{j}\mid N_{1},\ldots,N_{j};\,q_{1}q_{2},\,a).

On va montrer que

(3.9) (LM1,,MjN1,,Nj)x(logx)A2\displaystyle\mathscr{E}(L\mid M_{1},\ldots,M_{j}\mid N_{1},\ldots,N_{j})\ll x(\log x)^{-A_{2}}

pour tout A2subscript𝐴2A_{2}. Notons

L=xν0,Mi=xμi,Ni=xνiformulae-sequence𝐿superscript𝑥subscript𝜈0formulae-sequencesubscript𝑀𝑖superscript𝑥subscript𝜇𝑖subscript𝑁𝑖superscript𝑥subscript𝜈𝑖L=x^{\nu_{0}},\quad M_{i}=x^{\mu_{i}},\quad N_{i}=x^{\nu_{i}}

avec

(3.10) 0μjμ117,0νjν1,0ν0<1ε,formulae-sequence0subscript𝜇𝑗subscript𝜇1170subscript𝜈𝑗subscript𝜈10subscript𝜈01𝜀\displaystyle 0\leqslant\mu_{j}\leqslant\cdots\leqslant\mu_{1}\leqslant\tfrac{1}{7},\qquad 0\leqslant\nu_{j}\leqslant\cdots\leqslant\nu_{1},\qquad 0\leqslant\nu_{0}<1-\varepsilon,
μ1++μj+ν1++νj+ν0=1.subscript𝜇1subscript𝜇𝑗subscript𝜈1subscript𝜈𝑗subscript𝜈01\displaystyle\hskip 65.44133pt\mu_{1}+\cdots+\mu_{j}+\nu_{1}+\cdots+\nu_{j}+\nu_{0}=1.

On utilise ensuite un argument combinatoire similaire à [3, Theorem 10]. La différence est qu’on ne peut pas appliquer [3, Theorem 1] et [3, Theorem 2] à L=xν0𝐿superscript𝑥subscript𝜈0L=x^{\nu_{0}}, car on n’a pas la condition (,P(z))=1𝑃𝑧1(\ell,\,P(z))=1 pour \ell. Pour surmonter cette difficulté, nous observons tout d’abord que, si ν037subscript𝜈037\nu_{0}\geqslant\tfrac{3}{7}, on peut appliquer le théorème 5 de [3] avec

M=L=xν0x3/7,max(Q,R)x2/72εformulae-sequence𝑀𝐿superscript𝑥subscript𝜈0superscript𝑥37𝑄𝑅superscript𝑥272𝜀\displaystyle M=L=x^{\nu_{0}}\geqslant x^{3/7},\qquad\max(Q,R)\leqslant x^{2/7-2\varepsilon}

pour obtenir (3.9). Sinon, c’est-à-dire, dans le cas où ν0<37subscript𝜈037\nu_{0}<\tfrac{3}{7}, on utilise le théorème 1 ou 2 de [3] avec

R=xεN,Qx4/74εN1formulae-sequence𝑅superscript𝑥𝜀𝑁𝑄superscript𝑥474𝜀superscript𝑁1R=x^{-\varepsilon}N,\qquad Q\leqslant x^{4/7-4\varepsilon}N^{-1}

selon

(3.11) x2/7ε<N<x3/7+εsuperscript𝑥27𝜀𝑁superscript𝑥37𝜀\displaystyle x^{2/7-\varepsilon}<N<x^{3/7+\varepsilon}

ou

(3.12) x1/7ε<N<x2/7+ε.superscript𝑥17𝜀𝑁superscript𝑥27𝜀\displaystyle x^{1/7-\varepsilon}<N<x^{2/7+\varepsilon}.

Si (3.10) a une somme partielle λ𝜆\lambda de μ1,,μj,ν1,,νjsubscript𝜇1subscript𝜇𝑗subscript𝜈1subscript𝜈𝑗\mu_{1},\ldots,\mu_{j},\nu_{1},\ldots,\nu_{j} avec

(3.13) 17λ37,17𝜆37\displaystyle\tfrac{1}{7}\leqslant\lambda\leqslant\tfrac{3}{7},

on complète la preuve d’après (3.11) ou (3.12). Sinon, on peut supposer qu’il n’y a pas de somme partielle de μ1,,μj,ν1,,νjsubscript𝜇1subscript𝜇𝑗subscript𝜈1subscript𝜈𝑗\mu_{1},\ldots,\mu_{j},\nu_{1},\ldots,\nu_{j} de (3.10) dans (3.11) ou (3.12). Ainsi, toutes les μisubscript𝜇𝑖\mu_{i} et νisubscript𝜈𝑖\nu_{i} avec νi17subscript𝜈𝑖17\nu_{i}\leqslant\tfrac{1}{7} donnent un produit η𝜂\eta avec

η<17,𝜂17\eta<\tfrac{1}{7},

d’où l’on peut déduire que

η+ν0<47\eta+\nu_{0}<\tfrac{4}{7}\cdot

On a ainsi ν137subscript𝜈137\nu_{1}\geqslant\tfrac{3}{7}. En utilisant [3, Theorem 5superscript55^{*}] avec

M=N1=xν1x3/7,max(Q,R)x2/72ε,formulae-sequence𝑀subscript𝑁1superscript𝑥subscript𝜈1superscript𝑥37𝑄𝑅superscript𝑥272𝜀\displaystyle M=N_{1}=x^{\nu_{1}}\geqslant x^{3/7},\qquad\max(Q,R)\leqslant x^{2/7-2\varepsilon},

ce qui termine la démonstration de la Proposition 2. ∎

Le lemme suivant, dû à Pan-Ding-Wang [14], sera aussi utile dans la démonstration du Théorème 2(ii).

Lemme 3.3.

Soient α]0,1[\alpha\in\,]0,1[ et f()𝑓f(\ell) une fonction arithmétique vérifiant |f()|1𝑓1|f(\ell)|\leqslant 1. Alors pour tout A>0𝐴0A>0, il existe une constante B=B(A)>0𝐵𝐵𝐴0B=B(A)>0 telle que l’on ait

qQmax(a,q)=1maxyx|L1<L2(,q)=1f()(π(y;,a,q)li(y/)φ(q))|α,Ax(logx)Asubscriptmuch-less-than𝛼𝐴subscript𝑞𝑄subscript𝑎𝑞1subscript𝑦𝑥subscriptsubscript𝐿1subscript𝐿2𝑞1𝑓𝜋𝑦𝑎𝑞li𝑦𝜑𝑞𝑥superscript𝑥𝐴\sum_{q\leqslant Q}\,\max_{(a,\,q)=1}\,\max_{y\leqslant x}\,\bigg{|}\sum_{\begin{subarray}{c}L_{1}<\ell\leqslant L_{2}\\ (\ell,\,q)=1\end{subarray}}f(\ell)\bigg{(}\pi(y;\,\ell,a,q)-\frac{{\rm{li}}(y/\ell)}{\varphi(q)}\bigg{)}\bigg{|}\ll_{\alpha,A}\frac{x}{(\log x)^{A}}

uniformément pour

Q=x1/2/(logx)B,(logx)2BL1L2xα,formulae-sequence𝑄superscript𝑥12superscript𝑥𝐵superscript𝑥2𝐵subscript𝐿1subscript𝐿2superscript𝑥𝛼Q=x^{1/2}/(\log x)^{B},\qquad(\log x)^{2B}\leqslant L_{1}\leqslant L_{2}\leqslant x^{\alpha},

où la constante implicite ne dépend que de α𝛼\alpha et A𝐴A.


4. Démonstration du Théorème 1: cas des n𝑛n tels que P+(n1)>P+(n)<P+(n+1)superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)

Soit y=xα𝑦superscript𝑥𝛼y=x^{\alpha}0<α<140𝛼140<\alpha<\frac{1}{4} est un paramètre à choisir plus tard. Il est clair que

(4.1) nxP+(n1)>P+(n)<P+(n+1)1nS(x,y)(n±1,P(x,y))>11,subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛11subscript𝑛𝑆𝑥𝑦plus-or-minus𝑛1𝑃𝑥𝑦11\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\end{subarray}}1\geqslant\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x,\,y)\\ (n\pm 1,\ P(x,y))>1\end{subarray}}1,

S(x,y)𝑆𝑥𝑦S(x,\,y) et P(x,y)𝑃𝑥𝑦P(x,y) sont définis respectivement par (2.5) et (2.1).

Pour nx𝑛𝑥n\leqslant x et z<y𝑧𝑦z<y, on a

(4.2) ω(n;y,z):=z<pypn1logxlogz,assign𝜔𝑛𝑦𝑧subscript𝑧𝑝𝑦conditional𝑝𝑛1𝑥𝑧\displaystyle\omega(n;\,y,z):=\sum_{\begin{subarray}{c}z<p\leqslant y\\ p\mid n\end{subarray}}1\leqslant\frac{\log x}{\log z},

d’où

(4.5) (logxlogz)1ω(n;y,z){1si(n,P(z,y))>1,=0sinon.superscript𝑥𝑧1𝜔𝑛𝑦𝑧casesabsent1si𝑛𝑃𝑧𝑦1missing-subexpressionabsent0sinon\displaystyle\bigg{(}\frac{\log x}{\log z}\bigg{)}^{-1}\omega(n;\,y,z)\left\{\begin{array}[]{ll}\leqslant 1&\quad\textmd{si}\ \ (n,\ P(z,y))>1,\\ \vskip 5.69054pt\cr=0&\quad\textmd{sinon}.\end{array}\right.

Ainsi on peut détecter les conditions (n±1,P(x,y))>1plus-or-minus𝑛1𝑃𝑥𝑦1(n\pm 1,\,P(x,y))>1 dans la formule (4.1) par (4.5) :

(4.6) nxP+(n1)>P+(n)<P+(n+1)1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛11\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\end{subarray}}1 nS(x,y)ω(n1;x,y)(logxlogy)ω(n+1;x,y)(logxlogy)absentsubscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝜔𝑛1𝑥𝑦𝑥𝑦𝜔𝑛1𝑥𝑦𝑥𝑦\displaystyle\geqslant\sum_{n\in S(x,\,y)}\frac{\omega(n-1;\,x,y)}{(\frac{\log x}{\log y})}\cdot\frac{\omega(n+1;\,x,y)}{(\frac{\log x}{\log y})}
α2y<p1xy<p2xp1p2x1/2/(logx)Bp1p2nS(x,y)n1(modp1)n1(modp2)1absentsuperscript𝛼2subscriptsubscript𝑦subscript𝑝1𝑥subscript𝑦subscript𝑝2𝑥subscript𝑝1subscript𝑝2superscript𝑥12superscript𝑥𝐵subscript𝑝1subscript𝑝2subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑛1modsubscript𝑝1𝑛1modsubscript𝑝21\displaystyle\geqslant{\alpha}^{2}\mathop{\sum_{y<p_{1}\leqslant x}\ \sum_{y<p_{2}\leqslant x}}_{\begin{subarray}{c}p_{1}p_{2}\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}\\ p_{1}\not=p_{2}\end{subarray}}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x,\,y)\\ n\equiv 1\,(\text{mod}\,p_{1})\\ n\equiv-1\,(\text{mod}\,p_{2})\end{subarray}}1

B𝐵B est une constante convenable. Pour la somme intérieure du membre de droite, on utilise le théorème des restes chinois. Il existe un entier a𝑎a tel que les congruences n1(modp1),n1(modp2)formulae-sequence𝑛1modsubscript𝑝1𝑛1modsubscript𝑝2n\equiv 1\,(\text{mod}\,p_{1}),\,n\equiv-1\,(\text{mod}\,p_{2}) soient équivalents à na(modp1p2)𝑛𝑎modsubscript𝑝1subscript𝑝2n\equiv a\,(\textrm{mod}\,p_{1}p_{2}). On en déduit donc

(4.7) nxP+(n1)>P+(n)<P+(n+1)1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛11\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\end{subarray}}1 α2y<p1xy<p2xp1p2x1/2/(logx)Bp1p2nS(x,y)na(modp1p2)1absentsuperscript𝛼2subscriptsubscript𝑦subscript𝑝1𝑥subscript𝑦subscript𝑝2𝑥subscript𝑝1subscript𝑝2superscript𝑥12superscript𝑥𝐵subscript𝑝1subscript𝑝2subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑛𝑎modsubscript𝑝1subscript𝑝21\displaystyle\geqslant{\alpha}^{2}\mathop{\sum_{y<p_{1}\leqslant x}\ \sum_{y<p_{2}\leqslant x}}_{\begin{subarray}{c}p_{1}p_{2}\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}\\ p_{1}\not=p_{2}\end{subarray}}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x,\,y)\\ n\equiv a(\text{mod}\,p_{1}p_{2})\end{subarray}}1
=α2(𝒮1+𝒮2),absentsuperscript𝛼2subscript𝒮1subscript𝒮2\displaystyle={\alpha}^{2}(\mathcal{S}_{1}+\mathcal{S}_{2}),

où (avec la notation (2.6))

𝒮1subscript𝒮1\displaystyle\mathcal{S}_{1} :=y<p1xy<p2xp1p2x1/2/(logx)Bp1p2Ψp1p2(x,y)φ(p1p2),assignabsentsubscriptsubscript𝑦subscript𝑝1𝑥subscript𝑦subscript𝑝2𝑥subscript𝑝1subscript𝑝2superscript𝑥12superscript𝑥𝐵subscript𝑝1subscript𝑝2subscriptΨsubscript𝑝1subscript𝑝2𝑥𝑦𝜑subscript𝑝1subscript𝑝2\displaystyle:=\mathop{\sum_{y<p_{1}\leqslant x}\ \sum_{y<p_{2}\leqslant x}}_{\begin{subarray}{c}p_{1}p_{2}\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}\\ p_{1}\not=p_{2}\end{subarray}}\frac{\Psi_{p_{1}p_{2}}(x,\,y)}{\varphi(p_{1}p_{2})},
𝒮2subscript𝒮2\displaystyle\mathcal{S}_{2} :=y<p1xy<p2xp1p2x1/2/(logx)Bp1p2(Ψ(x,y;a,p1p2)Ψp1p2(x,y)φ(p1p2)).assignabsentsubscriptsubscript𝑦subscript𝑝1𝑥subscript𝑦subscript𝑝2𝑥subscript𝑝1subscript𝑝2superscript𝑥12superscript𝑥𝐵subscript𝑝1subscript𝑝2Ψ𝑥𝑦𝑎subscript𝑝1subscript𝑝2subscriptΨsubscript𝑝1subscript𝑝2𝑥𝑦𝜑subscript𝑝1subscript𝑝2\displaystyle:=\mathop{\sum_{y<p_{1}\leqslant x}\ \sum_{y<p_{2}\leqslant x}}_{\begin{subarray}{c}p_{1}p_{2}\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}\\ p_{1}\not=p_{2}\end{subarray}}\bigg{(}\Psi(x,y;\,a,p_{1}p_{2})-\frac{\Psi_{p_{1}p_{2}}(x,y)}{\varphi(p_{1}p_{2})}\bigg{)}.

Pour 𝒮2subscript𝒮2\mathcal{S}_{2}, en utilisant l’inégalité de Cauchy-Schwarz on obtient

𝒮2qx1/2/(logx)Bτ(q)|Ψ(x,y;a,q)Ψq(x,y)φ(q)|(𝒮21𝒮22)1/2,subscript𝒮2subscript𝑞superscript𝑥12superscript𝑥𝐵𝜏𝑞Ψ𝑥𝑦𝑎𝑞subscriptΨ𝑞𝑥𝑦𝜑𝑞superscriptsubscript𝒮21subscript𝒮2212\displaystyle\mathcal{S}_{2}\leqslant\sum_{q\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}}\tau(q)\bigg{|}\Psi(x,y;\,a,q)-\frac{\Psi_{q}(x,y)}{\varphi(q)}\bigg{|}\leqslant(\mathcal{S}_{21}\mathcal{S}_{22})^{1/2},

𝒮21subscript𝒮21\displaystyle\mathcal{S}_{21} :=qx1/2/(logx)B|Ψ(x,y;a,q)Ψq(x,y)φ(q)|,assignabsentsubscript𝑞superscript𝑥12superscript𝑥𝐵Ψ𝑥𝑦𝑎𝑞subscriptΨ𝑞𝑥𝑦𝜑𝑞\displaystyle:=\sum_{q\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}}\bigg{|}\Psi(x,y;\,a,q)-\frac{\Psi_{q}(x,y)}{\varphi(q)}\bigg{|},
𝒮22subscript𝒮22\displaystyle\mathcal{S}_{22} :=qx1/2/(logx)BΩ(q)2τ(q)2|Ψ(x,y;a,q)Ψq(x,y)φ(q)|.assignabsentsubscript𝑞superscript𝑥12superscript𝑥𝐵Ω𝑞2𝜏superscript𝑞2Ψ𝑥𝑦𝑎𝑞subscriptΨ𝑞𝑥𝑦𝜑𝑞\displaystyle:=\sum_{\begin{subarray}{c}q\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}\\ \Omega(q)\leqslant 2\end{subarray}}\tau(q)^{2}\bigg{|}\Psi(x,y;\,a,q)-\frac{\Psi_{q}(x,y)}{\varphi(q)}\bigg{|}.

Ω(n)Ω𝑛\Omega(n) est la fonction dénombrant le nombre total des facteurs premiers de n𝑛n compté avec leur ordre de multiplicité.

Pour 𝒮22subscript𝒮22\mathcal{S}_{22} on utilise une majoration triviale :

Ψ(x,y;a,q)+Ψq(x,y)φ(q)xq+1,much-less-thanΨ𝑥𝑦𝑎𝑞subscriptΨ𝑞𝑥𝑦𝜑𝑞𝑥𝑞1\Psi(x,y;\,a,q)+\frac{\Psi_{q}(x,y)}{\varphi(q)}\ll\frac{x}{q}+1,

et pour 𝒮21subscript𝒮21\mathcal{S}_{21} on applique le Lemme 3.2. Cela donne

(4.8) 𝒮2subscript𝒮2\displaystyle\mathcal{S}_{2} (x(logx)A)1/2{qx1/2τ(q)2(xq+1)}1/2much-less-thanabsentsuperscript𝑥superscript𝑥𝐴12superscriptsubscript𝑞superscript𝑥12𝜏superscript𝑞2𝑥𝑞112\displaystyle\ll\bigg{(}\frac{x}{(\log x)^{A}}\bigg{)}^{1/2}\bigg{\{}\sum_{q\leqslant x^{1/2}}\tau(q)^{2}\,\bigg{(}\frac{x}{q}+1\bigg{)}\bigg{\}}^{1/2}
x(logx)A/23\displaystyle\ll\frac{x}{(\log x)^{A/2-3}}\cdot

Dans 𝒮1subscript𝒮1\mathcal{S}_{1} on peut retirer la condition p1p2subscript𝑝1subscript𝑝2p_{1}\neq p_{2} au prix d’une erreur inférieur à:

y<px1/4Ψp2(x,y)φ(p2)y<px1/4Ψ(x,y)p2x1αlogx.much-less-thansubscript𝑦𝑝superscript𝑥14subscriptΨsuperscript𝑝2𝑥𝑦𝜑superscript𝑝2subscript𝑦𝑝superscript𝑥14Ψ𝑥𝑦superscript𝑝2much-less-thansuperscript𝑥1𝛼𝑥\sum_{y<p\leqslant x^{1/4}}\frac{\Psi_{p^{2}}(x,\,y)}{\varphi(p^{2})}\ll\sum_{y<p\leqslant x^{1/4}}\frac{\Psi(x,\,y)}{p^{2}}\ll\frac{x^{1-\alpha}}{\log x}.

On évalue ensuite 𝒮1subscript𝒮1\mathcal{S}_{1} à l’aide du Lemme 2.4 sur les entiers friables.

𝒮1subscript𝒮1\displaystyle\mathcal{S}_{1} =y<p1xy<p2xp1p2x1/2/(logx)BΨp1p2(x,y)φ(p1p2)+o(x)absentsubscriptsubscript𝑦subscript𝑝1𝑥subscript𝑦subscript𝑝2𝑥subscript𝑝1subscript𝑝2superscript𝑥12superscript𝑥𝐵subscriptΨsubscript𝑝1subscript𝑝2𝑥𝑦𝜑subscript𝑝1subscript𝑝2𝑜𝑥\displaystyle=\mathop{\sum_{y<p_{1}\leqslant x}\ \sum_{y<p_{2}\leqslant x}}_{\begin{subarray}{c}p_{1}p_{2}\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}\end{subarray}}\frac{\Psi_{p_{1}p_{2}}(x,\,y)}{\varphi(p_{1}p_{2})}+o(x)
=xρ(logxlogy)y<p1x1/2/y(logx)B1p1y<p2x1/2/p1(logx)B1p2+o(x)absent𝑥𝜌𝑥𝑦subscript𝑦subscript𝑝1superscript𝑥12𝑦superscript𝑥𝐵1subscript𝑝1subscript𝑦subscript𝑝2superscript𝑥12subscript𝑝1superscript𝑥𝐵1subscript𝑝2𝑜𝑥\displaystyle=x\rho\bigg{(}\frac{\log x}{\log y}\bigg{)}\sum_{y<p_{1}\leqslant x^{1/2}/y(\log x)^{B}}\frac{1}{p_{1}}\sum_{y<p_{2}\leqslant x^{1/2}/p_{1}(\log x)^{B}}\frac{1}{p_{2}}+o(x)
=xρ(1α)y<p1x1/2/y(logx)B1p1log(12logxlogp1logy)+o(x),absent𝑥𝜌1𝛼subscript𝑦subscript𝑝1superscript𝑥12𝑦superscript𝑥𝐵1subscript𝑝112𝑥subscript𝑝1𝑦𝑜𝑥\displaystyle=x\rho\bigg{(}\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\sum_{y<p_{1}\leqslant x^{1/2}/y(\log x)^{B}}\frac{1}{p_{1}}\log\bigg{(}\frac{\frac{1}{2}\log x-\log p_{1}}{\log y}\bigg{)}+o(x),

où on a appliqué la formule suivante

px1p=log2x+c1+O(1logx)subscript𝑝𝑥1𝑝subscript2𝑥subscript𝑐1𝑂1𝑥\sum_{p\leqslant x}\frac{1}{p}=\log_{2}x+c_{1}+O\bigg{(}\frac{1}{\log x}\bigg{)}

avec c10,261497subscript𝑐10.261497c_{1}\approx 0,261497 la constante de Meissel-Mertens. Par une intégration par parties, on a

(4.9) 𝒮1subscript𝒮1\displaystyle\mathcal{S}_{1} =xρ(1α)yx1/2/(y(logx)B)log(12logxlogtlogy)dpt1p+o(x)absent𝑥𝜌1𝛼superscriptsubscript𝑦superscript𝑥12𝑦superscript𝑥𝐵12𝑥𝑡𝑦dsubscript𝑝𝑡1𝑝𝑜𝑥\displaystyle=x\rho\bigg{(}\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\int_{y}^{x^{1/2}/(y(\log x)^{B})}\log\bigg{(}\frac{\frac{1}{2}\log x-\log t}{\log y}\bigg{)}\,\text{d}\sum_{p\leqslant t}\frac{1}{p}+o(x)
=xρ(1α)yx1/2/(y(logx)B)log(12logtlogxα)dttlogt+o(x)absent𝑥𝜌1𝛼superscriptsubscript𝑦superscript𝑥12𝑦superscript𝑥𝐵12𝑡𝑥𝛼d𝑡𝑡𝑡𝑜𝑥\displaystyle=x\rho\bigg{(}\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\int_{y}^{x^{1/2}/(y(\log x)^{B})}\log\bigg{(}\frac{\frac{1}{2}-\frac{\log t}{\log x}}{\alpha}\bigg{)}\frac{\text{d}t}{t\log t}+o(x)
=xρ(1α)α11/(2α)1logt12αtdt+o(x).absent𝑥𝜌1𝛼𝛼superscriptsubscript112𝛼1𝑡12𝛼𝑡d𝑡𝑜𝑥\displaystyle=x\rho\bigg{(}\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\alpha\int_{1}^{1/(2\alpha)-1}\frac{\log t}{\frac{1}{2}-\alpha t}\,\text{d}t+o(x).

En reportant (4.9) et (4.8) dans (4.7), on déduit que

(4.10) nxP+(n1)>P+(n)<P+(n+1)1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛11\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\end{subarray}}1 {ρ(1α)α311/(2α)1logt12αtdt+o(1)}x.absent𝜌1𝛼superscript𝛼3superscriptsubscript112𝛼1𝑡12𝛼𝑡d𝑡𝑜1𝑥\displaystyle\geqslant\bigg{\{}\rho\bigg{(}\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\alpha^{3}\int_{1}^{1/(2\alpha)-1}\frac{\log t}{\frac{1}{2}-\alpha t}\,\text{d}t+o(1)\bigg{\}}x.

À l’aide de Mathematica 9.0, on peut trouver la constante 1,063×1071.063superscript1071,063\times 10^{-7} avec α14,6𝛼14.6\alpha\approx\frac{1}{4,6}. La preuve du Théorème 1 est complète.


5. Démonstration du Théorème 1: cas des n𝑛n tels que P+(n1)<P+(n)>P+(n+1)superscript𝑃𝑛1expectationsuperscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1P^{+}(n-1)<P^{+}(n)>P^{+}(n+1)

Soient α,β,γ𝛼𝛽𝛾\alpha,\beta,\gamma tels que

(5.1) 12<α1,1αβ<γ<13formulae-sequence12𝛼11𝛼𝛽𝛾13\displaystyle\frac{1}{2}<\alpha\leqslant 1,\qquad 1-\alpha\leqslant\beta<\gamma<\frac{1}{3}

trois paramètres à choisir plus tard. Étant donnés un entier m𝑚m et deux nombres premiers distincts p1subscript𝑝1p_{1} et p2subscript𝑝2p_{2} vérifiant

(5.2) 1mx1α,xβ<p1,p2xγ,formulae-sequence1𝑚superscript𝑥1𝛼formulae-sequencesuperscript𝑥𝛽subscript𝑝1subscript𝑝2superscript𝑥𝛾\displaystyle 1\leqslant m\leqslant x^{1-\alpha},\qquad x^{\beta}<p_{1},\,p_{2}\leqslant x^{\gamma},

on considère le système d’équations de congruences:

(5.3) mp10(modp1),mp+10(modp2).formulae-sequence𝑚𝑝10modsubscript𝑝1𝑚𝑝10modsubscript𝑝2\displaystyle mp-1\equiv 0\,(\textrm{mod}\,p_{1}),\qquad mp+1\equiv 0\,(\textrm{mod}\,p_{2}).

En remarque que les conditions (5.1) et (5.2) garantissent que (p1p2,m)=1subscript𝑝1subscript𝑝2𝑚1(p_{1}p_{2},m)=1. D’après le théorème chinois, il existe b<p1p2𝑏subscript𝑝1subscript𝑝2b<p_{1}p_{2} (dépendant de m𝑚m) tel que

(5.4) pb(modp1p2).𝑝𝑏modsubscript𝑝1subscript𝑝2\displaystyle p\equiv b\,(\textrm{mod}\,p_{1}p_{2}).

Pour ces m𝑚m et p>xα𝑝superscript𝑥𝛼p>x^{\alpha}, on peut donc déduire que

P+(mp1)max{p1,x/p1}max{x1/3,x1β}xα<p.superscript𝑃𝑚𝑝1subscript𝑝1𝑥subscript𝑝1superscript𝑥13superscript𝑥1𝛽superscript𝑥𝛼𝑝P^{+}(mp-1)\leqslant\max\{p_{1},\,x/p_{1}\}\leqslant\max\big{\{}x^{1/3},\,x^{1-\beta}\big{\}}\leqslant x^{\alpha}<p.

De même,

P+(mp+1)max{p2,x/p2}<p.superscript𝑃𝑚𝑝1subscript𝑝2𝑥subscript𝑝2𝑝P^{+}(mp+1)\leqslant\max\{p_{2},\,x/p_{2}\}<p.

Ce qui implique

P+(mp1)<P+(mp)>P+(mp+1).superscript𝑃𝑚𝑝1expectationsuperscript𝑃𝑚𝑝superscript𝑃𝑚𝑝1P^{+}(mp-1)<P^{+}(mp)>P^{+}(mp+1).

Ainsi, en reprenant les poids ω(n;y,z)𝜔𝑛𝑦𝑧\omega(n;\,y,z) définis par (4.2), on a d’après (4.5),

nxP+(n1)<P+(n)>P+(n+1)xα<P+(n)x1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1expectationsuperscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1superscript𝑥𝛼superscript𝑃𝑛𝑥1\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)<P^{+}(n)>P^{+}(n+1)\\ x^{\alpha}<P^{+}(n)\leqslant x\end{subarray}}1 mx1αxα<px/mω(mp1;xγ,xβ)(logxlogxβ)ω(mp+1;xγ,xβ)(logxlogxβ)absentsubscript𝑚superscript𝑥1𝛼subscriptsuperscript𝑥𝛼𝑝𝑥𝑚𝜔𝑚𝑝1superscript𝑥𝛾superscript𝑥𝛽𝑥superscript𝑥𝛽𝜔𝑚𝑝1superscript𝑥𝛾superscript𝑥𝛽𝑥superscript𝑥𝛽\displaystyle\geqslant\sum_{m\leqslant x^{1-\alpha}}\,\sum_{x^{\alpha}<p\leqslant x/m}\frac{\omega(mp-1;\,x^{\gamma},x^{\beta})}{(\frac{\log x}{\log x^{\beta}})}\cdot\frac{\omega(mp+1;\,x^{\gamma},x^{\beta})}{(\frac{\log x}{\log x^{\beta}})}
=β2mx1αxα<px/mxβ<p1xγmp10(modp1)xβ<p2xγmp+10(modp2)1absentsuperscript𝛽2subscript𝑚superscript𝑥1𝛼subscriptsuperscript𝑥𝛼𝑝𝑥𝑚subscriptsuperscript𝑥𝛽subscript𝑝1superscript𝑥𝛾𝑚𝑝10modsubscript𝑝1subscriptsuperscript𝑥𝛽subscript𝑝2superscript𝑥𝛾𝑚𝑝10modsubscript𝑝21\displaystyle=\beta^{2}\sum_{m\leqslant x^{1-\alpha}}\,\sum_{x^{\alpha}<p\leqslant x/m}\sum_{\begin{subarray}{c}x^{\beta}<p_{1}\leqslant x^{\gamma}\\ mp-1\equiv 0\,(\text{mod}\,p_{1})\end{subarray}}\,\sum_{\begin{subarray}{c}x^{\beta}<p_{2}\leqslant x^{\gamma}\\ mp+1\equiv 0\,(\text{mod}\,p_{2})\end{subarray}}1
=β2mx1αxβ<p1,p2xγp1p2xα<px/mmp10(modp1)mp+10(modp2)1.absentsuperscript𝛽2subscript𝑚superscript𝑥1𝛼subscriptformulae-sequencesuperscript𝑥𝛽subscript𝑝1subscript𝑝2superscript𝑥𝛾subscript𝑝1subscript𝑝2subscriptsuperscript𝑥𝛼𝑝𝑥𝑚𝑚𝑝10modsubscript𝑝1𝑚𝑝10modsubscript𝑝21\displaystyle=\beta^{2}\sum_{m\leqslant x^{1-\alpha}}\,\mathop{\sum\ \sum}_{\begin{subarray}{c}x^{\beta}<p_{1},\,p_{2}\leqslant x^{\gamma}\\ p_{1}\neq p_{2}\end{subarray}}\sum_{\begin{subarray}{c}x^{\alpha}<p\leqslant x/m\\ mp-1\equiv 0\,(\textrm{mod}\,p_{1})\\ mp+1\equiv 0\,(\textrm{mod}\,p_{2})\end{subarray}}1.

D’après (5.3) et (5.4), on a donc

(5.5) nxP+(n1)<P+(n)>P+(n+1)xα<P+(n)x1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1expectationsuperscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1superscript𝑥𝛼superscript𝑃𝑛𝑥1\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)<P^{+}(n)>P^{+}(n+1)\\ x^{\alpha}<P^{+}(n)\leqslant x\end{subarray}}1 β2mx1αxβ<p1,p2xγp1p2xα<px/mpb(modp1p2)1absentsuperscript𝛽2subscript𝑚superscript𝑥1𝛼subscriptformulae-sequencesuperscript𝑥𝛽subscript𝑝1subscript𝑝2superscript𝑥𝛾subscript𝑝1subscript𝑝2subscriptsuperscript𝑥𝛼𝑝𝑥𝑚𝑝𝑏modsubscript𝑝1subscript𝑝21\displaystyle\geqslant\beta^{2}\sum_{m\leqslant x^{1-\alpha}}\,\mathop{\sum\ \sum}_{\begin{subarray}{c}x^{\beta}<p_{1},\,p_{2}\leqslant x^{\gamma}\\ p_{1}\neq p_{2}\end{subarray}}\sum_{\begin{subarray}{c}x^{\alpha}<p\leqslant x/m\\ p\equiv b\,(\textrm{mod}\,p_{1}p_{2})\end{subarray}}1
=𝕊1+𝕊2,absentsubscript𝕊1subscript𝕊2\displaystyle=\mathbb{S}_{1}+\mathbb{S}_{2},

𝕊1subscript𝕊1\displaystyle\mathbb{S}_{1} :=β2mx1αxβ<p1,p2xγp1p2π(x/m)π(xα)φ(p1p2),assignabsentsuperscript𝛽2subscript𝑚superscript𝑥1𝛼subscriptformulae-sequencesuperscript𝑥𝛽subscript𝑝1subscript𝑝2superscript𝑥𝛾subscript𝑝1subscript𝑝2𝜋𝑥𝑚𝜋superscript𝑥𝛼𝜑subscript𝑝1subscript𝑝2\displaystyle:=\beta^{2}\sum_{m\leqslant x^{1-\alpha}}\,\mathop{\sum\ \sum}_{\begin{subarray}{c}x^{\beta}<p_{1},\,p_{2}\leqslant x^{\gamma}\\ p_{1}\neq p_{2}\end{subarray}}\frac{\pi(x/m)-\pi(x^{\alpha})}{\varphi(p_{1}p_{2})},
𝕊2subscript𝕊2\displaystyle\mathbb{S}_{2} :=β2mx1αxβ<p1,p2xγp1p2{(π(x/m;b,p1p2)π(x/m)φ(p1p2))\displaystyle:=\beta^{2}\sum_{m\leqslant x^{1-\alpha}}\,\mathop{\sum\ \sum}_{\begin{subarray}{c}x^{\beta}<p_{1},\,p_{2}\leqslant x^{\gamma}\\ p_{1}\neq p_{2}\end{subarray}}\bigg{\{}\bigg{(}\pi(x/m;\,b,p_{1}p_{2})-\frac{\pi(x/m)}{\varphi(p_{1}p_{2})}\bigg{)}
(π(xα;b,p1p2)π(xα)φ(p1p2))}.\displaystyle\hskip 128.0374pt-\bigg{(}\pi(x^{\alpha};\,b,p_{1}p_{2})-\frac{\pi(x^{\alpha})}{\varphi(p_{1}p_{2})}\bigg{)}\bigg{\}}.

On majore 𝕊2subscript𝕊2\mathbb{S}_{2} en utilisant le théorème de Bombieri-Vinogradov [2, 20] qui est le cas du Lemme 3.3 avec l=1𝑙1l=1. On impose une condition sur γ𝛾\gamma et α𝛼\alpha:

(5.6) 2γ<α2\displaystyle 2\gamma<\frac{\alpha}{2}\cdot

On en déduit, en combinant les conditions (5.1) et (5.6)

(5.7) 45<α<1,1α<β<γ<α4\displaystyle\frac{4}{5}<\alpha<1,\qquad 1-\alpha<\beta<\gamma<\frac{\alpha}{4}\cdot

En procédant de manière similaire à l’estimation de 𝒮2subscript𝒮2\mathcal{S}_{2} dans (4.8), c’est-à-dire, à l’aide de l’inégalité de Cauchy-Schwarz et le théorème de Bombieri-Vinogradov, on obtient pour tout A>0𝐴0A>0

(5.8) 𝕊2x(logx)A.much-less-thansubscript𝕊2𝑥superscript𝑥𝐴\displaystyle\mathbb{S}_{2}\ll\frac{x}{(\log x)^{A}}.

Puis pour 𝕊1subscript𝕊1\mathbb{S}_{1}, on utilise le théorème des nombres premiers:

𝕊1subscript𝕊1\displaystyle\mathbb{S}_{1} =β2mx1α(π(xm)π(xα))xβ<p1,p2xγp1p21(p11)(p21)absentsuperscript𝛽2subscript𝑚superscript𝑥1𝛼𝜋𝑥𝑚𝜋superscript𝑥𝛼subscriptformulae-sequencesuperscript𝑥𝛽subscript𝑝1subscript𝑝2superscript𝑥𝛾subscript𝑝1subscript𝑝21subscript𝑝11subscript𝑝21\displaystyle=\beta^{2}\sum_{m\leqslant x^{1-\alpha}}\bigg{(}\pi\Big{(}\frac{x}{m}\Big{)}-\pi\big{(}x^{\alpha}\big{)}\bigg{)}\,\mathop{\sum\ \sum}_{\begin{subarray}{c}x^{\beta}<p_{1},\,p_{2}\leqslant x^{\gamma}\\ p_{1}\neq p_{2}\end{subarray}}\frac{1}{(p_{1}-1)(p_{2}-1)}
=β2mx1αx+o(x)mlog(xm)xβ<p1,p2xγ1p1p2+O(x1βlogx+mx1αxαlogx)absentsuperscript𝛽2subscript𝑚superscript𝑥1𝛼𝑥𝑜𝑥𝑚𝑥𝑚subscriptformulae-sequencesuperscript𝑥𝛽subscript𝑝1subscript𝑝2superscript𝑥𝛾1subscript𝑝1subscript𝑝2𝑂superscript𝑥1𝛽𝑥subscript𝑚superscript𝑥1𝛼superscript𝑥𝛼𝑥\displaystyle=\beta^{2}\sum_{m\leqslant x^{1-\alpha}}\frac{x+o(x)}{m\log(\frac{x}{m})}\,\mathop{\sum\ \sum}_{x^{\beta}<p_{1},\,p_{2}\leqslant x^{\gamma}}\frac{1}{p_{1}p_{2}}+O\bigg{(}\frac{x^{1-\beta}}{\log x}+\sum_{m\leqslant x^{1-\alpha}}\frac{x^{\alpha}}{\log x}\bigg{)}
=x(βlogγβ)21x1αdtt(logxlogt)+o(x)absent𝑥superscript𝛽𝛾𝛽2subscriptsuperscriptsuperscript𝑥1𝛼1d𝑡𝑡𝑥𝑡𝑜𝑥\displaystyle=x\bigg{(}\beta\log\frac{\gamma}{\beta}\bigg{)}^{2}\int^{x^{1-\alpha}}_{1}\frac{\text{d}t}{t(\log x-\log t)}+o(x)
=x(βlogγβ)2log1α+o(x).absent𝑥superscript𝛽𝛾𝛽21𝛼𝑜𝑥\displaystyle=x\bigg{(}\beta\log\frac{\gamma}{\beta}\bigg{)}^{2}\log\frac{1}{\alpha}+o(x).

À l’aide de Mathematica 9.0, on obtient

(5.9) s1~:=max45<α<11α<β<γ<α/4(βlogγβ)2log1α=(βlogγβ)2log1α>7×104\displaystyle\widetilde{s_{1}}:=\max_{\begin{subarray}{c}\frac{4}{5}<\alpha<1\\ 1-\alpha<\beta<\gamma<\alpha/4\end{subarray}}\bigg{(}\beta\log\frac{\gamma}{\beta}\bigg{)}^{2}\log\frac{1}{\alpha}=\bigg{(}\beta^{\prime}\log\frac{\gamma^{\prime}}{\beta^{\prime}}\bigg{)}^{2}\log\frac{1}{\alpha^{\prime}}>7\times 10^{-4}

avec

α0,895,β0,105,γ0,22375.formulae-sequencesuperscript𝛼0.895formulae-sequencesuperscript𝛽0.105superscript𝛾0.22375\alpha^{\prime}\approx 0,895,\qquad\beta^{\prime}\approx 0,105,\qquad\gamma^{\prime}\approx 0,22375.

Ainsi, on obtient

(5.10) nxP+(n1)<P+(n)>P+(n+1)x0,895<P+(n)x1>7×104x.subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1expectationsuperscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1superscript𝑥0.895superscript𝑃𝑛𝑥17superscript104𝑥\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)<P^{+}(n)>P^{+}(n+1)\\ x^{0,895}<P^{+}(n)\leqslant x\end{subarray}}1>7\times 10^{-4}x.

De manière similaire, on peut montrer que

(5.11) nxP+(n1)<P+(n)>P+(n+1)x0,858<P+(n)x0,8951>1,44×104xsubscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1expectationsuperscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1superscript𝑥0.858superscript𝑃𝑛superscript𝑥0.89511.44superscript104𝑥\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)<P^{+}(n)>P^{+}(n+1)\\ x^{0,858}<P^{+}(n)\leqslant x^{0,895}\end{subarray}}1>1,44\times 10^{-4}x

et

(5.12) nxP+(n1)<P+(n)>P+(n+1)x0,835<P+(n)x0,8581>4×105x.subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1expectationsuperscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1superscript𝑥0.835superscript𝑃𝑛superscript𝑥0.85814superscript105𝑥\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)<P^{+}(n)>P^{+}(n+1)\\ x^{0,835}<P^{+}(n)\leqslant x^{0,858}\end{subarray}}1>4\times 10^{-5}x.

En combinant les minorantions (5.10), (5.11) et (5.12), on obtient finalement l’estimation

nxP+(n1)<P+(n)>P+(n+1)x0,835<P+(n)x1>8,84×104x.subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1expectationsuperscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1superscript𝑥0.835superscript𝑃𝑛𝑥18.84superscript104𝑥\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)<P^{+}(n)>P^{+}(n+1)\\ x^{0,835}<P^{+}(n)\leqslant x\end{subarray}}1>8,84\times 10^{-4}x.

Ce qui implique le résultat.


6. Démonstration du Théorème 3

Sans perte de la généralité, on peut supposer que j0=0,subscript𝑗00j_{0}=0, c’est-à-dire,

P+(n)=min0jJ1P+(n+j).superscript𝑃𝑛subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑛𝑗P^{+}(n)=\min_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(n+j).

Soient y:=xαassign𝑦superscript𝑥𝛼y:=x^{\alpha} avec

0<α<12(J1)0<\alpha<\frac{1}{2(J-1)}\cdot

La méthode est analogue à la preuve de (1.6). On considère les entiers ylimit-from𝑦y-friables n𝑛n tels que P+(n+j)>ysuperscript𝑃𝑛𝑗𝑦P^{+}(n+j)>y:

nxP+(n)=min0jJ1P+(n+j)1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑛𝑗1\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n)=\min\limits_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(n+j)\end{subarray}}1 nS(x,y)(n+j,P(x,y))>1 1jJ11absentsubscript𝑛𝑆𝑥𝑦missing-subexpressionmissing-subexpression𝑛𝑗𝑃𝑥𝑦1missing-subexpressionmissing-subexpressionfor-all1𝑗𝐽11\displaystyle\geqslant\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x,\,y)\\ \vskip 1.42262pt\cr(n+j,\,P(x,y))>1\\ \vskip 1.42262pt\cr\forall\,1\leqslant j\leqslant J-1\end{subarray}}1
nS(x,y)ω(n+1;x,y)(logxlogy)ω(n+J1;x,y)(logxlogy)absentsubscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝜔𝑛1𝑥𝑦𝑥𝑦𝜔𝑛𝐽1𝑥𝑦𝑥𝑦\displaystyle\geqslant\sum_{n\in S(x,\,y)}\frac{\omega(n+1;\,x,y)}{(\frac{\log x}{\log y})}\cdots\frac{\omega(n+J-1;\,x,y)}{(\frac{\log x}{\log y})}
αJ1y<p1Yy<pJ1Ypipj(ij)nS(x,y)nj(modpj)j=1,2,,J11,absentsuperscript𝛼𝐽1subscriptsubscript𝑦subscript𝑝1𝑌subscript𝑦subscript𝑝𝐽1𝑌subscript𝑝𝑖subscript𝑝𝑗𝑖𝑗subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑛𝑗modsubscript𝑝𝑗𝑗1.2𝐽11\displaystyle\geqslant{\alpha}^{J-1}\mathop{\sum_{y<p_{1}\leqslant Y}\cdots\sum_{y<p_{J-1}\leqslant Y}}_{p_{i}\not=p_{j}\;(i\not=j)}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x,\,y)\\ n\equiv-j\,(\text{mod}\,p_{j})\\ j=1,2,\,\ldots\,,J-1\end{subarray}}1,

Y:=(x1/2/(logx)B)1/(J1)assign𝑌superscriptsuperscript𝑥12superscript𝑥𝐵1𝐽1Y:=(x^{1/2}/(\log x)^{B})^{1/(J-1)}.

D’après le théorème des restes chinois, il existe un entier a𝑎a tel que les congruences de la somme intérieur du membre de droite s’écrivent sous la forme na(modp1pJ1)𝑛𝑎modsubscript𝑝1subscript𝑝𝐽1n\equiv a(\textrm{mod}\ p_{1}\cdots p_{J-1}) car p1,,pJ1subscript𝑝1subscript𝑝𝐽1p_{1},\ldots,p_{J-1} sont premiers entre eux. On a donc

(6.1) nxP+(n)=min0jJ1P+(n+j)1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑛𝑗1\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n)=\min\limits_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(n+j)\end{subarray}}1 αJ1y<p1Yy<pJ1Ypipj(ij)nS(x,y)na(modp1pJ1)1absentsuperscript𝛼𝐽1subscriptsubscript𝑦subscript𝑝1𝑌subscript𝑦subscript𝑝𝐽1𝑌subscript𝑝𝑖subscript𝑝𝑗𝑖𝑗subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑛𝑎modsubscript𝑝1subscript𝑝𝐽11\displaystyle\geqslant\,{\alpha}^{J-1}\mathop{\sum_{y<p_{1}\leqslant Y}\cdots\sum_{y<p_{J-1}\leqslant Y}}_{p_{i}\not=p_{j}\;(i\not=j)}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x,\,y)\\ n\equiv a(\textrm{mod}\,p_{1}\cdots p_{J-1})\end{subarray}}1
=αJ1(𝒮3+𝒮4),absentsuperscript𝛼𝐽1subscript𝒮3subscript𝒮4\displaystyle={\alpha}^{J-1}(\mathcal{S}_{3}+\mathcal{S}_{4}),

𝒮3subscript𝒮3\displaystyle\mathcal{S}_{3} :=y<p1Yy<pJ1Ypipj(ij)Ψp1pJ1(x,y)φ(p1pJ1),assignabsentsubscriptsubscript𝑦subscript𝑝1𝑌subscript𝑦subscript𝑝𝐽1𝑌subscript𝑝𝑖subscript𝑝𝑗𝑖𝑗subscriptΨsubscript𝑝1subscript𝑝𝐽1𝑥𝑦𝜑subscript𝑝1subscript𝑝𝐽1\displaystyle:=\mathop{\sum_{y<p_{1}\leqslant Y}\cdots\sum_{y<p_{J-1}\leqslant Y}}_{p_{i}\not=p_{j}\;(i\not=j)}\frac{\Psi_{p_{1}\cdots p_{J-1}}(x,\,y)}{\varphi(p_{1}\cdots p_{J-1})},
𝒮4subscript𝒮4\displaystyle\mathcal{S}_{4} :=y<p1Yy<pJ1Ypipj(ij)(Ψ(x,y;a,p1pJ1)Ψp1pJ1(x,y)φ(p1pJ1)).assignabsentsubscriptsubscript𝑦subscript𝑝1𝑌subscript𝑦subscript𝑝𝐽1𝑌subscript𝑝𝑖subscript𝑝𝑗𝑖𝑗Ψ𝑥𝑦𝑎subscript𝑝1subscript𝑝𝐽1subscriptΨsubscript𝑝1subscript𝑝𝐽1𝑥𝑦𝜑subscript𝑝1subscript𝑝𝐽1\displaystyle:=\mathop{\sum_{y<p_{1}\leqslant Y}\cdots\sum_{y<p_{J-1}\leqslant Y}}_{p_{i}\not=p_{j}\;(i\not=j)}\bigg{(}\Psi(x,y;\,a,p_{1}\cdots p_{J-1})-\frac{\Psi_{p_{1}\cdots p_{J-1}}(x,y)}{\varphi(p_{1}\cdots p_{J-1})}\bigg{)}.

La somme 𝒮4subscript𝒮4\mathcal{S}_{4} se majore de la même façon que 𝒮2subscript𝒮2\mathcal{S}_{2}, en utilisant l’inégalité de Cauchy-Schwarz et le Lemme 3.2:

(6.2) 𝒮4x(logx)A.much-less-thansubscript𝒮4𝑥superscript𝑥𝐴\displaystyle\mathcal{S}_{4}\ll x(\log x)^{-A}.

Pour 𝒮3subscript𝒮3\mathcal{S}_{3}, la condition pipj(ij)subscript𝑝𝑖subscript𝑝𝑗𝑖𝑗p_{i}\neq p_{j}\,(i\neq j) peut être supprimée, car la contribution des puissances de nombres premiers est néglisable (puisque tous les pj>ysubscript𝑝𝑗𝑦p_{j}>y). On a donc

(6.3) 𝒮3subscript𝒮3\displaystyle\mathcal{S}_{3} =xρ(1α)y1<p1Y11p1y1<pJ1Y11pJ1+o(x)absent𝑥𝜌1𝛼subscriptsubscript𝑦1subscript𝑝1subscript𝑌11subscript𝑝1subscriptsubscript𝑦1subscript𝑝𝐽1subscript𝑌11subscript𝑝𝐽1𝑜𝑥\displaystyle=x\rho\bigg{(}\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\mathop{\sum_{y_{1}<p_{1}\leqslant Y_{1}}\frac{1}{p_{1}}\cdots\sum_{y_{1}<p_{J-1}\leqslant Y_{1}}}\frac{1}{p_{J-1}}+o(x)
=xρ(1α)(log12α(J1))J1+o(x).absent𝑥𝜌1𝛼superscript12𝛼𝐽1𝐽1𝑜𝑥\displaystyle=x\rho\bigg{(}\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\bigg{(}\log\frac{1}{2\alpha(J-1)}\bigg{)}^{J-1}+o(x).

On peut donc déduire que, par (6.1) (6.2) et (6.3)

nxP+(n)=min0jJ1P+(n+j)1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑛𝑗1\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n)=\min\limits_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(n+j)\end{subarray}}1 {f(J,α)x+o(1)}xabsent𝑓𝐽𝛼𝑥𝑜1𝑥\displaystyle\geqslant\{f(J,\alpha)x+o(1)\}x

f(J,α):=ρ(α1)(αlog(2α(J1)))J1.assign𝑓𝐽𝛼𝜌superscript𝛼1superscript𝛼2𝛼𝐽1𝐽1f(J,\alpha):=\rho(\alpha^{-1})(-\alpha\log(2\alpha(J-1)))^{J-1}.

La fonction αf(J,α)maps-to𝛼𝑓𝐽𝛼\alpha\mapsto f(J,\alpha) est continue et strictement positive sur ]0,12(J1)[]0,\frac{1}{2(J-1)}[ et

limα0+f(J,α)=0,limα(2(J1))1f(J,α)=0.formulae-sequencesubscript𝛼superscript0𝑓𝐽𝛼0subscript𝛼limit-fromsuperscript2𝐽11𝑓𝐽𝛼0\displaystyle\lim_{\alpha\rightarrow 0^{+}}f(J,\alpha)=0,\qquad\lim_{\alpha\rightarrow(2(J-1))^{-1}-}f(J,\alpha)=0.

Il existe donc un α0]0,12(J1)[\alpha_{0}\in\,]0,\frac{1}{2(J-1)}[ tel que

C3(J):=max0<α<12(J1)f(J,α)=f(J,α0)>0.assignsubscript𝐶3𝐽subscript0𝛼12𝐽1𝑓𝐽𝛼𝑓𝐽subscript𝛼00C_{3}(J):=\max_{0<\alpha<\frac{1}{2(J-1)}}f(J,\alpha)=f(J,\alpha_{0})>0.

Ce qui achève la démonstration du Théorème 3.


7. Démonstration du Théorème 4

Comme (1.6) du Théorème 1 et le Théorème 3, la démonstration du Théorème 4 suit le même fil que celle de (1.7) du Théorème 1.

Pour J𝐽J\in\mathbb{Z}, J3𝐽3J\geqslant 3, on peut supposer, sans perte de généralité, que j0=0subscript𝑗00j_{0}=0, i.e.

P+(n)=max0jJ1P+(n+j).superscript𝑃𝑛subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑛𝑗P^{+}(n)=\max_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(n+j).

Soient α,β,γ𝛼𝛽𝛾\alpha,\beta,\gamma tels que

(7.1) 2J22J1<α<1et1αβ<γ<α2(J1)formulae-sequence2𝐽22𝐽1𝛼1et1𝛼𝛽𝛾𝛼2𝐽1\frac{2J-2}{2J-1}<\alpha<1\qquad\text{et}\qquad\quad 1-\alpha\leqslant\beta<\gamma<\frac{\alpha}{2(J-1)}

trois paramètres à choisir plus tard. Étant donnés un entier m𝑚m et J1𝐽1J-1 nombres premiers distincts p1,,pJ1subscript𝑝1subscript𝑝𝐽1p_{1},\dots,p_{J-1} vérifiant

(7.2) 1mx1αetxβ<p1,p2,,pJ1xγ,formulae-sequence1𝑚superscript𝑥1𝛼etsuperscript𝑥𝛽subscript𝑝1subscript𝑝2subscript𝑝𝐽1superscript𝑥𝛾1\leqslant m\leqslant x^{1-\alpha}\qquad\text{et}\qquad x^{\beta}<p_{1},\,p_{2},\,\dots,\,p_{J-1}\leqslant x^{\gamma},

on considère le système d’équations de congruences :

(7.3) mp+10(modp1),mp+20(modp2),mp+J10(modpJ1).formulae-sequence𝑚𝑝10modsubscript𝑝1formulae-sequence𝑚𝑝20modsubscript𝑝2𝑚𝑝𝐽10modsubscript𝑝𝐽1\displaystyle\begin{split}mp+1&\equiv 0\,(\text{mod}\,p_{1}),\\ \vskip 0.0pt\cr mp+2&\equiv 0\,(\text{mod}\,p_{2}),\\ \vskip 0.0pt\cr&\hskip 7.11317pt\vdots\\ \vskip 0.0pt\cr mp+J-1&\equiv 0\,(\text{mod}\,p_{J-1}).\end{split}

En remarquant que la condition (7.1) garantit que pjmnot-dividessubscript𝑝𝑗𝑚p_{j}\nmid m pour 1jJ11𝑗𝐽11\leqslant j\leqslant J-1, le théorème chinois et (7.3), il existe b<p1p2pJ1𝑏subscript𝑝1subscript𝑝2subscript𝑝𝐽1b<p_{1}p_{2}\cdots p_{J-1} tel que (7.3) soit équivalent à

pb(modp1p2pJ1).𝑝𝑏modsubscript𝑝1subscript𝑝2subscript𝑝𝐽1\displaystyle p\equiv b\,(\text{mod}\,p_{1}p_{2}\cdots p_{J-1}).

Pour ces m𝑚m et p>xα𝑝superscript𝑥𝛼p>x^{\alpha}, il est facile de voir que

P+(mp)=max0jJ1P+(mp+j).superscript𝑃𝑚𝑝subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑚𝑝𝑗P^{+}(mp)=\max\limits_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(mp+j).

On a donc

nxP+(n)=max0jJ1P+(n+j)1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑛𝑗1\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n)=\max\limits_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(n+j)\end{subarray}}1 mx1αxα<px/m1jJ1ω(mp+j;xγ,xβ)(logxlogxβ)absentsubscript𝑚superscript𝑥1𝛼subscriptsuperscript𝑥𝛼𝑝𝑥𝑚subscriptproduct1𝑗𝐽1𝜔𝑚𝑝𝑗superscript𝑥𝛾superscript𝑥𝛽𝑥superscript𝑥𝛽\displaystyle\geqslant\sum_{m\leqslant x^{1-\alpha}}\,\sum_{x^{\alpha}<p\leqslant x/m}\,\prod_{1\leqslant j\leqslant J-1}\frac{\omega(mp+j;\,x^{\gamma},x^{\beta})}{(\frac{\log x}{\log x^{\beta}})}
=βJ1mx1αxβ<p1,,pJ1xγp1,,pJ1 sont distinctsxα<px/mpb(modp1p2pJ1)1absentsuperscript𝛽𝐽1subscript𝑚superscript𝑥1𝛼subscriptformulae-sequencesuperscript𝑥𝛽subscript𝑝1subscript𝑝𝐽1superscript𝑥𝛾p1,,pJ1 sont distinctssubscriptsuperscript𝑥𝛼𝑝𝑥𝑚𝑝𝑏modsubscript𝑝1subscript𝑝2subscript𝑝𝐽11\displaystyle=\beta^{J-1}\sum_{m\leqslant x^{1-\alpha}}\mathop{\sum\;\cdots\;\sum}_{\begin{subarray}{c}x^{\beta}<p_{1},\,\dots,\,p_{J-1}\leqslant x^{\gamma}\\ \text{$p_{1},\,\dots,\,p_{J-1}$ sont distincts}\end{subarray}}\;\sum_{\begin{subarray}{c}x^{\alpha}<p\leqslant x/m\\ p\equiv b\,(\text{mod}\,p_{1}p_{2}\cdots p_{J-1})\end{subarray}}1

Comme pour (6.3), la condition que p1,,pJ1subscript𝑝1subscript𝑝𝐽1p_{1},\,\dots,\,p_{J-1} soient distincts peut être supprimée puisque tous les pj>xβsubscript𝑝𝑗superscript𝑥𝛽p_{j}>x^{\beta}. En remarquant que p1pJ1xα/2subscript𝑝1subscript𝑝𝐽1superscript𝑥𝛼2p_{1}\cdots p_{J-1}\leqslant x^{\alpha/2}, on peut appliquer le théorème de Bombieri-Vinogradov (voir le Lemme 3.3 ci-dessus)

nxP+(n)=max0jJ1P+(n+j)1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛subscript0𝑗𝐽1superscript𝑃𝑛𝑗1\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n)=\max\limits_{0\leqslant j\leqslant J-1}P^{+}(n+j)\end{subarray}}1 βJ1mx1αxβ<p1,,pJ1xγπ(x/m)π(xα)φ(p1p2pJ1)+O(x(logx)A)absentsuperscript𝛽𝐽1subscript𝑚superscript𝑥1𝛼subscriptformulae-sequencesuperscript𝑥𝛽subscript𝑝1subscript𝑝𝐽1superscript𝑥𝛾𝜋𝑥𝑚𝜋superscript𝑥𝛼𝜑subscript𝑝1subscript𝑝2subscript𝑝𝐽1𝑂𝑥superscript𝑥𝐴\displaystyle\geqslant\beta^{J-1}\sum_{m\leqslant x^{1-\alpha}}\mathop{\sum\;\cdots\;\sum}_{x^{\beta}<p_{1},\,\dots,\,p_{J-1}\leqslant x^{\gamma}}\frac{\pi(x/m)-\pi(x^{\alpha})}{\varphi(p_{1}p_{2}\cdots p_{J-1})}+O\Big{(}\frac{x}{(\log x)^{A}}\Big{)}
(7.4) =x(βlogγβ)J1log1α+o(x).absent𝑥superscript𝛽𝛾𝛽𝐽11𝛼𝑜𝑥\displaystyle=x\bigg{(}\beta\log\frac{\gamma}{\beta}\bigg{)}^{J-1}\log\frac{1}{\alpha}+o(x).

Il est clair que la fonction continue (α,β,γ)(βlogγβ)J1log1αmaps-to𝛼𝛽𝛾superscript𝛽𝛾𝛽𝐽11𝛼(\alpha,\beta,\gamma)\mapsto\big{(}\beta\log\frac{\gamma}{\beta}\big{)}^{J-1}\log\frac{1}{\alpha} est strictement positive et on peut prendre

C4(J):=max(α,β,γ)vérifient (7.1)(βlogγβ)J1log1α>0,C_{4}(J):=\max_{(\alpha,\beta,\gamma)\;\text{v\'{e}rifient \eqref{cond:alphabetagamma}}}\bigg{(}\beta\log\frac{\gamma}{\beta}\bigg{)}^{J-1}\log\frac{1}{\alpha}>0,

ce qui achève la démonstration du Théorème 4.


8. Démonstration du Théorème 2(i)

Soient y=xα𝑦superscript𝑥𝛼y=x^{\alpha} et z=xβ𝑧superscript𝑥𝛽z=x^{\beta} avec 0<β<α120𝛽𝛼120<\beta<\alpha\leqslant\frac{1}{2}. Comme précédemment, on peut écrire

(8.1) nxPy+(n)<Py+(n+1)1subscript𝑛𝑥subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛11\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}_{y}(n)<P^{+}_{y}(n+1)\end{subarray}}1 nS(x;y,z)(n+1,P(y,z))>11absentsubscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑧missing-subexpressionmissing-subexpression𝑛1𝑃𝑦𝑧11\displaystyle\geqslant\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,y,z)\\ \vskip 2.84526pt\cr(n+1,\ P(y,z))>1\end{subarray}}1
nS(x;y,z)ω(n+1;y,z)(logxlogz)absentsubscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑧𝜔𝑛1𝑦𝑧𝑥𝑧\displaystyle\geqslant\sum_{n\in S(x;\,y,z)}\frac{\omega(n+1;\,y,z)}{(\tfrac{\log x}{\log z})}
=βz<pynS(x;y,z)n1(modp)1absent𝛽subscript𝑧𝑝𝑦subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑧𝑛1mod𝑝1\displaystyle=\beta\sum_{z<p\leqslant y}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,y,z)\\ n\equiv-1\,(\textrm{mod}\,p)\end{subarray}}1
=β(S1+S2),absent𝛽subscript𝑆1subscript𝑆2\displaystyle=\beta(S_{1}+S_{2}),

S1subscript𝑆1\displaystyle S_{1} :=z<py1φ(p)nS(x;y,z)(n,p)=11assignabsentsubscript𝑧𝑝𝑦1𝜑𝑝subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑧𝑛𝑝11\displaystyle:=\sum_{z<p\leqslant y}\frac{1}{\varphi(p)}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,y,z)\\ (n,\,p)=1\end{subarray}}1
S2subscript𝑆2\displaystyle S_{2} :=z<py(nS(x;y,z)n1(modp)11φ(p)nS(x;y,z)(n,p)=11).assignabsentsubscript𝑧𝑝𝑦subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑧𝑛1mod𝑝11𝜑𝑝subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑧𝑛𝑝11\displaystyle:=\sum_{z<p\leqslant y}\bigg{(}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,y,z)\\ n\equiv-1\,(\textrm{mod}\,p)\end{subarray}}1-\frac{1}{\varphi(p)}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,y,z)\\ (n,\,p)=1\end{subarray}}1\bigg{)}.

Pour S1subscript𝑆1S_{1}, en appliquant le Lemme 2.2 avec u=1/α𝑢1𝛼u=1/\alpha et λ=β/α𝜆𝛽𝛼\lambda=\beta/\alpha, on obtient pour α+β1𝛼𝛽1\alpha+\beta\leqslant 1

(8.2) S1subscript𝑆1\displaystyle S_{1} =z<py1φ(p)nS(x;y,z)1absentsubscript𝑧𝑝𝑦1𝜑𝑝subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑧1\displaystyle=\sum_{z<p\leqslant y}\frac{1}{\varphi(p)}\sum_{n\in S(x;\,y,z)}1
=z<py1p1xϑ0(βα,1α){1+O(1logz)}absentsubscript𝑧𝑝𝑦1𝑝1𝑥subscriptitalic-ϑ0𝛽𝛼1𝛼1𝑂1𝑧\displaystyle=\sum_{z<p\leqslant y}\frac{1}{p-1}\cdot x\vartheta_{0}\bigg{(}\frac{\beta}{\alpha},\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\bigg{\{}1+O\bigg{(}\frac{1}{\log z}\bigg{)}\bigg{\}}
=xϑ0(βα,1α)log(αβ)+o(x).absent𝑥subscriptitalic-ϑ0𝛽𝛼1𝛼𝛼𝛽𝑜𝑥\displaystyle=x\vartheta_{0}\bigg{(}\frac{\beta}{\alpha},\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\log\bigg{(}\frac{\alpha}{\beta}\bigg{)}+o(x).

Pour S2subscript𝑆2S_{2}, si yx1/2/(logx)B𝑦superscript𝑥12superscript𝑥𝐵y\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}, où B=B(A)𝐵𝐵𝐴B=B(A) est une grande constante, on a en appliquant la Proposition 1

(8.3) S2x(logx)A.much-less-thansubscript𝑆2𝑥superscript𝑥𝐴\displaystyle S_{2}\ll\frac{x}{(\log x)^{A}}.

De plus, si x1/2/(logx)B<yx1/2superscript𝑥12superscript𝑥𝐵𝑦superscript𝑥12x^{1/2}/(\log x)^{B}<y\leqslant x^{1/2}, une estimation triviale permet d’obtenir

(8.4) S2subscript𝑆2\displaystyle S_{2} x1/2/(logx)B<px1/2|nS(x;y,z)n1(modp)11φ(p)nS(x;y,z)(n,p)=11|+x(logx)Amuch-less-thanabsentsubscriptsuperscript𝑥12superscript𝑥𝐵𝑝superscript𝑥12subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑧𝑛1mod𝑝11𝜑𝑝subscript𝑛𝑆𝑥𝑦𝑧𝑛𝑝11𝑥superscript𝑥𝐴\displaystyle\ll\sum_{x^{1/2}/(\log x)^{B}<p\leqslant x^{1/2}}\bigg{|}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,y,z)\\ n\equiv-1\,(\textrm{mod}\,p)\end{subarray}}1-\frac{1}{\varphi(p)}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,y,z)\\ (n,\,p)=1\end{subarray}}1\bigg{|}+\frac{x}{(\log x)^{A}}
xx1/2/(logx)B<px1/21p+x(logx)Amuch-less-thanabsent𝑥subscriptsuperscript𝑥12superscript𝑥𝐵𝑝superscript𝑥121𝑝𝑥superscript𝑥𝐴\displaystyle\ll x\sum_{x^{1/2}/(\log x)^{B}<p\leqslant x^{1/2}}\frac{1}{p}+\frac{x}{(\log x)^{A}}
xlog2xlogx\displaystyle\ll\frac{x\log_{2}x}{\log x}\cdot

En reportant (8.2), (8.3) et (8.4) dans (8.1), on obtient pour 0<α120𝛼120<\alpha\leqslant\frac{1}{2}

(8.5) nxPy+(n)<Py+(n+1)1subscript𝑛𝑥subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛11\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}_{y}(n)<P^{+}_{y}(n+1)\end{subarray}}1 C(α)x,absent𝐶𝛼𝑥\displaystyle\geqslant C(\alpha)x,

C(α)𝐶𝛼C(\alpha) est définie par

(8.6) C(α):=max0<β<αϑ0(βα,1α)βlog(αβ)>0(0<α1/2)formulae-sequenceassign𝐶𝛼subscript0𝛽𝛼subscriptitalic-ϑ0𝛽𝛼1𝛼𝛽𝛼𝛽00𝛼12\displaystyle C(\alpha):=\max_{0<\beta<\alpha}\vartheta_{0}\bigg{(}\frac{\beta}{\alpha},\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\beta\log\bigg{(}\frac{\alpha}{\beta}\bigg{)}>0\qquad(0<\alpha\leqslant 1/2)

et ϑ0subscriptitalic-ϑ0\vartheta_{0} est définie par (2.3). Ce qui achève la démonstration du Théorème 2(i).


9. Démonstration du Théorème 2(ii)

9.1. Point de départ

Pour y=xα𝑦superscript𝑥𝛼y=x^{\alpha} avec 12<α112𝛼1\frac{1}{2}<\alpha\leqslant 1 et 1αc121𝛼𝑐121-\alpha\leqslant c\leqslant\frac{1}{2}, on peut écrire

(9.1) nxPy+(n)<Py+(n+1)1subscript𝑛𝑥subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛11\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}_{y}(n)<P^{+}_{y}(n+1)\end{subarray}}1 =nxyP+(n+1)>x1c1nxyP+(n)>P+(n+1)>x1c1+nxPy+(n)<Py+(n+1)x1c1absentsubscript𝑛𝑥𝑦superscript𝑃𝑛1superscript𝑥1𝑐1subscript𝑛𝑥𝑦superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1superscript𝑥1𝑐1subscript𝑛𝑥subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛1superscript𝑥1𝑐1\displaystyle=\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ y\geqslant P^{+}(n+1)>x^{1-c}\end{subarray}}1-\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ y\geqslant P^{+}(n)>P^{+}(n+1)>x^{1-c}\end{subarray}}1+\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}_{y}(n)<P^{+}_{y}(n+1)\leqslant x^{1-c}\end{subarray}}1
=:𝒮A𝒮B+𝒮C.\displaystyle=:\mathscr{S}_{A}-\mathscr{S}_{B}+\mathscr{S}_{C}.

Il reste à maintenant minorer 𝒮Asubscript𝒮𝐴\mathscr{S}_{A}, 𝒮Csubscript𝒮𝐶\mathscr{S}_{C} et majorer 𝒮B.subscript𝒮𝐵\mathscr{S}_{B}.

9.2. Estimation de la somme 𝒮Asubscript𝒮𝐴\mathscr{S}_{A}

Pour 𝒮Asubscript𝒮𝐴\mathscr{S}_{A}, d’après le Lemme 2.3, on a

(9.2) 𝒮Asubscript𝒮𝐴\displaystyle\mathscr{S}_{A} =x{ρ(logxlogy)ρ(logxlogx1c)}+o(x)absent𝑥𝜌𝑥𝑦𝜌𝑥superscript𝑥1𝑐𝑜𝑥\displaystyle=x\bigg{\{}\rho\bigg{(}\frac{\log x}{\log y}\bigg{)}-\rho\bigg{(}\frac{\log x}{\log x^{1-c}}\bigg{)}\bigg{\}}+o(x)
=x{ρ(1α)ρ(11c)}+o(x)absent𝑥𝜌1𝛼𝜌11𝑐𝑜𝑥\displaystyle=x\bigg{\{}\rho\bigg{(}\frac{1}{\alpha}\bigg{)}-\rho\bigg{(}\frac{1}{1-c}\bigg{)}\bigg{\}}+o(x)
=xlog(α1c)+o(x)absent𝑥𝛼1𝑐𝑜𝑥\displaystyle=x\log\bigg{(}\frac{\alpha}{1-c}\bigg{)}+o(x)

pour 121cα1121𝑐𝛼1\frac{1}{2}\leqslant 1-c\leqslant\alpha\leqslant 1, où on a utilisé le fait que ρ(u)=1logu(1u2)𝜌𝑢1𝑢1𝑢2\rho(u)=1-\log u\;(1\leqslant u\leqslant 2).

9.3. Estimation de la somme 𝒮Bsubscript𝒮𝐵\mathscr{S}_{B}

Pour 𝒮Bsubscript𝒮𝐵\mathscr{S}_{B}, on utilise le crible de Rosser-Iwaniec comme l’auteur l’a fait dans [21]. On observe tout d’abord que, 𝒮Bsubscript𝒮𝐵\mathscr{S}_{B} compte le nombre des entiers n𝑛n tels que n=ap=bp1,𝑛𝑎𝑝𝑏superscript𝑝1n=ap=bp^{\prime}-1, avec x1c<p<py.superscript𝑥1𝑐superscript𝑝𝑝𝑦x^{1-c}<p^{\prime}<p\leqslant y. On a ainsi

𝒮Bsubscript𝒮𝐵\displaystyle\mathscr{S}_{B} |{nx:n=ap=bp1,x1α<a<bxc}|+o(x)absentconditional-set𝑛𝑥formulae-sequence𝑛𝑎𝑝𝑏superscript𝑝1superscript𝑥1𝛼𝑎𝑏superscript𝑥𝑐𝑜𝑥\displaystyle\leqslant\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\ n=ap=bp^{\prime}-1,\ x^{1-\alpha}<a<b\leqslant x^{c}\big{\}}\big{|}+o(x)
x1α<bxc|{n𝒜(b):nest premier}|+o(x),absentsubscriptsuperscript𝑥1𝛼𝑏superscript𝑥𝑐conditional-set𝑛𝒜𝑏𝑛est premier𝑜𝑥\displaystyle\leqslant\sum_{x^{1-\alpha}<b\leqslant x^{c}}\big{|}\big{\{}n\in\mathscr{A}(b):n\ \text{est premier}\big{\}}\big{|}+o(x),

𝒜(b):={ap+1b:apx,x1α<a<b,ap+10(modb)}.assign𝒜𝑏conditional-set𝑎𝑝1𝑏formulae-sequenceformulae-sequence𝑎𝑝𝑥superscript𝑥1𝛼𝑎𝑏𝑎𝑝10mod𝑏\mathscr{A}(b):=\bigg{\{}\frac{ap+1}{b}:\,ap\leqslant x,\,x^{1-\alpha}<a<b,\,ap+1\equiv 0\,(\textrm{mod}\,b)\bigg{\}}.

On prend 𝒫={p:pest premier}𝒫conditional-set𝑝𝑝est premier\mathcal{P}=\{p:\ p\ \text{est premier}\}, et on déduit que, pour bxc𝑏superscript𝑥𝑐b\leqslant x^{c} et dP(z):=p<zpassignconditional𝑑𝑃𝑧subscriptproduct𝑝𝑧𝑝d\mid P(z):=\prod_{p<z}p, où z𝑧z sera explicité plus tard,

(9.3) |𝒜d(b)|subscript𝒜𝑑𝑏\displaystyle|\mathscr{A}_{d}(b)| =|{ap+1b:apx,x1α<a<b,ap+10(modbd)}|absentconditional-set𝑎𝑝1𝑏formulae-sequenceformulae-sequence𝑎𝑝𝑥superscript𝑥1𝛼𝑎𝑏𝑎𝑝1annotated0moduloabsent𝑏𝑑\displaystyle=\bigg{|}\bigg{\{}\frac{ap+1}{b}:\,ap\leqslant x,\ x^{1-\alpha}<a<b,ap+1\equiv 0\,(\bmod\,bd)\bigg{\}}\bigg{|}
=x1α<a<b(a,bd)=1li(x/a)φ(bd)+x1α<a<b(a,bd)=1E(x/a;a¯,bd),absentsubscriptsuperscript𝑥1𝛼𝑎𝑏𝑎𝑏𝑑1li𝑥𝑎𝜑𝑏𝑑subscriptsuperscript𝑥1𝛼𝑎𝑏𝑎𝑏𝑑1𝐸𝑥𝑎¯𝑎𝑏𝑑\displaystyle=\sum_{\begin{subarray}{c}x^{1-\alpha}<a<b\\ (a,\,bd)=1\end{subarray}}\ \frac{\text{li}\,(x/a)}{\varphi(bd)}+\sum_{\begin{subarray}{c}x^{1-\alpha}<a<b\\ (a,\,bd)=1\end{subarray}}E(x/a;\,-\overline{a},bd),

E(x;a,q):=π(x;a,q)lixφ(q),aa¯1(modbd).formulae-sequenceassign𝐸𝑥𝑎𝑞𝜋𝑥𝑎𝑞li𝑥𝜑𝑞𝑎¯𝑎1mod𝑏𝑑\displaystyle E(x;\,a,q):=\pi(x;\,a,q)-\frac{\text{li}\,x}{\varphi(q)},\qquad a\overline{a}\equiv 1\,({\rm mod}\,bd).

Pour la première somme du membre de droit de (9.3), en utilisant le théorème des nombres premiers et la formule d’inversion de Möbius, on a

x1α<a<b(a,bd)=1li(x/a)φ(bd)subscriptsuperscript𝑥1𝛼𝑎𝑏𝑎𝑏𝑑1li𝑥𝑎𝜑𝑏𝑑\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}x^{1-\alpha}<a<b\\ (a,\,bd)=1\end{subarray}}\ \frac{\text{li}\,(x/a)}{\varphi(bd)} =1φ(bd)x1α<a<b(a,bd)=1xalog(x/a){1+O(1logx)}absent1𝜑𝑏𝑑subscriptsuperscript𝑥1𝛼𝑎𝑏𝑎𝑏𝑑1𝑥𝑎𝑥𝑎1𝑂1𝑥\displaystyle=\frac{1}{\varphi(bd)}\sum_{\begin{subarray}{c}x^{1-\alpha}<a<b\\ (a,\,bd)=1\end{subarray}}\ \frac{x}{a\log(x/a)}\bigg{\{}1+O\bigg{(}\frac{1}{\log x}\bigg{)}\bigg{\}}
={1+o(1)}xφ(bd)x1α<a<b1alog(x/a)q(a,bd)μ(q)absent1𝑜1𝑥𝜑𝑏𝑑subscriptsuperscript𝑥1𝛼𝑎𝑏1𝑎𝑥𝑎subscriptconditional𝑞𝑎𝑏𝑑𝜇𝑞\displaystyle=\big{\{}1+o(1)\big{\}}\frac{x}{\varphi(bd)}\sum_{x^{1-\alpha}<a<b}\frac{1}{a\log(x/a)}\sum_{q\mid(a,\,bd)}\mu(q)
={1+o(1)}xφ(bd)qbdμ(q)qx1α<aq<b1alog(x/aq)\displaystyle=\big{\{}1+o(1)\big{\}}\frac{x}{\varphi(bd)}\sum_{q\mid bd}\frac{\mu(q)}{q}\sum_{x^{1-\alpha}<aq<b}\frac{1}{a\log(x/aq)}\cdot

Par une intégration par parties, on obtient

(9.4) x1α<a<b(a,bd)=1li(x/a)φ(bd)subscriptsuperscript𝑥1𝛼𝑎𝑏𝑎𝑏𝑑1li𝑥𝑎𝜑𝑏𝑑\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}x^{1-\alpha}<a<b\\ (a,\,bd)=1\end{subarray}}\ \frac{\text{li}\,(x/a)}{\varphi(bd)} ={1+o(1)}xφ(bd)qbdμ(q)q{x1α/qb/qdttlog(x/tq)+o(1)}absent1𝑜1𝑥𝜑𝑏𝑑subscriptconditional𝑞𝑏𝑑𝜇𝑞𝑞subscriptsuperscript𝑏𝑞superscript𝑥1𝛼𝑞d𝑡𝑡𝑥𝑡𝑞𝑜1\displaystyle=\big{\{}1+o(1)\big{\}}\frac{x}{\varphi(bd)}\sum_{q\mid bd}\frac{\mu(q)}{q}\bigg{\{}\int^{b/q}_{x^{1-\alpha}/q}\frac{{\rm{d}}t}{t\log(x/tq)}+o(1)\bigg{\}}
={log(αlogxlog(x/b))+o(1)}xφ(bd)qbdμ(q)qabsent𝛼𝑥𝑥𝑏𝑜1𝑥𝜑𝑏𝑑subscriptconditional𝑞𝑏𝑑𝜇𝑞𝑞\displaystyle=\bigg{\{}\log\bigg{(}\frac{\alpha\log x}{\log(x/b)}\bigg{)}+o(1)\bigg{\}}\frac{x}{\varphi(bd)}\sum_{q\mid bd}\frac{\mu(q)}{q}
={log(αlogxlog(x/b))+o(1)}xbd\displaystyle=\bigg{\{}\log\bigg{(}\frac{\alpha\log x}{\log(x/b)}\bigg{)}+o(1)\bigg{\}}\,\frac{x}{bd}\cdot

Compte tenu de (9.3) et (9.4), on en déduit que

|𝒜d(b)|=w(d)dX+r(𝒜(b),d)subscript𝒜𝑑𝑏𝑤𝑑𝑑𝑋𝑟𝒜𝑏𝑑|\mathscr{A}_{d}(b)|=\frac{w(d)}{d}X+r\big{(}\mathscr{A}(b),d\big{)}

avec

w(d)=1,X=xb{log(αlogxlog(x/b))+o(1)},r(𝒜(b),d)=x1α<a<b(a,bd)=1E(x/a;a¯,bd).formulae-sequence𝑤𝑑1formulae-sequence𝑋𝑥𝑏𝛼𝑥𝑥𝑏𝑜1𝑟𝒜𝑏𝑑subscriptsuperscript𝑥1𝛼𝑎𝑏𝑎𝑏𝑑1𝐸𝑥𝑎¯𝑎𝑏𝑑w(d)=1,\quad X=\frac{x}{b}\,\bigg{\{}\log\bigg{(}\frac{\alpha\log x}{\log(x/b)}\bigg{)}+o(1)\bigg{\}},\quad r\big{(}\mathscr{A}(b),d\big{)}=\sum_{\begin{subarray}{c}x^{1-\alpha}<a<b\\ (a,\,bd)=1\end{subarray}}E(x/a;\,-\overline{a},bd).

On peut donc appliquer le Lemme 2.1 avec D=z2=x4/7ε/b𝐷superscript𝑧2superscript𝑥47𝜀𝑏D=z^{2}=x^{4/7-\varepsilon}/b et obtenir

S(𝒜(b);𝒫,z){1+o(1)}2Xlog(x4/7ε/b)+<Ld<D,dP(z)λ+(d)r(𝒜(b),d),𝑆𝒜𝑏𝒫𝑧1𝑜12𝑋superscript𝑥47𝜀𝑏subscript𝐿subscript𝑑bra𝐷𝑑𝑃𝑧superscriptsubscript𝜆𝑑𝑟𝒜𝑏𝑑S(\mathscr{A}(b);\mathcal{P},z)\leqslant\{1+o(1)\}\frac{2X}{\log(x^{4/7-\varepsilon}/b)}+\sum_{\ell<L}\,\sum_{d<D,\,d\mid P(z)}\lambda_{\ell}^{+}(d)\,r\big{(}\mathscr{A}(b),d\big{)},

L:=exp(8/ε3)assign𝐿8superscript𝜀3L:=\exp(8/\varepsilon^{3}) et on a utilisé la formule de Mertens

V(z)=p<z(11p)=2eγlog(x4/7ε/b){1+o(1)}.𝑉𝑧subscriptproduct𝑝𝑧11𝑝2superscripte𝛾superscript𝑥47𝜀𝑏1𝑜1V(z)=\prod_{p<z}\bigg{(}1-\frac{1}{p}\bigg{)}=\frac{2\mathrm{e}^{-\gamma}}{\log(x^{4/7-\varepsilon}/b)}\big{\{}1+o(1)\big{\}}.

Compte tenu de l’évaluation

|{n𝒜(b):nest premier}|S(𝒜(b);𝒫,z)+z,conditional-set𝑛𝒜𝑏𝑛est premier𝑆𝒜𝑏𝒫𝑧𝑧\big{|}\{n\in\mathscr{A}(b):\,n\ \text{est premier}\}\big{|}\leqslant S(\mathscr{A}(b);\mathcal{P},z)+z,

on obtient

(9.5) 𝒮Bsubscript𝒮𝐵\displaystyle\mathscr{S}_{B} x1α<bxc(S(𝒜(b);𝒫,z)+z)absentsubscriptsuperscript𝑥1𝛼𝑏superscript𝑥𝑐𝑆𝒜𝑏𝒫𝑧𝑧\displaystyle\leqslant\sum_{x^{1-\alpha}<b\leqslant x^{c}}\big{(}S(\mathscr{A}(b);\mathcal{P},z)+z\big{)}
{1+o(1)}𝒮B1+𝒮B2+O(x(logx)1),absent1𝑜1subscript𝒮𝐵1subscript𝒮𝐵2𝑂𝑥superscript𝑥1\displaystyle\leqslant\big{\{}1+o(1)\big{\}}\mathscr{S}_{B1}+\mathscr{S}_{B2}+O\big{(}x(\log x)^{-1}\big{)},

𝒮B1subscript𝒮𝐵1\displaystyle\mathscr{S}_{B1} :=x1α<bxc2xblog(x4/7ε/b)log(αlogxlog(x/b)),assignabsentsubscriptsuperscript𝑥1𝛼𝑏superscript𝑥𝑐2𝑥𝑏superscript𝑥47𝜀𝑏𝛼𝑥𝑥𝑏\displaystyle:=\sum_{x^{1-\alpha}<b\leqslant x^{c}}\frac{2x}{b\log(x^{4/7-\varepsilon}/b)}\log\bigg{(}\frac{\alpha\log x}{\log(x/b)}\bigg{)},
𝒮B2subscript𝒮𝐵2\displaystyle\mathscr{S}_{B2} :=<Lx1α<bxcd<DdP(z)λ+(d)r(𝒜(b),d).assignabsentsubscript𝐿subscriptsuperscript𝑥1𝛼𝑏superscript𝑥𝑐subscript𝑑𝐷conditional𝑑𝑃𝑧superscriptsubscript𝜆𝑑𝑟𝒜𝑏𝑑\displaystyle:=\sum_{\ell<L}\,\sum_{x^{1-\alpha}<b\leqslant x^{c}}\,\sum_{\begin{subarray}{c}d<D\\ d\mid P(z)\end{subarray}}\lambda_{\ell}^{+}(d)\,r\big{(}\mathscr{A}(b),d\big{)}.

Nous allons majorer 𝒮B2subscript𝒮𝐵2\mathscr{S}_{B2} à l’aide de la Proposition 2. Pour cela, écrivons d’abord,

𝒮B2subscript𝒮𝐵2\displaystyle\mathscr{S}_{B2} =<L/2<bd<DdP(z)λ+(d){x1α<a<b(a,bd)=1(π(x;a,1,bd)li(x/a)φ(bd))}.absentsubscript𝐿subscriptsubscript2𝑏subscript𝑑𝐷conditional𝑑𝑃𝑧superscriptsubscript𝜆𝑑subscriptsuperscript𝑥1𝛼𝑎𝑏𝑎𝑏𝑑1𝜋𝑥𝑎1𝑏𝑑li𝑥𝑎𝜑𝑏𝑑\displaystyle=\sum_{\ell<L}\sum_{\mathcal{B}}\sum_{\mathcal{B}/2<b\leqslant\mathcal{B}}\sum_{\begin{subarray}{c}d<D\\ d\mid P(z)\end{subarray}}\lambda_{\ell}^{+}(d)\,\bigg{\{}\sum_{\begin{subarray}{c}x^{1-\alpha}<a<b\\ (a,\,bd)=1\end{subarray}}\Big{(}\pi(x;\,a,-1,bd)-\frac{{\rm{li}}\,(x/a)}{\varphi(bd)}\Big{)}\bigg{\}}.

De plus, on impose une condition sur c𝑐c

c2/7ε𝑐27𝜀c\leqslant 2/7-\varepsilon

telle que

xc<D=x4/7ε/b.superscript𝑥𝑐𝐷superscript𝑥47𝜀𝑏x^{c}<D=x^{4/7-\varepsilon}/b.

Désignons la fonction λsubscript𝜆\lambda_{\ell} par

(9.6) λ(q):=/2<bd<D,dP(z)bd=q𝟙]/2,](b)λ+(d),\displaystyle\lambda_{\ell}(q):=\mathop{\sum_{\mathcal{B}/2<b\leqslant\mathcal{B}}\,\sum_{d<D,\,d\mid P(z)}}_{bd=q}\mathbb{1}_{]\mathcal{B}/2,\,\mathcal{B}]}(b)\,\lambda_{\ell}^{+}(d),

𝟙]/2,](b)={1si/2<b,0sinon.\displaystyle\mathbb{1}_{]\mathcal{B}/2,\,\mathcal{B}]}(b)=\left\{\begin{array}[]{ll}1&\quad\textmd{si}\ \ \mathcal{B}/2<b\leqslant\mathcal{B},\\ \vskip 2.84526pt\cr 0&\quad\textmd{sinon}.\end{array}\right.

Pour utiliser la Proposition 2, il faut démontrer que λ(q)subscript𝜆𝑞\lambda_{\ell}(q) est bien factorisable de niveau Q=D.𝑄𝐷Q=\mathcal{B}D. Pour toute décomposition x4/7ε=D=Q1Q2,superscript𝑥47𝜀𝐷subscript𝑄1subscript𝑄2x^{4/7-\varepsilon}=\mathcal{B}D=Q_{1}Q_{2}, Q1,Q21subscript𝑄1subscript𝑄21Q_{1},Q_{2}\geqslant 1, compte tenu de D,𝐷\mathcal{B}\leqslant D, il existe un i{1,2}𝑖1.2i\in\{1,2\} tel que Qix2/7εDsubscript𝑄𝑖superscript𝑥27𝜀𝐷Q_{i}\leqslant x^{2/7-\varepsilon}\leqslant D. Sans perte de la généralité, on peut supposer que Q1Dsubscript𝑄1𝐷Q_{1}\leqslant D. Puisque λ+superscriptsubscript𝜆\lambda_{\ell}^{+} est une fonction bien factorisable de niveau D𝐷D, il existe deux fonctions arithmétiques λ1+superscriptsubscript𝜆1\lambda_{1}^{+} de niveau Q1subscript𝑄1Q_{1} et λ2+superscriptsubscript𝜆2\lambda_{2}^{+} de niveau D/Q1𝐷subscript𝑄1D/Q_{1} telles que

λ+=λ1+λ2+.superscriptsubscript𝜆superscriptsubscript𝜆1superscriptsubscript𝜆2\lambda_{\ell}^{+}=\lambda_{1}^{+}\ast\lambda_{2}^{+}.

Ainsi, on peut trouver deux fonctions arithmétiques λ1+superscriptsubscript𝜆1\lambda_{1}^{+} de niveau Q1subscript𝑄1Q_{1} et λ2+𝟙]/2,]\lambda_{2}^{+}\ast\mathbb{1}_{]\mathcal{B}/2,\,\mathcal{B}]} de niveau Q2=(D/Q1)subscript𝑄2𝐷subscript𝑄1Q_{2}=(D/Q_{1})\cdot\mathcal{B} telles que

λ=λ1+(λ2+𝟙]/2,]).\lambda=\lambda_{1}^{+}\ast\big{(}\lambda_{2}^{+}\ast\mathbb{1}_{]\mathcal{B}/2,\,\mathcal{B}]}\big{)}.

Cela montre que λ𝜆\lambda est une fonction bien factorisable de niveau D=x4/7ε𝐷superscript𝑥47𝜀\mathcal{B}D=x^{4/7-\varepsilon}. En appliquant la Proposition 2 avec λ(q)𝜆𝑞\lambda(q) définie par (9.6) et (L1,L2,a,)=(x1α,b,1,a)subscript𝐿1subscript𝐿2𝑎superscript𝑥1𝛼𝑏1𝑎(L_{1},L_{2},a,\ell)=(x^{1-\alpha},b,-1,a), on obtient

/2<bd<DdP(z)λ+(d){x1α<a<b(a,bd)=1(π(x;a,1,bd)li(x/a)φ(q))}x(logx)2\sum_{\mathcal{B}/2<b\leqslant\mathcal{B}}\,\sum_{\begin{subarray}{c}d<D\\ d\mid P(z)\end{subarray}}\lambda_{\ell}^{+}(d)\,\bigg{\{}\sum_{\begin{subarray}{c}x^{1-\alpha}<a<b\\ (a,\,bd)=1\end{subarray}}\Big{(}\pi(x;\,a,-1,bd)-\frac{{\rm{li}}\,(x/a)}{\varphi(q)}\Big{)}\bigg{\}}\ll\frac{x}{(\log x)^{2}}\cdot

D’où

(9.7) 𝒮B2xlogx\mathscr{S}_{B2}\ll\frac{x}{\log x}\cdot

Pour 𝒮B1subscript𝒮𝐵1\mathscr{S}_{B1}, en utilisant une intégration par parties on a

(9.8) 𝒮B1subscript𝒮𝐵1\displaystyle\mathscr{S}_{B1} =2x{1+o(1)}x1αxclog(αlogxlog(x/t))dttlog(x4/7ε/t)absent2𝑥1𝑜1superscriptsubscriptsuperscript𝑥1𝛼superscript𝑥𝑐𝛼𝑥𝑥𝑡d𝑡𝑡superscript𝑥47𝜀𝑡\displaystyle=2x\{1+o(1)\}\int_{x^{1-\alpha}}^{x^{c}}\log\bigg{(}\frac{\alpha\log x}{\log(x/t)}\bigg{)}\frac{\text{d}t}{t\log(x^{4/7-\varepsilon}/t)}
=x{21αclog(α1t)dt47t+oc,ε,α(1)}.absent𝑥2superscriptsubscript1𝛼𝑐𝛼1𝑡d𝑡47𝑡subscript𝑜𝑐𝜀𝛼1\displaystyle=x\bigg{\{}2\int_{1-\alpha}^{c}\log\bigg{(}\frac{\alpha}{1-t}\bigg{)}\frac{{\rm{d}}t}{\frac{4}{7}-t}+o_{c,\,\varepsilon,\,\alpha}(1)\bigg{\}}.

En reportant (9.7) et (9.8) dans (9.5), on arrive à l’inégalité

(9.9) 𝒮Bx{21αclog(α1t)dt47t+oc,ε,α(1)}subscript𝒮𝐵𝑥2superscriptsubscript1𝛼𝑐𝛼1𝑡d𝑡47𝑡subscript𝑜𝑐𝜀𝛼1\displaystyle\mathscr{S}_{B}\leqslant x\bigg{\{}2\int_{1-\alpha}^{c}\log\bigg{(}\frac{\alpha}{1-t}\bigg{)}\frac{{\rm{d}}t}{\frac{4}{7}-t}+o_{c,\,\varepsilon,\,\alpha}(1)\bigg{\}}

avec

0<c27ε,1cα1.formulae-sequence0𝑐27𝜀1𝑐𝛼1\displaystyle 0<c\leqslant\tfrac{2}{7}-\varepsilon,\quad 1-c\leqslant\alpha\leqslant 1.

De manière similaire, en utilisant le Lemme 3.3 à la place de la Proposition 2, on peut montrer

(9.10) 𝒮Bx{21αclog(α1t)dt12t+oc,ε,α(1)}subscript𝒮𝐵𝑥2superscriptsubscript1𝛼𝑐𝛼1𝑡d𝑡12𝑡subscript𝑜𝑐𝜀𝛼1\displaystyle\mathscr{S}_{B}\leqslant x\bigg{\{}2\int_{1-\alpha}^{c}\log\bigg{(}\frac{\alpha}{1-t}\bigg{)}\frac{{\rm{d}}t}{\frac{1}{2}-t}+o_{c,\,\varepsilon,\,\alpha}(1)\bigg{\}}

avec

27ε<c<12,1cα1.formulae-sequence27𝜀𝑐121𝑐𝛼1\displaystyle\tfrac{2}{7}-\varepsilon<c<\tfrac{1}{2},\qquad 1-c\leqslant\alpha\leqslant 1.

9.4. Estimation de la somme 𝒮Csubscript𝒮𝐶\mathscr{S}_{C}

En vue de traiter 𝒮Csubscript𝒮𝐶\mathscr{S}_{C}, on a tout d’abord pour B𝐵B assez grand

𝒮C:=nxPy+(n)<Py+(n+1)x1c1assignsubscript𝒮𝐶subscript𝑛𝑥subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛1superscript𝑥1𝑐1\displaystyle\mathscr{S}_{C}:=\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}_{y}(n)<P^{+}_{y}(n+1)\leqslant x^{1-c}\end{subarray}}1 nS(x;y,xδ)(n+1,P(x1c,xδ))>11absentsubscript𝑛𝑆𝑥𝑦superscript𝑥𝛿𝑛1𝑃superscript𝑥1𝑐superscript𝑥𝛿11\displaystyle\geqslant\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,y,\,x^{\delta})\\ (n+1,\,P(x^{1-c},\,x^{\delta}))>1\end{subarray}}1
nS(x;xα,xδ)(n+1,P(x1/2/(logx)B,xδ))>11absentsubscript𝑛𝑆𝑥superscript𝑥𝛼superscript𝑥𝛿𝑛1𝑃superscript𝑥12superscript𝑥𝐵superscript𝑥𝛿11\displaystyle\geqslant\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,x^{\alpha},\,x^{\delta})\\ (n+1,\,P(x^{1/2}/(\log x)^{B},\,x^{\delta}))>1\end{subarray}}1

121c<α1121𝑐𝛼1\frac{1}{2}\leqslant 1-c<\alpha\leqslant 1, δ𝛿\delta est un paramètre satisfaisant cδ12𝑐𝛿12c\leqslant\delta\leqslant\frac{1}{2}. On rappelle la définition de ω(n+1;y,y1)𝜔𝑛1𝑦subscript𝑦1\omega(n+1;\,y,\,y_{1}) dans (4.2) et obtient

ω(n+1;x1/2/(logx)B,xδ)logxlogxδ=1δ,𝜔𝑛1superscript𝑥12superscript𝑥𝐵superscript𝑥𝛿𝑥superscript𝑥𝛿1𝛿\omega\big{(}n+1;\,x^{1/2}/(\log x)^{B},\,x^{\delta}\big{)}\leqslant\frac{\log x}{\log x^{\delta}}=\frac{1}{\delta},

d’où

(9.13) δω(n+1;x1/2/(logx)B,xδ){1si(n+1,xδ<px1/2/(logx)Bp)>1,=0sinon.𝛿𝜔𝑛1superscript𝑥12superscript𝑥𝐵superscript𝑥𝛿casesabsent1si𝑛1subscriptproductsuperscript𝑥𝛿𝑝superscript𝑥12superscript𝑥𝐵𝑝1absent0sinon\displaystyle\delta\,\omega\bigg{(}n+1;\,x^{1/2}/(\log x)^{B},\,x^{\delta}\bigg{)}\left\{\begin{array}[]{ll}\leqslant 1&\textmd{si}\ \ \big{(}n+1,\,\prod\limits_{x^{\delta}<p\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}}p\big{)}>1,\\ =0&\textmd{sinon}.\end{array}\right.

On a donc

(9.14) 𝒮Csubscript𝒮𝐶\displaystyle\mathscr{S}_{C} δnS(x;xα,xδ)ω(n+1;x1/2/(logx)B,xδ)absent𝛿subscript𝑛𝑆𝑥superscript𝑥𝛼superscript𝑥𝛿𝜔𝑛1superscript𝑥12superscript𝑥𝐵superscript𝑥𝛿\displaystyle\geqslant\delta\sum_{n\in S(x;\,x^{\alpha},\,x^{\delta})}\omega\big{(}n+1;\,x^{1/2}/(\log x)^{B},\,x^{\delta}\big{)}
=δnS(x;xα,xδ)pn+1xδ<px1/2/(logx)B1absent𝛿subscript𝑛𝑆𝑥superscript𝑥𝛼superscript𝑥𝛿subscriptconditional𝑝𝑛1superscript𝑥𝛿𝑝superscript𝑥12superscript𝑥𝐵1\displaystyle=\delta\sum_{n\in S(x;\,x^{\alpha},\,x^{\delta})}\sum_{\begin{subarray}{c}p\mid n+1\\ x^{\delta}<p\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}\end{subarray}}1
=δxδ<px1/2/(logx)BnS(x;xα,xδ)n1(modp)1absent𝛿subscriptsuperscript𝑥𝛿𝑝superscript𝑥12superscript𝑥𝐵subscript𝑛𝑆𝑥superscript𝑥𝛼superscript𝑥𝛿𝑛1mod𝑝1\displaystyle=\delta\sum_{x^{\delta}<p\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,x^{\alpha},\,x^{\delta})\\ n\equiv-1(\textrm{mod}\,p)\end{subarray}}1
=δ(𝒮C1+𝒮C2),absent𝛿subscript𝒮𝐶1subscript𝒮𝐶2\displaystyle=\delta(\mathscr{S}_{C1}+\mathscr{S}_{C2}),

avec

𝒮C1subscript𝒮𝐶1\displaystyle\mathscr{S}_{C1} :=xδ<px1/2/(logx)B1φ(p)nS(x;xα,xδ)(n,p)=11,assignabsentsubscriptsuperscript𝑥𝛿𝑝superscript𝑥12superscript𝑥𝐵1𝜑𝑝subscript𝑛𝑆𝑥superscript𝑥𝛼superscript𝑥𝛿𝑛𝑝11\displaystyle:=\sum_{x^{\delta}<p\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}}\frac{1}{\varphi(p)}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,x^{\alpha},\,x^{\delta})\\ (n,\,p)=1\end{subarray}}1,
𝒮C2subscript𝒮𝐶2\displaystyle\mathscr{S}_{C2} :=xδ<px1/2/(logx)B(nS(x;xα,xδ)n1(modp)11φ(p)nS(x;xα,xδ)(n,p)=11).assignabsentsubscriptsuperscript𝑥𝛿𝑝superscript𝑥12superscript𝑥𝐵subscript𝑛𝑆𝑥superscript𝑥𝛼superscript𝑥𝛿𝑛1mod𝑝11𝜑𝑝subscript𝑛𝑆𝑥superscript𝑥𝛼superscript𝑥𝛿𝑛𝑝11\displaystyle:=\sum_{x^{\delta}<p\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}}\bigg{(}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,x^{\alpha},\,x^{\delta})\\ n\equiv-1\,(\textrm{mod}\,p)\end{subarray}}1-\frac{1}{\varphi(p)}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,x^{\alpha},\,x^{\delta})\\ (n,\,p)=1\end{subarray}}1\bigg{)}.

Pour évaluer 𝒮C2subscript𝒮𝐶2\mathscr{S}_{C2}, on déduit de la Proposition 1 que

(9.15) 𝒮C2subscript𝒮𝐶2\displaystyle\mathscr{S}_{C2} qx1/2/(logx)B|nS(x;xα,xδ)n1(modq)11φ(q)nS(x;xα,xδ)(n,q)=11|much-less-thanabsentsubscript𝑞superscript𝑥12superscript𝑥𝐵subscript𝑛𝑆𝑥superscript𝑥𝛼superscript𝑥𝛿𝑛1mod𝑞11𝜑𝑞subscript𝑛𝑆𝑥superscript𝑥𝛼superscript𝑥𝛿𝑛𝑞11\displaystyle\ll\sum_{q\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}}\bigg{|}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,x^{\alpha},\,x^{\delta})\\ n\equiv-1\,(\textrm{mod}\,q)\end{subarray}}1-\frac{1}{\varphi(q)}\sum_{\begin{subarray}{c}n\in S(x;\,x^{\alpha},\,x^{\delta})\\ (n,\,q)=1\end{subarray}}1\bigg{|}
x(logx)Amuch-less-thanabsent𝑥superscript𝑥𝐴\displaystyle\ll x(\log x)^{-A}

pour tout A>0𝐴0A>0.

Il reste à évaluer 𝒮C1subscript𝒮𝐶1\mathscr{S}_{C1}. On utilise le Lemme 2.2 sur les entiers sans facteur premier dans un intervalle donné.

(9.16) 𝒮C1subscript𝒮𝐶1\displaystyle\mathscr{S}_{C1} =xδ<px1/2/(logx)B1p1Ψ0(x;xα,xδ)absentsubscriptsuperscript𝑥𝛿𝑝superscript𝑥12superscript𝑥𝐵1𝑝1subscriptΨ0𝑥superscript𝑥𝛼superscript𝑥𝛿\displaystyle=\sum_{x^{\delta}<p\leqslant x^{1/2}/(\log x)^{B}}\frac{1}{p-1}\cdot\Psi_{0}(x;\,x^{\alpha},\,x^{\delta})
=xϑ0(δα,1α)log12δ+o(x).absent𝑥subscriptitalic-ϑ0𝛿𝛼1𝛼12𝛿𝑜𝑥\displaystyle=x\vartheta_{0}\bigg{(}\frac{\delta}{\alpha},\,\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\log\frac{1}{2\delta}+o(x).

D’après (9.14), (9.15) et (9.16), on a ainsi pour cδ1/2𝑐𝛿12c\leqslant\delta\leqslant 1/2

(9.17) 𝒮Cxϑ0(δα,1α)δlog12δ+o(x).subscript𝒮𝐶𝑥subscriptitalic-ϑ0𝛿𝛼1𝛼𝛿12𝛿𝑜𝑥\displaystyle\qquad\mathscr{S}_{C}\geqslant x\vartheta_{0}\bigg{(}\frac{\delta}{\alpha},\,\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\delta\log\frac{1}{2\delta}+o(x).

En reportant (9.2), (9.9), (9.10) et (9.17) dans (9.1), on obtient finalement pour 12<α112𝛼1\frac{1}{2}<\alpha\leqslant 1

nxPy+(n)<Py+(n+1)1g(α;c,δ)x+o(x)subscript𝑛𝑥subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛subscriptsuperscript𝑃𝑦𝑛11𝑔𝛼𝑐𝛿𝑥𝑜𝑥\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}_{y}(n)<P^{+}_{y}(n+1)\end{subarray}}1\geqslant g(\alpha;c,\delta)x+o(x)

g(α;c,δ)𝑔𝛼𝑐𝛿g(\alpha;c,\delta) est définie par

(9.18) g(α;c,δ):=log(α1c)21αclog(α1t)dtν(c)t+ϑ0(δα,1α)δlog12δassign𝑔𝛼𝑐𝛿𝛼1𝑐2superscriptsubscript1𝛼𝑐𝛼1𝑡d𝑡𝜈𝑐𝑡subscriptitalic-ϑ0𝛿𝛼1𝛼𝛿12𝛿g(\alpha;c,\delta):=\log\bigg{(}\frac{\alpha}{1-c}\bigg{)}-2\int_{1-\alpha}^{c}\log\bigg{(}\frac{\alpha}{1-t}\bigg{)}\frac{{\rm{d}}t}{\nu(c)-t}+\vartheta_{0}\bigg{(}\frac{\delta}{\alpha},\frac{1}{\alpha}\bigg{)}\delta\log\frac{1}{2\delta}

et

(9.19) ν(c):={47si  0<c27ε,12si 27ε<c<12.assign𝜈𝑐cases47si  0<c27εotherwise12si 27ε<c<12\nu(c):=\begin{cases}\tfrac{4}{7}&\text{si $\;0<c\leqslant\tfrac{2}{7}-\varepsilon$},\\ \vskip 2.84526pt\cr\frac{1}{2}&\text{si $\;\tfrac{2}{7}-\varepsilon<c<\tfrac{1}{2}$}.\end{cases}

Il est clair que g(α;c,δ)>0𝑔𝛼𝑐𝛿0g(\alpha;c,\delta)>0 pour 1/2<α112𝛼11/2<\alpha\leqslant 1. On peut vérifier de la même manière que lors de la preuve du Théorème 3, qu’il existe des c0subscript𝑐0c_{0}, δ0subscript𝛿0\delta_{0} satisfaisant les conditions ci-dessus telles que pour 12<α112𝛼1\frac{1}{2}<\alpha\leqslant 1

(9.20) C(α):=max121c<αmaxcδ12g(α;c,δ)=g(α;c0,δ0)>0(1/2<α1),formulae-sequenceassign𝐶𝛼subscript121𝑐𝛼subscript𝑐𝛿12𝑔𝛼𝑐𝛿𝑔𝛼subscript𝑐0subscript𝛿0012𝛼1\displaystyle C(\alpha):=\max_{\frac{1}{2}\leqslant 1-c<\alpha}\,\max_{c\leqslant\delta\leqslant\frac{1}{2}}g(\alpha;c,\delta)=g(\alpha;c_{0},\delta_{0})>0\qquad(1/2<\alpha\leqslant 1),

ce qui achève la démonstration du Théorème 2(ii).

On a pu prendre ici le niveau ν(c)=4/7𝜈𝑐47\nu(c)=4/7 avec c2/7ε𝑐27𝜀c\leqslant 2/7-\varepsilon dans la somme 𝒮Bsubscript𝒮𝐵\mathscr{S}_{B} de (9.1) et on peut donner une minoration de 𝒮Csubscript𝒮𝐶\mathscr{S}_{C}, tandis que [21] le niveau était 1/2121/2 et le terme 𝒮Csubscript𝒮𝐶\mathscr{S}_{C} minoré par 0. C’est pourquoi on peut améliorer le résultat de [21] et obtenir le Corollaire 1 suivant. Ces deux changements sont à l’origine de l’amélioration du résultat de [21], donnée dans le Corollaire 1.


10. Démonstration du Corollaire 1

En prenant α=1𝛼1\alpha=1 (c’est-à-dire, y=x𝑦𝑥y=x) dans le Théorème 2(ii) et en remarquant que ω(u)=0𝜔𝑢0\omega(u)=0 pour 0u10𝑢10\leqslant u\leqslant 1, on obtient

(10.1) nxP+(n)<P+(n+1)1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛11\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\end{subarray}}1 {h(c)+f(δ)+o(1)}x,absent𝑐𝑓𝛿𝑜1𝑥\displaystyle\geqslant\{h(c)+f(\delta)+o(1)\}x,

h(c)𝑐\displaystyle h(c) :=log(11c)20clog(11t)dt47t(0<c27ε),assignabsent11𝑐2superscriptsubscript0𝑐11𝑡d𝑡47𝑡0𝑐27𝜀\displaystyle:=\log\bigg{(}\frac{1}{1-c}\bigg{)}-2\int_{0}^{c}\log\bigg{(}\frac{1}{1-t}\bigg{)}\frac{{\rm{d}}t}{\frac{4}{7}-t}\qquad(0<c\leqslant\tfrac{2}{7}-\varepsilon),
f(δ)𝑓𝛿\displaystyle f(\delta) :=ρ(δ1)δlog(2δ)1(cδ12).\displaystyle:=\rho\big{(}\delta^{-1}\big{)}\delta\log(2\delta)^{-1}\qquad(c\leqslant\delta\leqslant\tfrac{1}{2}).

Pour h(c)𝑐h(c), on fait un calcul similaire à [21]. On a par Mathematica 9.0

(10.2) max0<c27εh(c)>0,1238subscript0𝑐27𝜀𝑐0.1238\displaystyle\max_{0<c\leqslant\frac{2}{7}-\varepsilon}\,h(c)>0,1238

avec c0,2056𝑐0.2056c\approx 0,2056.

Ainsi, il reste à trouver δ0[0,2056, 0,5[\delta_{0}\in[0,2056,\,0,5[ tel que f(δ0)𝑓subscript𝛿0f(\delta_{0}) soit proche de la valeur maximale de f(δ)𝑓𝛿f(\delta). Au premier abord, on peut calculer facilement que

f(12)<0etf(δ)>0(δ13).formulae-sequencesuperscript𝑓120etsuperscript𝑓𝛿0𝛿13f^{\prime}(\tfrac{1}{2})<0\qquad\text{et}\qquad f^{\prime}(\delta)>0\quad(\delta\leqslant\tfrac{1}{3}).

δ0subscript𝛿0\delta_{0} est ainsi dans l’intervalle (1/3, 1/2)13.12(1/3,\,1/2) et on a

f(δ)=(1log1δ+11/δ1logtt+1dt)δlog12δ(13δ12).𝑓𝛿11𝛿superscriptsubscript11𝛿1𝑡𝑡1d𝑡𝛿12𝛿13𝛿12\displaystyle f(\delta)=\bigg{(}1-\log\frac{1}{\delta}+\int_{1}^{1/\delta-1}\frac{\log t}{t+1}\text{d}t\bigg{)}\delta\log\frac{1}{2\delta}\qquad(\tfrac{1}{3}\leqslant\delta\leqslant\tfrac{1}{2}).

Le graphe de f(δ)𝑓𝛿f(\delta) sur [1/3, 1/2]delimited-[]13.12[1/3,\,1/2] est le suivant

Refer to caption

Figure 1. graphe deδf(δ)graphe de𝛿𝑓𝛿\text{graphe de}\ \delta\rightarrow f(\delta) sur [1/3,  1/2]

À l’aide de Mathematica 9.0 on peut calculer que

(10.3) max0,2056δ0,5f(δ)=f(δ0)>0,0118subscript0.2056𝛿0.5𝑓𝛿𝑓subscript𝛿00.0118\displaystyle\max_{0,2056\leqslant\delta\leqslant 0,5}f(\delta)=f(\delta_{0})>0,0118

avec δ00,414subscript𝛿00.414\delta_{0}\approx 0,414.

Compte tenu de (10.1), (10.2) et (10.3) on obtient finalement pour x𝑥x\rightarrow\infty

nxP+(n)<P+(n+1)1>0,1238x+0,0118x=0,1356x.subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛110.1238𝑥0.0118𝑥0.1356𝑥\displaystyle\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\end{subarray}}1>0,1238x+0,0118x=0,1356x.

Cela achève la démonstration du Corollaire 1.


11. Démonstration du Corollaire 2

En remarquant que

P+(n1)>P+(n)<P+(n+1)δ(n)2,superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1𝛿𝑛2P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\;\Rightarrow\;\delta(n)\geqslant 2,

le Théorème 1 nous permet de déduire que

nxδ(n)1subscript𝑛𝑥𝛿superscript𝑛1\displaystyle\sum_{n\leqslant x}\delta(n)^{-1} =nx``P+(n1)>P+(n)<P+(n+1)"n’a pas lieuδ(n)1+nxP+(n1)>P+(n)<P+(n+1)δ(n)1absentsubscript𝑛𝑥``superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1"n’a pas lieu𝛿superscript𝑛1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1𝛿superscript𝑛1\displaystyle=\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ ``P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)"\text{n'a pas lieu}\end{subarray}}\delta(n)^{-1}+\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\end{subarray}}\delta(n)^{-1}
nx``P+(n1)>P+(n)<P+(n+1)"n’a pas lieu1+nxP+(n1)>P+(n)<P+(n+1)12absentsubscript𝑛𝑥``superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1"n’a pas lieu1subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛112\displaystyle\leqslant\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ ``P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)"\text{n'a pas lieu}\end{subarray}}1+\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\end{subarray}}\frac{1}{2}
=xnxP+(n1)>P+(n)<P+(n+1)12absent𝑥subscript𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛112\displaystyle=x-\sum_{\begin{subarray}{c}n\leqslant x\\ P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\end{subarray}}\frac{1}{2}
(15,315×108)x.absent15.315superscript108𝑥\displaystyle\leqslant(1-5,315\times 10^{-8})x.

On peut obtenir une meilleur majoration en utilisant le Théorème 3. Pour j1,𝑗1j\geqslant 1, on note Cjsubscript𝐶𝑗C_{j} l’ensemble des creux d’ordre j𝑗j:

Cj:=Cj(x)={nx:P+(n)<P+(n+k)pour tous 1|k|j},assignsubscript𝐶𝑗subscript𝐶𝑗𝑥conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛𝑘pour tous1𝑘𝑗\displaystyle C_{j}:=C_{j}(x)=\big{\{}n\leqslant x:\ P^{+}(n)<P^{+}(n+k)\ \text{pour tous}\ 1\leqslant|k|\leqslant j\big{\}},

et pour C0,subscript𝐶0C_{0}, on prend C0=(C1)c,subscript𝐶0superscriptsubscript𝐶1𝑐C_{0}=(C_{1})^{c}, le complémentaire de C1.subscript𝐶1C_{1}. Alors on a pour tout entier J1𝐽1J\geqslant 1

nxδ(n)1subscript𝑛𝑥𝛿superscript𝑛1\displaystyle\sum_{n\leqslant x}\delta(n)^{-1} =nC0δ(n)1+nC1δ(n)1absentsubscript𝑛subscript𝐶0𝛿superscript𝑛1subscript𝑛subscript𝐶1𝛿superscript𝑛1\displaystyle=\sum_{n\in C_{0}}\delta(n)^{-1}+\sum_{n\in C_{1}}\delta(n)^{-1}
=nC0δ(n)1+nC1\C2δ(n)1+nC2δ(n)1absentsubscript𝑛subscript𝐶0𝛿superscript𝑛1subscript𝑛\subscript𝐶1subscript𝐶2𝛿superscript𝑛1subscript𝑛subscript𝐶2𝛿superscript𝑛1\displaystyle=\sum_{n\in C_{0}}\delta(n)^{-1}+\sum_{n\in C_{1}\backslash C_{2}}\delta(n)^{-1}+\sum_{n\in C_{2}}\delta(n)^{-1}
=nC0δ(n)1+j=2JnCj1\Cjδ(n)1+nCJδ(n)1absentsubscript𝑛subscript𝐶0𝛿superscript𝑛1superscriptsubscript𝑗2𝐽subscript𝑛\subscript𝐶𝑗1subscript𝐶𝑗𝛿superscript𝑛1subscript𝑛subscript𝐶𝐽𝛿superscript𝑛1\displaystyle=\sum_{n\in C_{0}}\delta(n)^{-1}+\sum_{j=2}^{J}\ \sum_{n\in C_{j-1}\backslash C_{j}}\delta(n)^{-1}+\sum_{n\in C_{J}}\delta(n)^{-1}
nC11+j=2J1j(|Cj1||Cj|)+CJJ+1absentsubscript𝑛subscript𝐶11superscriptsubscript𝑗2𝐽1𝑗subscript𝐶𝑗1subscript𝐶𝑗subscript𝐶𝐽𝐽1\displaystyle\leqslant\sum_{n\not\in C_{1}}1+\sum_{j=2}^{J}\,\frac{1}{j}\big{(}|C_{j-1}|-|C_{j}|\big{)}+\frac{C_{J}}{J+1}
xj=1J|Cj|(1j1j+1).absent𝑥superscriptsubscript𝑗1𝐽subscript𝐶𝑗1𝑗1𝑗1\displaystyle\leqslant x-\sum_{j=1}^{J}|C_{j}|\Big{(}\frac{1}{j}-\frac{1}{j+1}\Big{)}.

Puis, on applique la minoration de |Cj|subscript𝐶𝑗|C_{j}|, j2𝑗2j\geqslant 2 du Théorème 3 et la minoration de |C1|subscript𝐶1|C_{1}| du Théorème 1, on obtient

(11.1) nxδ(n)1x{15,315×108j=2JC3(j)(1j1j+1)},subscript𝑛𝑥𝛿superscript𝑛1𝑥15.315superscript108superscriptsubscript𝑗2𝐽subscript𝐶3𝑗1𝑗1𝑗1\displaystyle\sum_{n\leqslant x}\delta(n)^{-1}\leqslant x\Big{\{}1-5,315\times 10^{-8}-\sum_{j=2}^{J}C_{3}(j)\Big{(}\frac{1}{j}-\frac{1}{j+1}\Big{)}\Big{\}},

C3(j)subscript𝐶3𝑗C_{3}(j) est une constante strictement positive définie par (1.15). On peut donc obtenir une meilleure majoration pour δ(n)𝛿𝑛\delta(n). Mais le gain est minime, on ne calcule pas ici la valeur numérique.

La démonstration du Corollaire 2superscript22^{*} est analogue. De plus, en utilisant le Théorème 4, on peut aussi obtenir un meilleur résultat pour δ(n)subscript𝛿𝑛\delta_{*}(n) comme (11.1) ci-dessus . On omet ici les détails.


12. Démonstration du Corollaire 3

On note pour x𝑥x\rightarrow\infty

a1(x):=|{nx:P+(n1)>P+(n)<P+(n+1)}|,assignsubscript𝑎1𝑥conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1\displaystyle a_{1}(x):=\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n-1)>P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|},
a2(x):=|{nx:P+(n1)<P+(n)>P+(n+1)}|,assignsubscript𝑎2𝑥conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1\displaystyle a_{2}(x):=\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n-1)<P^{+}(n)>P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|},
a3(x):=|{nx:P+(n1)<P+(n)<P+(n+1)}|,assignsubscript𝑎3𝑥conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1\displaystyle a_{3}(x):=\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n-1)<P^{+}(n)<P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|},
a4(x):=|{nx:P+(n1)>P+(n)>P+(n+1)}|,assignsubscript𝑎4𝑥conditional-set𝑛𝑥superscript𝑃𝑛1superscript𝑃𝑛superscript𝑃𝑛1\displaystyle a_{4}(x):=\big{|}\big{\{}n\leqslant x:\,P^{+}(n-1)>P^{+}(n)>P^{+}(n+1)\big{\}}\big{|},

0a1(x),a2(x),a3(x),a4(x)[x],a1(x)+a2(x)+a3(x)+a4(x)=[x].formulae-sequence0subscript𝑎1𝑥subscript𝑎2𝑥subscript𝑎3𝑥formulae-sequencesubscript𝑎4𝑥delimited-[]𝑥subscript𝑎1𝑥subscript𝑎2𝑥subscript𝑎3𝑥subscript𝑎4𝑥delimited-[]𝑥0\leqslant a_{1}(x),a_{2}(x),a_{3}(x),a_{4}(x)\leqslant[x],\ a_{1}(x)+a_{2}(x)+a_{3}(x)+a_{4}(x)=[x].

On a tout d’abord, d’après (1.13) du Corollaire 1

[x](a2(x)+a3(x))=a1(x)+a4(x)>0,1356x,delimited-[]𝑥subscript𝑎2𝑥subscript𝑎3𝑥subscript𝑎1𝑥subscript𝑎4𝑥0.1356𝑥\displaystyle[x]-\big{(}a_{2}(x)+a_{3}(x)\big{)}=a_{1}(x)+a_{4}(x)>0,1356x,
[x](a2(x)+a4(x))=a1(x)+a3(x)>0,1356x.delimited-[]𝑥subscript𝑎2𝑥subscript𝑎4𝑥subscript𝑎1𝑥subscript𝑎3𝑥0.1356𝑥\displaystyle[x]-\big{(}a_{2}(x)+a_{4}(x)\big{)}=a_{1}(x)+a_{3}(x)>0,1356x.

La minoration de a2(x)subscript𝑎2𝑥a_{2}(x) dans (1.7) du Théorème 1 permet d’obtenir

a3(x)<(0,86448,84×104)x,a4(x)<(0,86448,84×104)x.formulae-sequencesubscript𝑎3𝑥0.86448.84superscript104𝑥subscript𝑎4𝑥0.86448.84superscript104𝑥\displaystyle a_{3}(x)<(0,8644-8,84\times 10^{-4})x,\qquad a_{4}(x)<(0,8644-8,84\times 10^{-4})x.

Pour a1(x)subscript𝑎1𝑥a_{1}(x), on déduit, en utilisant la minoration de (1.19)

(12.1) 23x+o(x)23𝑥𝑜𝑥\displaystyle\frac{2}{3}x+o(x) <nx1δ(n)absentsubscript𝑛𝑥1𝛿𝑛\displaystyle<\sum_{n\leqslant x}\frac{1}{\delta(n)}
a2(x)+a3(x)+a4(x)+a1(x)2absentsubscript𝑎2𝑥subscript𝑎3𝑥subscript𝑎4𝑥subscript𝑎1𝑥2\displaystyle\leqslant a_{2}(x)+a_{3}(x)+a_{4}(x)+\frac{a_{1}(x)}{2}
xa1(x)+a1(x)2.absent𝑥subscript𝑎1𝑥subscript𝑎1𝑥2\displaystyle\leqslant x-a_{1}(x)+\frac{a_{1}(x)}{2}.

Par suite, (12.1) entraînent que

a1(x)<23x.subscript𝑎1𝑥23𝑥\displaystyle a_{1}(x)<\frac{2}{3}x.

Finalement, similaire à (12.1), on peut obtenir

a2(x)<23xsubscript𝑎2𝑥23𝑥\displaystyle a_{2}(x)<\frac{2}{3}x

en utilisant la minoration de (1.21)

nx1δ(n)>23x+o(x).subscript𝑛𝑥1subscript𝛿𝑛23𝑥𝑜𝑥\displaystyle\sum_{n\leqslant x}\frac{1}{\delta_{*}(n)}>\frac{2}{3}x+o(x).

Ce qui termine la démonstration du Corollaire 3.


Références

  • [1] A. Balog. On triplets with descending largest prime factors. Studia Sci. Math. Hungar., 38:45–50, 2001.
  • [2] E. Bombieri. On the large sieve. Mathematika, 12:201–225, 1965.
  • [3] E. Bombieri, J. B. Friedlander, and H. Iwaniec. Primes in arithmetic progressions to large moduli. Acta Math., 156:203–251, 1986.
  • [4] J. M. De Koninck and N. Doyon. On the distance between smooth numbers. Integers, 11:647–669, 2011.
  • [5] R. de la Bretèche, C. Pomerance, and G. Tenenbaum. Products of ratios of consecutive integers. Ramanujan J., 9:131–138, 2005.
  • [6] S. Drappeau. Théorèmes de type fouvry–iwaniec pour les entiers friables. Compos. Math., 151(05):828–862, 2015.
  • [7] P. Erdős. Some unconventional problems in number theory. Astérisque, 61:73–82, 1979.
  • [8] P. Erdős and C. Pomerance. On the largest prime factors of n𝑛n and n+1𝑛1n+1. Aequationes Math., 17(2-3):311–321, 1978.
  • [9] E. Fouvry and G. Tenenbaum. Entiers sans grand facteur premier en progressions arithmétiques. Proc. London Math. Soc., 3(63):449–494, 1991.
  • [10] E. Fouvry and G. Tenenbaum. Répartition statistique des entiers sans grand facteur premier dans les progressions arithmétiques. Proc. London Math. Soc., 72(3):481–514, 1996.
  • [11] A. Hildebrand. On the number of positive integers xabsent𝑥\leqslant x and free of prime factors >yabsent𝑦>y. J. Number Theory, 22:289–307, 1986.
  • [12] H. Iwaniec. A new form of the error term in the linear sieve. Acta Arith., 37:307–320, 1980.
  • [13] Y. Motohashi. An induction principle for the generalization of bombieri’s prime number theorem. Proc. Japan Acad., 52(6):273–275, 1976.
  • [14] C. D. Pan, X. Q. Ding, and Y. Wang. On the representation of every large even integer as a sum of a prime and an almost prime. Sci. Sinica, 18(5):599–610, 1975.
  • [15] J. Rivat. On pseudo-random properties of P(n)𝑃𝑛{P}(n) and P(n+1)𝑃𝑛1{P}(n+1). Period. Math. Hungar., 43:121–136, 2001.
  • [16] G. Tenenbaum. Introduction à la théorie analytique et probabiliste des nombres, 3ième édition. Collection Échelles, Édition Belin, 2008.
  • [17] G. Tenenbaum. Some of Erdős’ unconventional problems in number theory, thirty-four years later. Bolyai Society Mathematical Studies, 2013.
  • [18] G. Tenenbaum and J. Wu. Théorie analytique et probabiliste des nombres, 307 exercices corrigés. 2014.
  • [19] J. Teräväinen. A note on binary correlations of multiplicative functions. prépublication.
  • [20] A.I. Vinogradov. The density hypothesis for dirichet l-series. Izv. Akad. Nauk SSSR Ser. Mat., 29:903–934, 1965.
  • [21] Z. W. Wang. On the largest prime factors of consecutive integers in short intervals. Proc. Amer. Math. Soc., 145(8):3211–3220, 2017.
  • [22] D. Wolke. Über die mittlere verteilung der werte zahlentheoretischer funktionen auf restklassen. ii. Math. Ann., 204(2):145–153, 1973.
  • [23] T. Z. Xuan. Integers free of small prime factors in arithmetic progressions. Nagoya Math. J., 157:103–127, 2000.